Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 4141-4230
Indeks alfabetyczny
P
90 haseł
proweniencja
Proweniencja to udokumentowana historia pochodzenia i własności dzieła lub innego obiektu, obejmująca kolejnych posiadaczy oraz okoliczności jego nabycia, utraty lub przekazania.
prowokacja polityczna
Działanie mające celowo wywołać określoną reakcję polityczną, społeczną lub emocjonalną, często eskalując napięcie.
prywatność
Prawo i możliwość decydowania o dostępie do własnych danych, informacji oraz sfery życia osobistego.
prywatny inwestor
Osoba lub podmiot niebędący organem publicznym, który lokuje kapitał w przedsiębiorstwie, projekcie lub aktywach w oczekiwaniu na korzyści ekonomiczne. Może nabywać udziały, akcje albo inne prawa majątkowe.
przebalansowanie indeksów
Okresowa zmiana składu lub wag spółek w indeksie zgodnie z ustalonymi zasadami. Może powodować zwiększone zakupy i sprzedaż akcji przez fundusze odwzorowujące indeks.
przebudowa naczyń
Proces zmian w strukturze i funkcjonowaniu naczyń krwionośnych, który może dostosowywać ich przepływ do potrzeb tkanek. W ciąży obejmuje także naczynia doprowadzające krew do łożyska.
przechwycenie
Działanie polegające na zbliżeniu się własnego statku powietrznego do innej maszyny w celu jej identyfikacji, obserwacji lub podjęcia dalszych działań zgodnie z procedurami.
przeciwne wiatry walutowe
Negatywny wpływ zmian kursów wymiany na raportowane wyniki finansowe przedsiębiorstwa, zwłaszcza po przeliczeniu zagranicznych przychodów na walutę sprawozdawczą.
przeciążenie jednostki
Stan, w którym statek przewozi więcej osób lub ładunku, niż dopuszczają jego parametry, przepisy albo warunki bezpiecznej żeglugi.
przeciążenie sieci
Stan, w którym zapotrzebowanie na łączność przekracza dostępną przepustowość i możliwości obsługi sieci.
przedawnienie
Przedawnienie to upływ ustawowego terminu, po którym dochodzenie roszczenia może zostać ograniczone lub zablokowane w sądzie. Początek i długość terminu zależą od rodzaju sprawy i właściwych przepisów.
przedkliniczne
Określenie „przedkliniczne” odnosi się do badań prowadzonych przed rozpoczęciem testów z udziałem ludzi, zwykle w laboratorium oraz na modelach zwierzęcych.
przednie podświetlenie
System oświetlenia umieszczony przed powierzchnią ekranu, który pozwala korzystać z urządzenia przy słabym oświetleniu otoczenia.
przedpłata
Kwota przekazana przed dostarczeniem towaru lub wykonaniem usługi, zwykle jako część albo całość uzgodnionej ceny. Jej zapłata nie gwarantuje wykonania świadczenia, jeśli kontrahent nie wywiąże się z umowy.
przedsiębiorstwo rodzinne
Przedsiębiorstwo, którego własność, zarządzanie lub kluczowe decyzje pozostają w rękach członków jednej rodziny. Często zakłada przekazywanie firmy kolejnym pokoleniom.
przedsprzedaż
Sprzedaż produktu rozpoczęta przed jego oficjalnym udostępnieniem lub premierą.
przedwstępna umowa sprzedaży
Przedwstępna umowa sprzedaży zobowiązuje strony do zawarcia w przyszłości właściwej umowy sprzedaży. Określa najważniejsze warunki planowanej transakcji.
przedział ufności
Zakres wartości pokazujący niepewność oszacowania wyniku badania.
przegląd systematyczny
Analiza wcześniej przeprowadzonych badań według określonych kryteriów, mająca zebrać dostępne dowody dotyczące danego pytania badawczego.
przegub ramienia robotycznego
Przegub ramienia robotycznego to ruchome połączenie segmentów ramienia, które umożliwia zmianę jego położenia i kierunku działania. W urządzeniach kosmicznych pozwala na wykonywanie precyzyjnych operacji.
przejazd bezoperatorowy
Przejazd bezoperatorowy to przejazd pojazdu autonomicznego wykonywany bez obecności człowieka pełniącego funkcję operatora bezpieczeństwa w pojeździe.
