Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 3781-3870
Indeks alfabetyczny
P
90 haseł
pierwsze czytanie
Pierwsze czytanie to początkowy etap parlamentarnych prac nad projektem aktu prawnego, podczas którego analizuje się jego główne założenia, cel i zakres przed dalszym procedowaniem.
pierwszy dżentelmen
Nieformalny tytuł mężczyzny będącego małżonkiem głowy państwa, zwykle prezydentki, który może pełnić funkcje reprezentacyjne i społeczne.
pierwszy minister
Tytuł szefa rządu Szkocji, czyli osoby kierującej szkocką władzą wykonawczą.
pierwszy oficer
Zastępca kapitana na statku, odpowiedzialny za wspieranie dowodzenia oraz wykonywanie określonych zadań operacyjnych i bezpieczeństwa.
pierścień mistrzowski
Symboliczna nagroda w formie pierścienia przyznawana członkom zespołu, który zdobył mistrzostwo, a także określenie samego tytułu mistrzowskiego.
pilarka teleskopowa
Pilarka umieszczona na wysięgniku o regulowanej lub wydłużanej długości, służąca między innymi do cięcia gałęzi z poziomu gruntu.
pilotaż
Ograniczone wdrożenie nowej funkcji lub rozwiązania, prowadzone w celu sprawdzenia jego działania przed szerszym udostępnieniem. Pozwala zebrać dane i wykryć problemy na wczesnym etapie.
pionowe karty
Układ kart w przeglądarce, w którym są one wyświetlane przy bocznej krawędzi okna zamiast w poziomym pasku. Ułatwia to odczytywanie długich tytułów i organizowanie wielu stron.
pionowe wideo
Materiał wideo nagrany lub skomponowany w układzie pionowym, dopasowanym do ekranów smartfonów trzymanych w orientacji portretowej.
pipeline danych
Uporządkowany ciąg etapów, przez które przechodzą dane, na przykład podczas ich zbierania, przetwarzania, przekazywania i wykorzystywania do trenowania modeli.
piractwo
Nielegalne napady, przejęcia lub inne akty przemocy dokonywane na morzu przez osoby działające poza legalną władzą państwową.
pitch
Krótka, uporządkowana prezentacja firmy, produktu lub pomysłu, której celem jest zainteresowanie odbiorcy, na przykład inwestora.
piśmienność
Podstawowa zdolność rozumienia i tworzenia tekstu, która ułatwia korzystanie z dokumentów, informacji i usług.
plac manewrowy
Wydzielony teren wykorzystywany do nauki i sprawdzania podstawowych umiejętności prowadzenia pojazdu, takich jak ruszanie, zatrzymywanie lub wykonywanie manewrów.
plama ropy
Rozprzestrzeniająca się po powierzchni wody warstwa ropy naftowej, zwykle powstała wskutek wycieku lub awarii. Może ograniczać wymianę gazową i szkodzić organizmom morskim.
plan inwestycyjny
Dokument określający planowane inwestycje, ich cele, zakres, harmonogram oraz sposób finansowania.
plan ogólny
Ramowy, cyfrowy dokument planistyczny określający funkcje terenów i podstawowe parametry przyszłej zabudowy w gminie.
planeta karłowata
Obiekt krążący wokół Słońca, który ma dość masy, by uzyskać prawie kulisty kształt, ale nie oczyścił swojego otoczenia orbitalnego.
planetezymale
Planetezymale to niewielkie obiekty skaliste, od kilku metrów do kilku kilometrów, które mogą łączyć się w większe ciała planetarne.
planowanie obronne
Proces ustalania celów, zdolności, zasobów i działań potrzebnych do przygotowania obrony państwa lub sojuszu.
planowanie przestrzenne
Proces określania sposobu zagospodarowania terenu oraz rozmieszczenia zabudowy, infrastruktury i innych funkcji przestrzeni.
plastisfera
Zespół mikroorganizmów i biofilmów rozwijających się na powierzchni tworzyw sztucznych obecnych w środowisku.
