Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3960
- Widoczny zakres
- 3601-3690
Indeks alfabetyczny
W
90 haseł
wilgotność
Zawartość pary wodnej w powietrzu. W prognozach często podaje się ją jako wilgotność względną, czyli stosunek aktualnej ilości pary wodnej do maksymalnej ilości możliwej w danej temperaturze.
winner-take-all
Model rywalizacji, w którym zdobycie przewagi przez jednego uczestnika może prowadzić do skupienia większości korzyści lub kontroli w jego rękach.
wirtualna elektrownia
System oprogramowania, który łączy wiele rozproszonych urządzeń energetycznych i koordynuje ich działanie tak, aby zachowywały się jak jeden zasób dla sieci.
wirtualna karta przedpłacona
Elektroniczna karta płatnicza dostępna w formie cyfrowej, na którą środki są przyznawane lub wpłacane z góry.
wirtualna sieć prywatna
Technologia tworząca szyfrowane połączenie między urządzeniem użytkownika a serwerem, dzięki czemu ruch internetowy może wyglądać tak, jakby pochodził z innej lokalizacji.
wirtualne przymierzanie
Funkcja cyfrowa pozwalająca zobaczyć, jak wybrana odzież lub stylizacja może wyglądać na osobie, zwykle na podstawie jej zdjęcia.
wirtualny prezent
Wirtualny prezent to cyfrowy element kupowany lub przekazywany w serwisie internetowym, często jako forma wsparcia albo nagrody dla twórcy.
wirtualny serwer
Wirtualny serwer to wydzielone środowisko uruchomione na fizycznym serwerze i działające tak, jak niezależny komputer dostępny przez sieć.
wirusowe zapalenie wątroby typu A
Choroba zakaźna wywołana przez wirus zapalenia wątroby typu A, zwykle przenoszona drogą pokarmową. Może powodować dolegliwości żołądkowe i żółtaczkę.
wiza nieimigracyjna
Dokument lub zezwolenie pozwalające cudzoziemcowi na czasowy pobyt w państwie bez zamiaru stałego osiedlenia się.
wizualizacja formacji
Graficzne przedstawienie ustawienia zawodników drużyny na boisku, zwykle używane do pokazania jej organizacji taktycznej.
wizualne wyszukiwanie
Metoda wyszukiwania, w której obraz służy jako zapytanie lub pomaga doprecyzować wyniki. System analizuje cechy wizualne, takie jak kształt, kolor czy wzór.
wizyta problemowa
Wizyta poświęcona konkretnemu objawowi, dolegliwości, chorobie przewlekłej albo innemu określonemu problemowi zdrowotnemu.
wiąz̧ąca umowa
Umowa, której strony są prawnie zobowiązane do przestrzegania uzgodnionych postanowień, z uwzględnieniem warunków jej obowiązywania.
większość bezwzględna
Większość bezwzględna oznacza uzyskanie więcej niż połowy ważnie oddanych głosów, a nie tylko większej liczby głosów niż pozostali kandydaci.
większość konstytucyjna
Większość parlamentarna wystarczająca do podejmowania decyzji wymagających podwyższonego progu głosów, zwłaszcza do uchwalania zmian konstytucji.
większość parlamentarna
Liczba mandatów wystarczająca do uzyskania poparcia dla rządu, ustaw lub innych decyzji parlamentu. Może należeć do jednej partii albo powstać dzięki porozumieniu kilku ugrupowań.
większość sejmowa
Układ sił w Sejmie, w którym określone ugrupowanie lub koalicja dysponuje wystarczającą liczbą mandatów do popierania swoich decyzji i projektów.
więzień polityczny
Osoba pozbawiona wolności z powodu rzeczywistej lub przypisywanej działalności politycznej albo przekonań. Określenie wskazuje na polityczny charakter zatrzymania lub skazania.
wniosek o azyl
Formalne wystąpienie cudzoziemca do państwa o udzielenie ochrony przed prześladowaniem lub poważnym zagrożeniem w kraju pochodzenia. Złożenie wniosku rozpoczyna postępowanie oceniające zasadność ochrony.
wniosek o rewizję
Wniosek do sądu wyższej instancji o zbadanie prawidłowości wcześniejszego orzeczenia lub postanowienia.
wniosek o ukaranie
Formalne pismo, w którym uprawniony organ zarzuca konkretnej osobie popełnienie wykroczenia i wnosi o wymierzenie jej kary.
