Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 4141-4230
Indeks alfabetyczny
M
24 haseł
monopolista
Przedsiębiorstwo, które jako jedyne albo niemal jedyne kontroluje podaż określonego dobra lub usługi na zdefiniowanym rynku.
monsun
Sezonowa zmiana kierunku wiatrów, która wpływa na rozkład opadów, szczególnie w Azji Południowej.
montaż wideo
Montaż wideo to opracowywanie materiału filmowego przez wybór, porządkowanie i łączenie ujęć oraz dodawanie dźwięku, napisów lub efektów.
moodboard
Cyfrowa tablica inspiracji służąca do zbierania i porządkowania obrazów, kolorów lub pomysłów związanych z określonym tematem, na przykład stylizacją albo wydarzeniem.
morale wojskowe
Stan motywacji, zaufania i gotowości personelu do dalszego wykonywania obowiązków.
morale zespołu
Ogólny poziom motywacji, zaufania i nastawienia pracowników do pracy oraz sytuacji w organizacji.
moratorium
Czasowe zawieszenie określonych działań, badań lub decyzji, zwykle w celu przeprowadzenia analizy albo opracowania zasad ich dalszego prowadzenia.
morska energetyka wiatrowa
Produkcja energii elektrycznej z wykorzystaniem turbin wiatrowych instalowanych na morzu.
morskie farmy wiatrowe
Zespoły turbin wiatrowych zlokalizowane na morzu, wraz z infrastrukturą umożliwiającą ich budowę, obsługę i przesyłanie wytworzonej energii do lądu.
morza księżycowe
Rozległe, ciemne równiny na powierzchni Księżyca, powstałe po zastygnięciu materiału, który wydostał się z jego wnętrza.
mosh pit
Strefa pod sceną, w której publiczność energicznie porusza się podczas koncertu rockowego lub punkowego.
most międzyłańcuchowy
Infrastruktura umożliwiająca przekazywanie informacji lub aktywów między różnymi blockchainami.
motion capture
Technika rejestrowania ruchów człowieka lub obiektu i przekształcania ich w dane, które mogą być analizowane lub odtwarzane cyfrowo.
motyw działania
Powód lub zespół przyczyn, które skłoniły osobę do określonego działania. Ustalenie motywu może pomóc w wyjaśnieniu okoliczności zdarzenia.
multimodalne wideo
Wideo lub system wideo wykorzystujący jednocześnie więcej niż jeden rodzaj danych, na przykład obraz, tekst, dźwięk albo informacje o ruchu.
multimodalność
Zdolność systemu do przetwarzania lub łączenia różnych typów danych, na przykład tekstu, dźwięku i obrazu. Pozwala obsługiwać interakcje wykorzystujące więcej niż jeden rodzaj wejścia.
multiversum
Koncepcja wielu równoległych rzeczywistości, między którymi w fikcji mogą przemieszczać się bohaterowie.
mundur galowy
Uroczysty rodzaj umundurowania noszony podczas oficjalnych ceremonii, reprezentacyjnych wystąpień i wydarzeń o podniosłym charakterze.
muralista
Artysta tworzący murale, czyli wielkoformatowe obrazy malowane bezpośrednio na ścianach lub innych stałych powierzchniach.
mutacja
Mutacja to zmiana w materiale genetycznym organizmu lub wirusa. Może wpływać na jego właściwości, ale sama obecność mutacji nie przesądza o zmianie przebiegu zakażenia.
mutant
Organizm określany jako mutant ma cechę wynikającą z mutacji, czyli zmiany w materiale genetycznym.
muzea dime
Popularne miejsca rozrywki, które prezentowały osobliwości, kolekcje i różnego rodzaju atrakcje. Były częścią rozwijającej się kultury masowej XIX wieku.
myślenie probabilistyczne
Sposób analizowania przyszłości polegający na ocenianiu prawdopodobieństwa różnych zdarzeń zamiast zakładania jednego pewnego scenariusza.
mózgowa adrenoleukodystrofia
Rzadka i szybko postępująca choroba neurodegeneracyjna, w której w mózgu powstają zmiany demielinizacyjne.
