Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 4231-4320
Indeks alfabetyczny
N
90 haseł
narzędzie agentowe
Narzędzie wykorzystujące AI do wykonywania złożonych lub wieloetapowych zadań na podstawie określonego celu użytkownika.
narzędzie deweloperskie
Program lub usługa wspierająca tworzenie, testowanie, wdrażanie albo utrzymywanie oprogramowania.
narzędzie nadzorcze
Program, system lub usługa służąca do obserwowania, rejestrowania albo analizowania aktywności osób, urządzeń lub sieci. Może być używane w celach administracyjnych, bezpieczeństwa lub kontroli.
nastroje inwestorów
Nastroje inwestorów to ogólne nastawienie uczestników rynku do ryzyka i perspektyw gospodarczych, wpływające na ich skłonność do kupowania lub sprzedawania aktywów.
nastroje rynkowe
Zbiorowe nastawienie uczestników rynku wobec perspektyw gospodarczych, cen aktywów lub określonych sektorów.
nastroje społeczne
Ogólny stan opinii, emocji i ocen występujących w określonej zbiorowości w związku z sytuacją społeczną lub gospodarczą.
nasłuchiwanie otoczenia
Mechanizm, w którym Siri korzysta z dźwięku wykrywanego przez mikrofon Apple Watch do przygotowania podsumowania rozmowy.
naturalizacja
Procedura, w której osoba niebędąca obywatelem od urodzenia uzyskuje obywatelstwo na podstawie decyzji państwa i po spełnieniu określonych warunków.
naturalna osłona
Element otoczenia, za którym można próbować schronić się przed pociskami. Wytyczne wymieniają między innymi grube ściany, murki, krawężniki i drzewa.
natężenie ruchu
Liczba pojazdów przejeżdżających przez określony punkt lub odcinek drogi w jednostce czasu.
nauka obywatelska
Nauka obywatelska polega na gromadzeniu danych przez osoby spoza instytucji badawczych, często za pomocą aplikacji lub innych narzędzi.
nauki społeczne
Dziedziny nauki badające funkcjonowanie ludzi, grup i instytucji oraz relacje zachodzące w społeczeństwie.
nawadnianie organizmu
Uzupełnianie płynów potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, szczególnie istotne podczas wysokiej temperatury.
nawiązka
Świadczenie pieniężne orzekane przez sąd w związku z popełnieniem czynu zabronionego. Jest wpłacane na rzecz pokrzywdzonego albo wskazanej instytucji lub organizacji.
nazwa kodowa
Tymczasowe, umowne oznaczenie produktu lub projektu używane przed jego oficjalną prezentacją albo nadaniem nazwy handlowej.
negocjacje
Proces uzgadniania stanowisk przez strony mające różne interesy, którego celem jest osiągnięcie porozumienia lub wypracowanie wzajemnie akceptowalnych warunków.
negocjacje dyplomatyczne
Formalne rozmowy prowadzone przez przedstawicieli państw lub organizacji międzynarodowych w celu uzgodnienia stanowisk, rozwiązania sporu albo zawarcia porozumienia.
negocjacje wielostronne
Rozmowy prowadzone z udziałem więcej niż dwóch stron, dotyczące uzgodnienia wspólnego stanowiska, warunków współpracy albo rozwiązania sporu.
neoantygen
Białka powstające w komórkach nowotworowych w związku z mutacjami. Mogą służyć układowi odpornościowemu jako cechy rozpoznawcze guza.
neocloud
Wyspecjalizowana platforma chmurowa dostosowana do określonych obciążeń obliczeniowych, w tym zadań inferencyjnych AI.
neon
Neon to źródło światła wykorzystujące wyładowanie elektryczne w gazie zamkniętym w szklanej rurce, często używane w szyldach.
neosędziowie
Określenie używane wobec sędziów powołanych z udziałem obecnej Krajowej Rady Sądownictwa, których status jest kwestionowany ze względu na zastrzeżenia dotyczące procedury powołania.
netto
Określenie wartości podanej bez uwzględnienia podatku od towarów i usług oraz innych podatków naliczanych przy sprzedaży.
networking
Świadome budowanie i podtrzymywanie relacji zawodowych, które mogą ułatwiać wymianę wiedzy, rekomendacje lub nawiązywanie współpracy.
neuronauka
Dziedzina nauki badająca układ nerwowy, w tym jego budowę, działanie i wpływ na zachowanie oraz procesy poznawcze. Łączy metody stosowane między innymi w biologii, medycynie i psychologii.
neurony engramowe
Grupa neuronów, których aktywność i połączenia są związane z zapisaniem określonego wspomnienia.
neuroprzekaźniki
Substancje chemiczne umożliwiające przekazywanie sygnałów między komórkami układu nerwowego.
neutralność emisyjna
Stan, w którym ilość gazów cieplarnianych emitowanych do atmosfery jest równoważona przez ich pochłanianie lub usuwanie, tak aby bilans emisji netto wynosił zero.