przejęcie sesji
Uzyskanie kontroli nad aktywną sesją użytkownika w aplikacji lub przeglądarce, zwykle przez zdobycie danych potwierdzających jego uwierzytelnienie.
przejęcie transgraniczne
Przejęcie przedsiębiorstwa lub jego kontroli, w którym uczestniczą podmioty mające siedziby albo prowadzące działalność w różnych państwach.
przejścia dla zwierząt
Konstrukcje nad drogami lub pod nimi, które pozwalają dzikim zwierzętom bezpiecznie przekraczać trasy komunikacyjne.
przejście gry
Przejście gry oznacza rozgrywkę prowadzącą do ukończenia całości lub określonej części produkcji. Może obejmować jeden z wielu możliwych przebiegów, zależnie od decyzji gracza.
przejście ścieżki
Błąd pozwalający wyjść poza dozwolony katalog i odwołać się do innych plików systemu. W tym przypadku problem dotyczył interfejsu API GitLaba.
przekaz informacyjny
Treść komunikowana odbiorcom w celu przedstawienia określonej interpretacji wydarzeń lub stanowiska.
przekaz międzypokoleniowy
Przekazywanie wiedzy, języka, umiejętności i zwyczajów między osobami należącymi do różnych pokoleń. Zachodzi między innymi przez rozmowę, wspólną pracę i obserwowanie praktyk kulturowych.
przekaźnik sieciowy
Urządzenie lub program pośredniczący w przekazywaniu ruchu między innymi punktami sieci. Przekaźnik może ukrywać bezpośrednie połączenie z właściwym serwerem lub usługą.
przekierowanie poczty
Automatyczne przesyłanie wiadomości otrzymanych na jeden adres na inny adres, zwykle do głównej skrzynki użytkownika.
przekroczenie końca drogi startowej
Zdarzenie, w którym statek powietrzny po lądowaniu nie zatrzymuje się na wyznaczonej długości drogi startowej i opuszcza jej obręb.
przekątna ekranu
Odległość między dwoma przeciwległymi narożnikami ekranu, używana do określania jego rozmiaru i zwykle podawana w calach.
przekład
Przekład to utwór powstały przez przełożenie treści z jednego języka na inny. Tłumacz stara się zachować znaczenie, styl i funkcję oryginału, choć wybór środków językowych może wpływać na jego interpretację.
przekładnia dwusprzęgłowa
Automatyczna skrzynia biegów wykorzystująca dwa sprzęgła, zwykle osobne dla biegów parzystych i nieparzystych.
przelew bankowy
Operacja polegająca na przekazaniu pieniędzy z jednego rachunku bankowego na inny. Zlecenie może być wykonane między rachunkami krajowymi lub zagranicznymi.
przemoc położnicza
Określenie dotyczące krzywdzącego, przymusowego lub lekceważącego traktowania osoby podczas ciąży, porodu albo opieki po porodzie.
przemysłowe koszty pracy
Koszt zatrudnienia pracowników w sektorze przemysłowym, zwykle obejmujący wynagrodzenia oraz związane z nimi obciążenia ponoszone przez pracodawcę.
przemysłowe zaplecze obronne
Część gospodarki odpowiedzialna za projektowanie, produkcję, utrzymanie i rozwój sprzętu oraz technologii wykorzystywanych w obronności. Obejmuje przedsiębiorstwa, zakłady, łańcuchy dostaw i zaplecze badawcze.
przeniesienie dowodzenia
Zmiana osoby, państwa lub struktury odpowiedzialnej za kierowanie daną operacją albo misją wojskową.
przeniesienie sprawy do sądu federalnego
Procedura pozwalająca w określonych sytuacjach zmienić właściwość sądu ze stanowego na federalny. W tym przypadku sędzia uznał, że po wyroku i wymierzeniu kary nie było do tego podstaw.
przenośna stacja zasilania
Urządzenie magazynujące energię elektryczną i udostępniające ją do zasilania innych urządzeń poza stałą instalacją elektryczną.
przenośne konta świadczeń
Przenośne konta świadczeń to rozwiązanie, w którym uprawnienia lub środki na świadczenia są przypisane pracownikowi i mogą być zachowane po zmianie pracodawcy.