N
66 haseł
nabłonek barwnikowy siatkówki
Nabłonek barwnikowy siatkówki to warstwa komórek sąsiadująca z fotoreceptorami, która wspiera ich funkcjonowanie i usuwa zużyte fragmenty ich struktur.
naciski militarne
Działania polegające na wykorzystaniu lub groźbie wykorzystania siły wojskowej w celu wpłynięcia na decyzje albo zachowanie innego państwa lub podmiotu.
naciski na media
Działania mające skłonić redakcję, dziennikarza lub właściciela medium do określonego sposobu działania albo przedstawiania informacji.
nacjonalizacja
Przejęcie przedsiębiorstwa przez państwo, zwykle w celu zapewnienia publicznej kontroli nad jego działalnością.
nacjonalizm
Ideologia lub ruch polityczny uznający naród za podstawową wspólnotę polityczną i podkreślający jego odrębność oraz nadrzędne znaczenie.
nadajnik GPS
Urządzenie wykorzystujące system GPS do ustalania położenia zwierzęcia i przekazywania danych o jego przemieszczaniu.
nadawca publiczny
Organizacja medialna realizująca zadania informacyjne, edukacyjne lub kulturalne określone w interesie publicznym i zwykle finansowana lub nadzorowana w sposób uregulowany przez państwo.
nadciśnienie oczne
Stan, w którym ciśnienie wewnątrz oka jest podwyższone. Może zwiększać ryzyko uszkodzenia nerwu wzrokowego i rozwoju jaskry.
nadciśnienie płucne
Stan, w którym ciśnienie krwi w naczyniach krążenia płucnego jest podwyższone. Może przeciążać prawą część serca i prowadzić do jej niewydolności.
nadciśnienie tętnicze
Trwale podwyższone ciśnienie krwi w naczyniach. Jest ważnym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia.
nadmierne obciążenie kosztami mieszkaniowymi
Sytuacja, w której wydatki związane z mieszkaniem pochłaniają zbyt dużą część dochodów gospodarstwa domowego.
nadprzewodnik
Materiał, który w odpowiednio niskiej temperaturze przewodzi prąd elektryczny bez oporu. Nadprzewodniki mogą służyć do wytwarzania bardzo silnych pól magnetycznych.
nadpłynność
Nadpłynność banku oznacza posiadanie zasobu płynnych środków większego niż potrzebny do bieżącego regulowania zobowiązań. Może ograniczać presję na natychmiastowe pozyskiwanie finansowania.
nadużywanie pozycji publicznej
Nadużywanie pozycji publicznej polega na wykorzystywaniu uprawnień, wpływów lub dostępu związanych z funkcją publiczną do celów prywatnych albo na rzecz innych osób.
nadwozie
Zewnętrzna część pojazdu obejmująca między innymi przestrzeń dla pasażerów i elementy umożliwiające przewożenie osób lub ładunku. Jego forma określa typ i wygląd samochodu.
nadwozie samonośne
Konstrukcja, w której nadwozie pełni również funkcję głównego elementu nośnego pojazdu. Nie wykorzystuje oddzielnej, klasycznej ramy.
nadwozie typu fastback
Typ nadwozia, w którym linia dachu płynnie opada w stronę krótkiej tylnej części auta. Rozwiązanie łączy sportową sylwetkę z większą funkcjonalnością niż klasyczne coupe.
nadwozie typu ute
Ute to samochód osobowy lub sportowy przebudowany tak, aby za kabiną kierowcy miał otwartą skrzynię ładunkową.
nadwyżka handlowa
Sytuacja, w której wartość eksportu przewyższa wartość importu. Różnica zwiększa saldo handlu zagranicznego danego państwa.
nadwyżka zewnętrzna
Przewaga wpływów z zagranicy nad wydatkami danego kraju w relacjach zewnętrznych, często związana z wysokim eksportem.
nadzorca
Osoba obecna w pojeździe autonomicznym, która obserwuje działanie systemu i może w określonych sytuacjach przejąć kontrolę lub zareagować.
nadzorca ładunku
Osoba odpowiedzialna za kontrolę przyjmowania, rozmieszczenia, zabezpieczenia i dokumentowania ładunku na jednostce pływającej.
nadzór epidemiologiczny
Stałe gromadzenie, analizowanie i interpretowanie danych o chorobach oraz przekazywanie ich służbom zdrowia. Umożliwia wykrywanie zakażeń, śledzenie ich szerzenia i reagowanie na ogniska.