neutralność klimatyczna
Stan, w którym emisje gazów cieplarnianych netto są równoważone przez ich pochłanianie lub usuwanie. Osiągnięcie tego celu nie oznacza natychmiastowego zatrzymania ocieplenia.
neutralność państwa
Polityka nieangażowania się w konflikty zbrojne i sojusze wojskowe, której szczegółowe zasady mogą być określane przez państwo.
neutrino
Lekka cząstka słabo oddziałująca ze zwykłą materią. W omawianych modelach mogłaby powstawać podczas anihilacji cząstek ciemnej materii uwięzionych we wnętrzu Słońca.
neutrofile
Neutrofile to rodzaj białych krwinek należących do układu odpornościowego. Szybko docierają do miejsc infekcji, gdzie pomagają zwalczać drobnoustroje, ale przy nadmiernej aktywacji mogą uszkadzać zdrowe tkanki.
nieautoryzowany dostęp
Nieautoryzowany dostęp to uzyskanie dostępu do systemu, sieci lub danych bez zgody właściciela albo z pominięciem wymaganych uprawnień.
niebieska flaga
Flaga sygnalizująca kierowcy, że zbliża się do niego szybszy samochód, zwykle jadący na okrążeniu lidera.
niechroniony skręt w lewo
Skręt w lewo wykonywany bez odrębnej fazy lub rozwiązania zapewniającego bezkolizyjność, zwykle wymagający ustąpienia pierwszeństwa innym uczestnikom ruchu.
niedbalstwo
W prawie niedbalstwo oznacza niezachowanie wymaganej staranności, które może prowadzić do powstania szkody i odpowiedzialności prawnej.
niedokrwistość hemolityczna
Stan, w którym liczba czerwonych krwinek w organizmie spada. Może prowadzić do zmęczenia i duszności.
niedomiar liczby całkowitej
Błąd obliczeń, w którym wartość liczby całkowitej spada poniżej zakresu obsługiwanego przez program.
niedopełnienie obowiązków
Niedopełnienie obowiązków to niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie czynności, do których dana osoba była zobowiązana na podstawie prawa, umowy albo pełnionej funkcji.
niedoszacowanie
Sytuacja, w której odnotowana lub obliczona wartość jest prawdopodobnie niższa od rzeczywistej. W przypadku zachorowań może wynikać między innymi z niezgłoszenia, niewykrycia lub niepotwierdzenia części przypadków.
niedotlenienie
Stan, w którym tkanka lub komórka otrzymuje mniej tlenu, niż potrzebuje do prawidłowego funkcjonowania. Może zaburzać procesy energetyczne i pracę komórek.
niedożywienie
Stan, w którym organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości składników odżywczych w stosunku do swoich potrzeb. W badaniu rozróżniano jego umiarkowane i ciężkie nasilenie.
niekompensowalny stres cieplny
Stan, w którym organizm traci zdolność skutecznego chłodzenia się. Zwiększa to ryzyko poważnych problemów zdrowotnych i śmierci.
niekorzystne rozporządzenie mieniem
W prawie karnym jest to działanie, wskutek którego pokrzywdzony podejmuje decyzję dotyczącą swojego majątku, powodującą dla niego stratę lub inne niekorzystne skutki majątkowe.
nielegalne finansowanie kampanii
Pozyskiwanie lub wydatkowanie środków na kampanię wyborczą z naruszeniem przepisów regulujących źródła, limity albo sposób rozliczania takich pieniędzy.
nielegalne posiadanie
Władanie określonym przedmiotem wbrew przepisom prawa, niezależnie od tego, czy osoba posiadająca jest jego właścicielem.
nieletni
Osoba podlegająca szczególnym przepisom prawa dotyczącym nieletnich; w sprawach o czyn karalny chodzi co do zasady o osobę, która w chwili czynu miała od 13 do 17 lat.
nieograniczone przesyłanie typów plików
Błąd pozwalający przesłać plik bez właściwego ograniczenia jego rodzaju lub zawartości.
nieograniczone uczenie asocjacyjne
Ramy badawcze oceniające świadomość na podstawie złożonych zdolności uczenia się.
nieoznakowany radiowóz
Policyjny pojazd niewyróżniający się zewnętrznym oznakowaniem radiowozu. Może być wykorzystywany między innymi do obserwacji i kontroli ruchu drogowego.
niepewność prawna
Sytuacja, w której nie jest jasne, jak należy rozumieć, stosować lub egzekwować obowiązujące przepisy. Może wynikać z luk, sprzeczności albo niejednoznacznego brzmienia prawa.
niepewność regulacyjna
Niepewność regulacyjna to brak przewidywalności dotyczącej przyszłych przepisów, ich interpretacji lub stosowania. Utrudnia ocenę opłacalności i ryzyka inwestycji.