przepadek pojazdu
Środek prawny polegający na utracie własności pojazdu i przejęciu go przez państwo, orzekany przez sąd w przypadkach określonych w przepisach.
przepełnienie bufora sterty
Błąd obsługi pamięci, w którym zapis przekracza obszar przeznaczony na dane w stercie. Może prowadzić do uszkodzenia sąsiednich danych, awarii programu lub wykonania kodu.
przepisy stanowe
Przepisy stanowione przez władze poszczególnych stanów, a nie przez władzę federalną. Obowiązują zasadniczo na terytorium danego stanu.
przeplot włókien
Przeplot włókien to sposób krzyżowania i układania nitek, który tworzy spójną strukturę materiału tekstylnego.
przepustowość
Przepustowość to maksymalna ilość danych, którą połączenie może przesłać w określonym czasie, zwykle wyrażana w bitach na sekundę.
przepustowość pamięci
Ilość danych, które układ może odczytać z pamięci lub zapisać w niej w jednostce czasu. Wyższa wartość może wspierać zadania wymagające szybkiej wymiany danych.
przepływ genów
Przepływ genów to wymiana wariantów genetycznych między populacjami, zwykle dzięki przemieszczaniu się osobników i ich rozmnażaniu. Może zwiększać różnorodność genetyczną i ograniczać izolację populacji.
przepływ rumowiskowy
Szybki, gęsty przepływ mieszaniny wody, błota, skał, lodu i innych osadów.
przepływ rzeki
Przepływ rzeki to ilość wody przepływająca przez określony przekrój rzeki w jednostce czasu, zwykle wyrażana w metrach sześciennych na sekundę.
przepływowy podgrzewacz elektryczny
Urządzenie, które podgrzewa wodę w czasie jej przepływu przez układ grzewczy, bez przechowywania dużego zapasu w zbiorniku.
przepływy pieniężne
Przepływy pieniężne to wpływy i wydatki pieniężne przedsiębiorstwa w określonym czasie. Pokazują, jak firma pozyskuje i wykorzystuje gotówkę.
przepływy pieniężne z działalności operacyjnej
Kwota gotówki wygenerowana lub zużyta przez podstawową działalność przedsiębiorstwa, taką jak sprzedaż produktów i usług oraz regulowanie bieżących zobowiązań.
przerwa energetyczna
Zakres energii między stanem zajmowanym przez elektrony a wyższym stanem, do którego mogą one przejść po pochłonięciu energii.
przerzutowanie
Proces, w którym komórki nowotworowe odłączają się od guza pierwotnego i przemieszczają do innych tkanek lub narządów.
przesiedlenie
Zmiana miejsca zamieszkania przez ludzi lub całą społeczność, dobrowolna albo wymuszona przez decyzje władz, przemoc, zagrożenia lub inne okoliczności.
przestrzeń dyskowa
Miejsce dostępne do przechowywania danych, takich jak zdjęcia i inne pliki.
przestrzeń nazw użytkowników
Mechanizm izolacji w Linuksie, który pozwala procesom używać odrębnego odwzorowania identyfikatorów użytkowników i grup oraz związanych z nimi uprawnień.
przestrzeń powietrzna
Przestrzeń powietrzna to obszar nad terytorium państwa, w którym państwo wykonuje określone uprawnienia i ustanawia zasady ruchu lotniczego. Przelot przez nią może podlegać kontroli oraz wymagać zgody.
przestępcza zmowa
Porozumienie co najmniej dwóch osób mające na celu popełnienie przestępstwa albo przygotowanie warunków do jego popełnienia.
przestępstwa seksualne podczas konfliktów zbrojnych
Czyny o charakterze seksualnym zabronione przez prawo, popełniane w warunkach konfliktu zbrojnego wobec osób cywilnych lub uczestników konfliktu.
przestępstwo z nienawiści
Czyn karalny związany z uprzedzeniami wobec określonej grupy. John Galliano został we Francji skazany za takie przestępstwo w związku z antysemickimi wypowiedziami.
przesunięcie frakcyjne
Zmiana względnej pozycji, znaczenia lub poparcia poszczególnych grup wewnątrz partii lub innego ugrupowania.
przesunięcie wysokościowe
Zmiana wysokości nad poziomem morza, na której odnotowuje się występowanie gatunku.
przesyłanie plików
Proces wysyłania plików z urządzenia użytkownika do serwera lub innego systemu informatycznego.