nadzór merytoryczny
Nadzór merytoryczny to kontrolowanie poprawności i jakości wykonywania określonych zadań przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje lub uprawnienia.
nadzór nad rynkiem kryptoaktywów
Działania organów publicznych mające zapewniać zgodność działalności związanej z kryptoaktywami z przepisami oraz ograniczać ryzyka dla uczestników rynku. Obejmują między innymi monitorowanie podmiotów i egzekwowanie wymogów prawnych.
nadzór społeczny
Kontrola działań instytucji lub podmiotów przez obywateli, organizacje społeczne albo inne niezależne grupy reprezentujące interes publiczny.
nadzór weterynaryjny
Nadzór weterynaryjny to działania organów i uprawnionych specjalistów służące kontroli zdrowia zwierząt oraz przestrzegania wymagań weterynaryjnych.
nagrywanie bez zgody
Utrwalanie obrazu lub dźwięku osoby bez uzyskania jej zgody na takie działanie.
najem długoterminowy
Odpłatne udostępnianie mieszkania lub innego lokalu na dłuższy okres, zwykle z przeznaczeniem na stałe zamieszkanie.
najem krótkoterminowy
Odpłatne udostępnianie lokalu na krótki okres, zwykle w związku z pobytem turystycznym lub czasowym, często za pośrednictwem platform internetowych.
nakaz deportacji
Decyzja władz imigracyjnych lub sądu nakazująca cudzoziemcowi opuszczenie kraju.
nakaz ewakuacji
Oficjalne polecenie opuszczenia zagrożonego obszaru w celu ochrony życia i zdrowia ludzi.
nakaz geofence
Nakaz geofence to żądanie skierowane do firmy technologicznej o przekazanie danych o urządzeniach znajdujących się w określonym obszarze i czasie. Może obejmować także osoby, których nie podejrzewa się o przestępstwo.
nakaz sądowy
Formalne polecenie wydane przez sąd, które może upoważniać organy do przeprowadzenia określonej czynności, takiej jak przeszukanie lub zajęcie rzeczy.
nakłady inwestycyjne
Wydatki przeznaczone na tworzenie, zakup, rozbudowę lub modernizację aktywów wykorzystywanych przez przedsiębiorstwo, takich jak sklepy, budynki, wyposażenie czy infrastruktura.
nakłady kapitałowe
Wydatki na nabycie, budowę lub modernizację trwałych zasobów przedsiębiorstwa, takich jak zakłady, maszyny i wyposażenie. Służą zwiększaniu lub utrzymaniu zdolności produkcyjnych.
należyta procedura
Należyta procedura to zestaw zasad zapewniających, że decyzja wpływająca na prawa lub interesy osoby jest podejmowana w sposób uporządkowany, uzasadniony i możliwy do zakwestionowania.
nalokson
Lek stosowany do odwracania przedawkowania opioidów. W materiale opisano go jako preparat dostępny w postaci aerozolu do nosa.
nalot
Atak przeprowadzony z powietrza, zwykle z użyciem samolotów, śmigłowców lub bezzałogowych statków powietrznych.
naloty
Ataki prowadzone z powietrza przeciwko celom znajdującym się na ziemi lub na powierzchni wody.
namierzanie celów
Proces ustalania położenia i charakterystyki celu, zwykle przy użyciu danych rozpoznawczych, systemów obserwacji lub innych sensorów, aby umożliwić jego śledzenie albo zaatakowanie.
namiot dachowy
Składany namiot montowany na dachu samochodu. Pozwala przeznaczyć wnętrze auta na przewożenie wyposażenia, a po rozłożeniu tworzy oddzielne miejsce do spania.
namorzyny
Zbiorowiska drzew i krzewów rosnących na zasolonych, okresowo zalewanych wybrzeżach stref tropikalnych i subtropikalnych.
nanocząsteczki
Nanocząsteczki to bardzo małe cząstki, których rozmiar, kształt i właściwości powierzchni mogą zmieniać sposób oddziaływania z komórkami. W kosmetyce bada się je między innymi jako nośniki wybranych składników.