wnioskowanie
Proces wyciągania wniosków lub tworzenia rekomendacji na podstawie dostarczonych danych, reguł albo działania modelu obliczeniowego.
wnęka optyczna
Obszar ograniczony elementami odbijającymi światło, w którym światło może wielokrotnie krążyć lub odbijać się. Zwiększa to czas jego oddziaływania z materiałem i natężenie pola optycznego.
wodowanie
Zakończenie lotu pojazdu przez kontrolowane lub niekontrolowane zetknięcie z powierzchnią wody.
wojna kognitywna
Określenie działań prowadzonych w konflikcie w celu wpływania na sposób postrzegania informacji, oceniania sytuacji i podejmowania decyzji przez ludzi lub grupy.
wojska lądowe
Rodzaj sił zbrojnych przeznaczony do prowadzenia działań militarnych na obszarze lądowym.
wojskowe wsparcie lotnicze
Wykorzystanie wojskowych statków powietrznych i ich załóg do wspierania działań prowadzonych przez służby cywilne, na przykład podczas pożaru.
wojskowy samolot transportowy
Samolot przeznaczony do przewozu żołnierzy, sprzętu, zaopatrzenia lub innych ładunków na potrzeby sił zbrojnych. Może wspierać działania w miejscach dotkniętych kryzysem.
wojskowy zespół saperski
Wyspecjalizowana grupa wojskowa zajmująca się rozpoznawaniem, zabezpieczaniem i unieszkodliwianiem materiałów oraz urządzeń wybuchowych.
wolne przepływy pieniężne
Środki pieniężne pozostające firmie po sfinansowaniu bieżącej działalności i niezbędnych inwestycji. Pokazują, ile gotówki może ona przeznaczyć między innymi na rozwój, spłatę zadłużenia lub wypłaty dla właścicieli.
wolność poznawcza
Prawo i zdolność jednostki do samodzielnego kształtowania przekonań, oceniania informacji oraz podejmowania decyzji bez niedopuszczalnej manipulacji.
wolność słowa
Prawo do wyrażania opinii i rozpowszechniania informacji, podlegające ograniczeniom przewidzianym przez prawo.
wolny agent
Zawodnik, który po wygaśnięciu lub zakończeniu obowiązywania umowy może negocjować kontrakt z dowolnym klubem, zgodnie z zasadami danej ligi.
wolny rynek
Model gospodarczy, w którym ceny i decyzje dotyczące produkcji są w dużej mierze kształtowane przez konkurencję oraz popyt i podaż.
wolumen sprzedaży
Łączna liczba jednostek produktu sprzedanych w określonym czasie lub na określonym rynku.
wolumen transakcji
Wolumen transakcji to łączna wartość lub liczba transakcji obsłużonych w określonym czasie, zależnie od przyjętej miary.
workflow
Workflow to uporządkowany przebieg pracy składający się z określonych kroków, często wykonywanych według powtarzalnego schematu. Może być zapisany i ponownie uruchamiany w narzędziu automatyzującym zadania.
wotum zaufania
Głosowanie parlamentu potwierdzające, że większość posłów popiera rząd lub jego program. Uzyskanie wotum pozwala rządowi rozpocząć albo kontynuować sprawowanie władzy.
wpływy budżetowe
Dochody uzyskiwane przez państwo i przekazywane do jego budżetu, między innymi z podatków, opłat i działalności gospodarczej.
wpływy kinowe
Wpływy kinowe to przychody ze sprzedaży biletów na seanse filmu. Zwykle podaje się je dla określonego okresu i obszaru, na przykład dla całego świata.
wrzosowisko
Otwarty typ siedliska zdominowany przez wrzosy i inne niskie rośliny, często występujący na ubogich, kwaśnych glebach.
wschodnia flanka NATO
Umowne określenie wschodniej części obszaru państw NATO, zwłaszcza krajów położonych przy wschodniej granicy Sojuszu.
wskaźnik długu do skoryg. EBITDA
Wskaźnik zadłużenia obliczany jako relacja długu do skorygowanej EBITDA, wyrażana najczęściej jako wielokrotność oznaczana symbolem x.
wskaźnik jakości snu
Liczbowy wynik służący do przedstawiania oceny jakości snu. Zwykle jest obliczany na podstawie danych zebranych podczas snu i przypisywany do określonego przedziału jakości.