przeszczep kości
Zabieg polegający na uzupełnieniu ubytku kostnego materiałem pobranym z organizmu pacjenta albo pochodzącym z innego źródła.
przeszukanie bez nakazu
Przeszukanie przeprowadzone bez wcześniejszego uzyskania nakazu sądowego.
przesłanka
Okoliczność lub warunek uzasadniający podjęcie określonego działania, zwłaszcza decyzji służb o zastosowaniu konkretnego środka.
przesłuchanie
Czynność procesowa polegająca na zadawaniu pytań uczestnikowi postępowania i utrwalaniu jego wypowiedzi. Jej zasady zależą między innymi od tego, czy przesłuchiwana osoba jest świadkiem, czy podejrzanym.
przesłuchanie świadka
Formalna czynność polegająca na uzyskaniu i zapisaniu zeznań osoby, która może mieć informacje o badanym zdarzeniu.
przetarg
Postępowanie, w którym zamawiający porównuje oferty wykonawców według wcześniej określonych zasad i wybiera ofertę najlepiej spełniającą wymagania.
przetargi publiczne
Konkurencyjne postępowania, w których wykonawcy składają oferty na realizację zamówienia finansowanego ze środków publicznych.
przetwarzanie brzegowe
Przetwarzanie brzegowe polega na analizowaniu danych możliwie blisko miejsca, w którym są one wytwarzane, zamiast przesyłania ich do odległego centrum danych.
przetwarzanie danych
Każda operacja wykonywana na danych, między innymi ich zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, analizowanie, udostępnianie lub usuwanie.
przetwarzanie lokalne
Przetwarzanie lokalne oznacza wykonywanie części obliczeń bezpośrednio w urządzeniu, zamiast przesyłania wszystkich danych do telefonu lub chmury.
przetwarzanie na urządzeniu
Wykonywanie operacji obliczeniowych bezpośrednio na urządzeniu użytkownika, zamiast w zewnętrznej chmurze. Takie rozwiązanie może wspierać pracę offline i ograniczać przesyłanie danych.
przetwarzanie offline
Przetwarzanie danych bez stałego połączenia z odległym serwerem lub usługą internetową.
przetwarzanie płatności
Zespół czynności technicznych i organizacyjnych służących autoryzacji, przekazaniu oraz rozliczeniu transakcji płatniczej.
przetwornik
Element zamieniający jedną postać energii lub sygnału na inną; w mikrofonie przetwarza fale dźwiękowe na sygnał elektryczny.
przetwórstwo ropy
Proces przemysłowego przekształcania ropy naftowej w paliwa i inne produkty naftowe.
przewartościowanie
Sytuacja, w której cena rynkowa aktywa jest uznawana za wyższą od jego wartości uzasadnionej podstawowymi wynikami lub perspektywami.
przewidywanie wieku
Automatyczne szacowanie wieku użytkownika lub jego przedziału wiekowego na podstawie dostępnych informacji i sygnałów.
przewidywanie zagrożeń
Umiejętność rozpoznawania możliwych niebezpiecznych sytuacji na drodze zanim do nich dojdzie oraz odpowiedniego reagowania.
przewlekłość postępowania
Nadmierne i nieuzasadnione przedłużanie postępowania, oceniane z uwzględnieniem jego charakteru, stopnia złożoności i działań podejmowanych przez organy oraz strony.
przewodnictwo skórne
Zmiany przewodzenia prądu przez skórę związane między innymi z aktywnością gruczołów potowych.
przewodniczący niewykonawczy
Przewodniczący organu nadzorującego, który nie uczestniczy w bieżącym zarządzaniu spółką. Skupia się przede wszystkim na pracy i nadzorze organu.
przewodniczący wykonawczy
Przewodniczący rady, który poza prowadzeniem jej prac pełni także aktywną rolę w strategicznym kierowaniu organizacją. Zakres jego obowiązków zależy od zasad przyjętych w danej firmie.
przewozy współdzielone
Usługi transportowe, w których jeden przejazd lub pojazd jest wykorzystywany wspólnie przez kilku pasażerów, często za pośrednictwem aplikacji.
przewoźnik lotniczy
Podmiot wykonujący lub organizujący przewóz pasażerów albo towarów drogą lotniczą.