nanocząstki upkonwertujące
Nanocząstki, które pod wpływem promieniowania o jednej długości fali emitują światło o innej, zwykle krótszej długości fali.
nanomateriał wapniowo-glinokrzemianowy
Materiał zbudowany z bardzo małych struktur zawierających wapń, glin i krzem. W opisywanym badaniu miał wspierać krzepnięcie oraz regenerację kości.
nanoplastiki
Najmniejsze cząstki tworzyw sztucznych, w omawianym przeglądzie mniejsze niż około 1 mikrometr. Mogą przekraczać błony biologiczne łatwiej niż większe cząstki.
napięcia geopolityczne
Napięcia geopolityczne to nasilona rywalizacja lub sprzeczność interesów państw i innych podmiotów politycznych dotycząca wpływów, bezpieczeństwa, terytorium albo zasobów.
napięcie Hubble’a
Istotna rozbieżność między wartościami stałej Hubble’a uzyskiwanymi dwiema niezależnymi metodami pomiaru.
napięcie elektryczne
Napięcie elektryczne opisuje różnicę potencjałów w układzie i jest podawane między innymi w woltach, oznaczanych symbolem V.
naprężenie mechaniczne
Stan obciążenia materiału wywołany działaniem siły. Wyższe naprężenia w czaszce oznaczają większe ryzyko jej mechanicznego uszkodzenia.
napęd AWD
Napęd na wszystkie koła, w którym moment obrotowy może być przekazywany do każdego z kół pojazdu lub urządzenia.
napęd bateryjny
Układ napędowy, w którym energia zgromadzona w akumulatorze zasila silnik elektryczny. Nie wymaga bezpośredniego spalania paliwa w celu napędzania pojazdu.
napęd elektryczny
Układ napędowy wykorzystujący silnik elektryczny do wytwarzania siły napędowej pojazdu. W samochodach energia jest zwykle dostarczana z akumulatora.
napęd hybrydowy
System napędowy łączący silnik spalinowy z co najmniej jednym silnikiem elektrycznym oraz układem sterującym przepływem energii. W zależności od konstrukcji akumulator jest ładowany podczas jazdy lub także z zewnętrznego źródła.
napęd na cztery koła
Układ napędowy przekazujący moment obrotowy na wszystkie cztery koła. Może ułatwiać jazdę po trudniejszej nawierzchni, ale sam nie zastępuje odpowiednich opon ani rozsądnej oceny trasy.
napęd na przednie koła
Napęd na przednie koła to układ, w którym moment obrotowy silnika jest przekazywany na koła przedniej osi, odpowiedzialne za napędzanie samochodu.
napęd na tylne koła
Układ, w którym moment obrotowy trafia na tylne koła. Jest często stosowany w samochodach przeznaczonych do driftu.
napęd na wszystkie koła
Układ, który może przekazywać moment obrotowy do przedniej i tylnej osi. W CX-5 system i-Activ AWD ma reagować na dane dotyczące sposobu prowadzenia auta, aby wcześniej ograniczać ryzyko utraty przyczepności.
narracja
Narracja w komunikacji publicznej to sposób porządkowania i przedstawiania faktów, który nadaje im określone znaczenie.
narracja polityczna
Sposób przedstawiania wydarzeń i problemów politycznych, który nadaje im określone znaczenie oraz porządkuje interpretację odbiorców.
naruszenie patentu
Wykorzystanie chronionego rozwiązania bez zgody właściciela patentu lub poza zakresem udzielonego uprawnienia.
naruszenie przestrzeni powietrznej
Naruszenie przestrzeni powietrznej to wtargnięcie statku powietrznego lub innego obiektu do obszaru powietrznego kontrolowanego przez dane państwo bez wymaganej zgody albo z naruszeniem obowiązujących zasad.
naruszenie zasad finansowych
Złamanie regulacji określających, jak klub może prowadzić i dokumentować swoją działalność finansową.
narzędzia deweloperskie
Narzędzia deweloperskie to programy, biblioteki i środowiska wspierające tworzenie, testowanie, analizowanie oraz wdrażanie oprogramowania.
narzędzia hydrauliczne
Urządzenia wykorzystujące ciśnienie płynu do wywierania dużej siły, stosowane między innymi do rozcinania lub rozsuwania elementów pojazdu podczas akcji ratunkowej.