wskaźnik kompromitacji
Dane lub obserwowalne oznaki wskazujące, że system, konto albo sieć mogły zostać przejęte lub wykorzystane w ataku.
wskaźnik kosztów do przychodów
Wskaźnik kosztów do przychodów pokazuje, jaka część przychodów jest przeznaczana na koszty operacyjne. Niższy poziom zwykle oznacza większą efektywność operacyjną.
wskaźnik masy ciała
Wskaźnik obliczany na podstawie masy ciała i wzrostu, używany do oceny relacji między tymi wartościami oraz klasyfikacji masy ciała.
wskaźnik obrotu
Wskaźnik obrotu porównuje wartość transakcji zawartych na rynku z kapitalizacją notowanych instrumentów w określonym czasie. Wyższy poziom zwykle oznacza intensywniejszy handel względem łącznej wartości rynku.
wskaźnik stresu
Umowna miara mająca odzwierciedlać możliwe oznaki obciążenia organizmu na podstawie wybranych sygnałów, takich jak ruch czy wzorce oddechowe. Nie jest równoznaczna z diagnozą medyczną.
wskaźnik zdawalności
Miara pokazująca, jaka część osób przystępujących do egzaminu uzyskała wynik pozytywny w określonym okresie lub według określonych zasad.
wskaźnik zwrotów
Miara pokazująca, jaka część opakowań trafia z powrotem do wyznaczonego systemu zbiórki.
wskaźniki makroekonomiczne
Wskaźniki makroekonomiczne to mierniki opisujące stan i przewidywany rozwój całej gospodarki, wykorzystywane między innymi w planowaniu finansów publicznych.
wsparcie logistyczne
Planowanie i zapewnianie zasobów potrzebnych do przeprowadzenia określonych działań, w tym transportu, zakwaterowania, zaopatrzenia i organizacji pracy.
wsparcie wojskowe
Pomoc udzielana stronie konfliktu w celu zwiększenia jej zdolności do prowadzenia działań zbrojnych, obejmująca między innymi broń, amunicję, sprzęt, szkolenia lub informacje.
wspólne podejmowanie decyzji
Model opieki, w którym pacjent i lekarz wspólnie rozważają dostępne możliwości leczenia, ich skutki oraz zgodność z wartościami i preferencjami pacjenta.
współczesne niewolnictwo
Współczesne niewolnictwo to określenie praktyk, w których ludzi pozbawia się wolności lub zmusza do pracy i podporządkowania.
współczynnik dzietności
Wskaźnik określający przeciętną liczbę dzieci przypadającą na jedną kobietę, przy założeniu utrzymania określonych wzorców urodzeń.
współczynnik dżina
Proponowana miara różnicy między dosłownym poleceniem użytkownika, jego rozsądną intencją a faktycznym działaniem agenta AI.
współczynnik oporu powietrza
Bezwymiarowy parametr opisujący, jak skutecznie kształt nadwozia ogranicza opór stawiany przez powietrze podczas jazdy.
współdzielenie technologii
Udostępnianie innym podmiotom technologii, narzędzi, wiedzy lub infrastruktury w celu umożliwienia ich wspólnego wykorzystania albo dalszego rozwoju.
współfinansowanie
Finansowanie danego działania lub przedsięwzięcia przez co najmniej dwa podmioty, które wspólnie pokrywają jego koszty.
współpraca bilateralna
Współpraca bilateralna to współpraca prowadzona między dwoma państwami, instytucjami lub innymi podmiotami. Może dotyczyć między innymi gospodarki, energetyki, obronności albo dyplomacji.
współpraca energetyczna
Współpraca energetyczna to działania dotyczące między innymi dostaw surowców i energii, infrastruktury, handlu oraz bezpieczeństwa energetycznego. Może być prowadzona między państwami, przedsiębiorstwami lub instytucjami.
współpraca transatlantycka
Współdziałanie państw i instytucji Europy oraz Ameryki Północnej, zwłaszcza w dziedzinie bezpieczeństwa, polityki i gospodarki.
współpraca transgraniczna
Wspólne działania podmiotów z co najmniej dwóch państw sąsiadujących, obejmujące między innymi gospodarkę, badania, infrastrukturę lub usługi publiczne.
wstrzyknięcie kodu
Wykorzystanie danych wejściowych do wykonania nieautoryzowanych instrukcji w przetwarzanym programie lub szablonie.