plastyczność synaptyczna
Plastyczność synaptyczna to zdolność połączeń między neuronami do zmiany siły, struktury lub sposobu działania pod wpływem aktywności i warunków funkcjonowania układu nerwowego.
platforma E-GMP
Modułowa platforma Hyundaia przeznaczona dla samochodów elektrycznych. W IONIQ 6 N stanowi bazę dla układu z dwoma silnikami i napędem AWD.
platforma SPA3
Samochodowa architektura techniczna Volvo przeznaczona dla nowych modeli, w tym aut elektrycznych.
platforma autonomiczna
System zdolny do wykonywania części zadań bez bezpośredniego sterowania przez człowieka w każdej fazie działania.
platforma kryptowalutowa
Usługa lub system cyfrowy umożliwiający użytkownikom obrót kryptowalutami, ich przechowywanie albo transferowanie.
platforma lotnicza
Typ statku powietrznego lub jego konstrukcyjna baza, wykorzystywana jako podstawa do wyposażenia maszyny i wykonywania określonych zadań.
platforma ogniowa
Urządzenie, pojazd lub inny nośnik wyposażony w środki rażenia i przeznaczony do prowadzenia ognia.
platforma pojazdu
Zestaw podstawowych rozwiązań konstrukcyjnych i punktów montażowych, na którym można oprzeć różne modele samochodów.
platforma programistyczna
Platforma programistyczna to system lub środowisko technologiczne, na którym można tworzyć i uruchamiać aplikacje oraz inne programy.
platforma satelitarna
Konstrukcja lub system umieszczony na satelicie, zapewniający miejsce i podstawowe środowisko do działania urządzeń, instrumentów albo innych elementów infrastruktury.
platforma streamingowa
Platforma streamingowa to usługa internetowa umożliwiająca odtwarzanie filmów, seriali lub innych treści bez konieczności pobierania całego pliku na urządzenie.
play-by-play
Sposób komentowania wydarzenia sportowego polegający na bieżącym, szczegółowym opisywaniu kolejnych akcji i przebiegu meczu.
play-down
Faza rozgrywek, w której zespoły walczą o utrzymanie w lidze. W żużlu jej uczestnicy rywalizują o uniknięcie spadku lub konieczności dodatkowej walki o pozostanie na danym poziomie.
playlista
Playlista w grze to zdefiniowany zestaw map, trybów lub zasad, z którego system wybiera kolejne rozgrywki.
plazma
Elektrycznie naładowany gaz, nazywany czasem czwartym stanem skupienia materii.
plik ASI
Pliki .asi są wykorzystywane przez część narzędzi i modyfikacji do zmieniania działania gry.
plik wykonywalny
Plik zawierający kod, który system może uruchomić jako program lub część programu.
pluralizm
Zasada uznająca współistnienie wielu odmiennych poglądów, wartości, grup lub kultur w jednym społeczeństwie.
pluralizm informacji
Stan, w którym odbiorcy mają dostęp do różnorodnych źródeł, opinii i punktów widzenia.
pluton wojskowy
Pododdział wojskowy mniejszy od kompanii, zwykle złożony z kilku drużyn lub podobnych małych zespołów. Jest dowodzony przez wyznaczonego oficera albo podoficera.
pobrania organiczne
Pobrania organiczne to instalacje aplikacji uzyskane bez bezpośredniego opłacania konkretnego pobrania w reklamie. Mogą wynikać między innymi z wyszukiwania, poleceń lub widoczności aplikacji w sklepie.
pobór
Pobór to procedura kierowania osób do obowiązkowej służby wojskowej na zasadach określonych w przepisach.
pocisk balistyczny
Pocisk balistyczny to pocisk, który po zakończeniu napędzanej części lotu porusza się głównie po torze wyznaczanym przez grawitację. Może przenosić głowicę bojową.
pocisk manewrujący
Kierowany pocisk napędzany silnikiem, który podczas lotu może zmieniać kierunek i dostosowywać trasę do celu.