wstrzymanie się od głosu
Oddanie głosu, które nie popiera ani nie odrzuca projektu. W procedurach Rady Bezpieczeństwa ONZ wstrzymanie się stałego członka nie jest równoznaczne z wetem.
wstrząs anafilaktyczny
Wstrząs anafilaktyczny to ciężka, nagła reakcja alergiczna, która może zagrażać życiu. Wymaga szybkiej pomocy medycznej.
wstępne dane
Informacje dostępne przed zakończeniem pełnego sprawdzania, zliczania lub oficjalnego zatwierdzenia wyników.
wstępne zabezpieczenie
Tymczasowy środek sądowy mający zapobiec dalszej szkodzie lub zabezpieczyć możliwe roszczenie przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy.
wstępne zatwierdzenie ugody
Decyzja sądu, która na początkowym etapie akceptuje ugodę jako możliwą do dalszego procedowania, ale nie oznacza jeszcze jej ostatecznego zatwierdzenia ani rozpoczęcia wypłat.
wstępny nakaz
Tymczasowe zarządzenie sądu wydawane w toku postępowania, które ma szybko ograniczyć określone działania do czasu pełniejszego rozpoznania sprawy.
wybory parlamentarne
Wybory, w których obywatele wybierają przedstawicieli do parlamentu, czyli organu ustawodawczego państwa.
wybory powszechne
Głosowanie, w którym uprawnieni wyborcy wybierają osoby obejmujące urząd publiczny, a nie tylko kandydata wewnątrz partii.
wybory stanowe
Wybory, w których mieszkańcy danego stanu wybierają jego przedstawicieli lub rozstrzygają kwestie dotyczące władz i polityki stanowej.
wycena
Oszacowanie wartości przedsiębiorstwa, zwykle na podstawie jego wyników, perspektyw rozwoju, aktywów i zainteresowania inwestorów.
wycena aktywów
Oszacowanie wartości ekonomicznej składników majątku, takich jak akcje, obligacje, waluty, nieruchomości lub surowce. Na wycenę wpływają między innymi oczekiwane zyski, ryzyko i sytuacja rynkowa.
wycena firm
Proces szacowania wartości przedsiębiorstwa na podstawie jego majątku, wyników finansowych, perspektyw rozwoju i warunków rynkowych. Wycena może wpływać na cenę sprzedaży udziałów lub całej firmy.
wycena pierwotna
Wartość spółki ustalona w pierwotnej transakcji finansowania, takiej jak runda inwestycyjna lub oferta nowych akcji. Służy jako punkt odniesienia do porównywania późniejszych wycen rynkowych.
wycena po rundzie
Wartość całej firmy ustalona po zakończeniu rundy finansowania, uwzględniająca pozyskany w niej kapitał.
wycena przedsiębiorstwa
Szacunkowa wartość przedsiębiorstwa ustalana na potrzeby inwestycji, finansowania lub transakcji. Nie musi być równa wartości księgowej ani ostatecznej cenie sprzedaży.
wycena rynkowa
Wartość spółki wynikająca z bieżącej ceny jej akcji oraz liczby wyemitowanych akcji. Zmienia się wraz z notowaniami na rynku.
wycena surowców
Wycena surowców to określanie ich wartości rynkowej na podstawie między innymi podaży, popytu, zapasów, kosztów wydobycia i oczekiwań inwestorów.
wycena w pełni rozwodniona
Wycena w pełni rozwodniona uwzględnia potencjalne akcje, które mogą powstać między innymi wskutek realizacji opcji lub konwersji innych instrumentów.
wychwyt dwutlenku węgla
Proces oddzielania dwutlenku węgla od strumienia gazów, na przykład powstających podczas procesów przemysłowych, aby ograniczyć jego emisję do atmosfery.
wyciek arkusza egzaminacyjnego
Nieuprawnione ujawnienie treści arkusza egzaminacyjnego przed rozpoczęciem lub w trakcie egzaminu.
wyciek danych
Nieuprawnione ujawnienie, udostępnienie lub opublikowanie informacji, które powinny pozostawać pod kontrolą ich właściciela albo administratora.
wyciąg bankowy
Zestawienie operacji wykonanych na rachunku lub karcie w określonym okresie, często wraz z datami i kwotami transakcji.
wydajność
Wydajność opisuje, jak sprawnie system wykonuje zadania przy określonym czasie, zużyciu zasobów i jakości działania.