pocisk powietrze-powietrze
Pocisk przeznaczony do zwalczania celów znajdujących się w powietrzu, wystrzeliwany z jednego statku powietrznego przeciw innemu.
pocisk przeciwlotniczy
Pocisk przeznaczony do zwalczania celów powietrznych, takich jak samoloty, śmigłowce lub drony.
pociski przechwytujące
Rakiety przeznaczone do wykrywania i niszczenia nadlatujących pocisków przeciwnika.
pociąg dużej prędkości
Pociąg przeznaczony do ruchu z wysokimi prędkościami, zwykle na specjalnie przystosowanej infrastrukturze kolejowej. Pojęcie może odnosić się także do obsługiwanego połączenia.
pocket rescission
Sporny mechanizm polegający na cofnięciu wcześniej zatwierdzonych wydatków bez pozostawienia Kongresowi pełnej możliwości rozpatrzenia propozycji w ustawowym terminie.
poczta niejawna
Formalny kanał służący do przekazywania informacji objętych klauzulami bezpieczeństwa. Korzystanie z niego wymaga określonych uprawnień i procedur.
podatek dochodowy od osób fizycznych
Podatek pobierany od dochodów osób fizycznych, czyli między innymi pracowników, przedsiębiorców i innych podatników niebędących osobami prawnymi.
podatek dochodowy od osób prawnych
Podatek od dochodów osiąganych przez osoby prawne i wybrane jednostki organizacyjne, w tym przedsiębiorstwa działające w określonych formach prawnych.
podatek zdrowotny
Proponowana danina publiczna przeznaczona na finansowanie ochrony zdrowia. W omawianej koncepcji miałaby zastąpić składkę zdrowotną i być częścią systemu podatkowego.
podatność
Słabość oprogramowania, systemu, konfiguracji lub procesu, którą można wykorzystać do naruszenia bezpieczeństwa.
podatność typu zero day
Luka w zabezpieczeniach, która jest wykorzystywana, zanim zostanie udostępniona poprawka lub zanim użytkownicy zdążą skutecznie zareagować.
podatność zero-day
Podatność zero-day to luka, dla której w chwili wykorzystania nie ma jeszcze dostępnej poprawki lub której istnienie nie jest dostatecznie znane obrońcom.
podaż
Podaż to ilość dóbr lub usług, którą producenci są gotowi zaoferować na rynku w określonym czasie i przy określonych warunkach, zwłaszcza cenie.
podcast
Audycja publikowana w internecie, zwykle w odcinkach i przeznaczona do słuchania lub oglądania w wybranym czasie. Może mieć formę rozmowy, komentarza, reportażu albo programu tematycznego.
podcasting
Tworzenie, publikowanie i odbieranie regularnych materiałów dźwiękowych lub audiowizualnych udostępnianych zazwyczaj przez internet.
podciśnienie
Stan, w którym ciśnienie jest niższe niż w otoczeniu, co może powodować zasysanie wody i znajdujących się w niej obiektów.
podejrzany
Osoba, której formalnie przedstawiono zarzut popełnienia przestępstwa albo którą oskarżono o to w trybie przewidzianym przez prawo. Podejrzany korzysta z prawa do obrony i nie jest jeszcze osobą skazaną.
podejście kuratorskie
Sposób, w jaki muzeum wybiera, interpretuje i przedstawia obiekty oraz tematy na wystawach i w działalności badawczej.
podmiot
Osoba, organizacja, instytucja lub inna jednostka, której można przypisać określone prawa, obowiązki albo działania.
podmiot finansujący
Firma lub instytucja, która zapewnia środki potrzebne do sfinansowania zakupu i uczestniczy w obsłudze umowy finansowej.
podmiot powiązany
Spółka lub inna organizacja pozostająca z innym podmiotem w relacji kapitałowej, kontrolnej albo organizacyjnej.
podmiot specjalnego przeznaczenia (SPV)
Odrębny podmiot lub struktura tworzona w konkretnym celu inwestycyjnym, na przykład do skupienia określonych aktywów i udostępnienia inwestorom związanej z nimi ekspozycji. Samo uczestnictwo w SPV nie musi oznaczać bezpośredniej własności akcji.
podmiot zależny
Jednostka organizacyjna lub spółka pozostająca pod kontrolą innego podmiotu. Kontrola może wynikać między innymi z posiadania udziałów, praw głosu lub wpływu na powoływanie organów.
podmioty powiązane osobowo
Firmy lub inne jednostki połączone z określonymi osobami przez wspólną własność, zarządzanie, pokrewieństwo albo inne relacje personalne.
podocyty
Wyspecjalizowane komórki uczestniczące w filtracji krwi w nerkach.
podpis pakietu
Mechanizm kryptograficzny pozwalający sprawdzić, kto wydał pakiet oprogramowania i czy jego zawartość nie została zmieniona.
podporządkowanie polityczne
Sytuacja, w której państwo, instytucja lub grupa traci znaczną część samodzielności decyzyjnej i zaczyna działać zgodnie z interesem silniejszego podmiotu.
podróże szybsze od światła
Podróże szybsze od światła to hipotetyczne przemieszczanie się z prędkością większą niż prędkość światła w próżni. Są częstym motywem fantastyki naukowej, lecz nie zostały potwierdzone jako możliwe dla obiektów posiadających masę.
podstawa programowa
Zestaw określonych wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności, które powinny zostać uwzględnione w szkoleniu oraz egzaminie.
podszywanie się
Podszywanie się to udawanie innej osoby, firmy lub instytucji w celu wprowadzenia odbiorcy w błąd, często dla uzyskania danych albo dokonania oszustwa.
podszywanie się pod urządzenie
Technika zmiany lub fałszowania informacji identyfikujących urządzenie, tak aby jego ruch wyglądał jak pochodzący z innego typu lub modelu sprzętu. Może wpływać na sposób klasyfikowania ruchu przez systemy reklamowe.
poduszka finansowa
Rezerwa pieniędzy przeznaczona na utrzymanie lub pokrycie nieprzewidzianych wydatków, na przykład po utracie dochodu. Powinna być możliwie łatwo dostępna.
podwieszone uzbrojenie
Uzbrojenie zamocowane na zewnętrznych punktach podwieszeń statku powietrznego, takich jak belki lub uchwyty pod skrzydłami.
podwozie
Podwozie to zespół konstrukcyjnych i mechanicznych elementów pojazdu znajdujących się pod nadwoziem, takich jak zawieszenie, układ kierowniczy i elementy napędowe.
podwykonawca
Podmiot, któremu wykonawca główny zleca realizację części prac lub dostaw w ramach większego zamówienia.
podwyższone uprawnienia
Uprawnienia dające programowi lub użytkownikowi szerszy dostęp do zasobów i funkcji systemu niż standardowe uprawnienia.
podwzgórze
Głęboko położona część mózgu, która koordynuje reakcje organizmu na ciepło i zimno.
podwójna żółta flaga
Sygnał ostrzegający o poważnym zagrożeniu na torze, przy którym kierowcy muszą zachować szczególną ostrożność.
podział ekranu
Tryb wyświetlania dwóch aplikacji jednocześnie na różnych częściach ekranu.
podział obciążeń
Sposób rozdzielania między państwa kosztów, zasobów i odpowiedzialności związanych ze wspólnymi działaniami.
podział obowiązków
Ustalenie, które zadania i odpowiedzialności przypadają poszczególnym państwom, instytucjom lub uczestnikom współpracy.
podżeganie
Nakłanianie innej osoby lub grupy do popełnienia czynu zabronionego albo wywołania określonych działań. W prawie znaczenie tego pojęcia zależy od przepisów danego państwa.
poglądy lewicowe
Poglądy lewicowe to określenie stanowisk politycznych, które zwykle kładą nacisk na równość społeczną, prawa pracownicze i aktywną rolę państwa w ograniczaniu nierówności.
pogorzelisko
Obszar pozostały po pożarze, obejmujący spalone lub uszkodzone budynki, roślinność i przedmioty.