nieprawomocność wyroku
Stan, w którym wyrok nie jest jeszcze ostateczny i może zostać zaskarżony do sądu wyższej instancji. Do czasu uprawomocnienia rozstrzygnięcie może zostać zmienione lub uchylone.
nierównowaga rynkowa
Sytuacja, w której podaż towaru nie odpowiada popytowi, powodując niedobór albo nadwyżkę.
nierówności szans
Różnice w dostępie do edukacji, kapitału, pracy lub innych możliwości rozwoju, wynikające z sytuacji społecznej i ekonomicznej. Oznaczają, że osoby o podobnych zdolnościach mogą mieć odmienne perspektywy z powodu warunków, w których dorastają.
nieskończone przewijanie
Funkcja interfejsu, która automatycznie ładuje kolejne treści podczas przesuwania ekranu, bez wyraźnego końca przeglądanej listy.
niespodzianka przychodowa
Różnica między rzeczywistymi przychodami spółki lub grupy spółek a przychodami prognozowanymi przez analityków. Dodatnia wartość oznacza wynik wyższy od oczekiwań.
niesprężyste zagęszczanie osadów
Trwałe zmniejszenie objętości osadów wskutek ich ściśnięcia, którego nie cofa powrót wody do podłoża. Zmniejsza ono przestrzeń porową, a tym samym pojemność warstwy wodonośnej.
niestabilność plazmy
Zakłócenie zachowania plazmy, które może szybko narastać i przerwać reakcję fuzyjną.
nieuczciwa konkurencja
Działania przedsiębiorcy sprzeczne z zasadami uczciwego obrotu, które mogą szkodzić konkurentom, konsumentom lub prawidłowemu funkcjonowaniu rynku.
nieumyślne spowodowanie śmierci
Doprowadzenie do śmierci człowieka bez zamiaru jej spowodowania, wskutek naruszenia wymaganych zasad ostrożności lub niedochowania należytej staranności.
niewiążąca oferta
Wstępna propozycja zawarcia transakcji, która co do zasady nie zobowiązuje stron do jej przeprowadzenia ani podpisania umowy końcowej.
niewydolność serca
Stan, w którym serce nie pompuje krwi w sposób wystarczający do potrzeb organizmu. Może rozwijać się stopniowo, mieć różne przyczyny i przebieg oraz ulegać poprawie, stabilizacji albo pogorszeniu.
niewypłacalność
Stan, w którym podmiot nie jest w stanie wykonywać swoich zobowiązań finansowych, na przykład zwrócić klientom należnych pieniędzy.
niezależna weryfikacja
Sprawdzanie prawdziwości informacji na podstawie niezależnych danych, źródeł lub metod, a nie wyłącznie oficjalnych komunikatów zainteresowanych władz.
niezależne rady monitorujące
Organy kontrolujące warunki w więzieniach i ośrodkach detencji imigracyjnej.
niezależność
Zasada oznaczająca, że sędzia powinien podejmować rozstrzygnięcia bez nacisków, poleceń i wpływu podmiotów zewnętrznych, kierując się prawem oraz ustaleniami sprawy.
niezależność banku centralnego
Niezależność banku centralnego oznacza możliwość podejmowania decyzji dotyczących polityki pieniężnej bez bezpośredniego podporządkowania bieżącym interesom politycznym rządu.
niezależność redakcyjna
Możliwość podejmowania decyzji o treści i kształcie publikacji bez nieuprawnionej presji właścicieli, władz lub innych grup interesu.
niezależny panel
Organ przewidziany w umowie, który może ocenić spór i wskazać działania konieczne do usunięcia naruszenia.
niezależny regulator
Organ nadzorczy formalnie oddzielony od podmiotów, które kontroluje, uprawniony do oceniania ich działań i wydawania decyzji zgodnie z określonymi zasadami.
niezdolność do pracy
Niezdolność do pracy to stan, w którym osoba z powodu choroby lub innego uznanego powodu czasowo nie może wykonywać pracy w pełnym albo określonym zakresie.
niezdolność do stawienia się przed sądem
Stan, w którym osoba z przyczyn zdrowotnych nie może odpowiednio rozumieć postępowania sądowego lub uczestniczyć w swojej obronie.
niezwrotne oddziaływanie
Oddziaływanie, w którym wzajemny wpływ dwóch elementów nie ma takiego samego charakteru w obu kierunkach.
niska orbita okołoziemska
Orbita znajdująca się stosunkowo blisko powierzchni Ziemi.
niskoemisyjny
Charakteryzujący się stosunkowo małą emisją zanieczyszczeń lub gazów cieplarnianych w porównaniu z rozwiązaniami alternatywnymi.
niskolatencyjność
Właściwość systemu polegająca na krótkim czasie między otrzymaniem danych a wygenerowaniem reakcji lub wyniku.
niszczenie dowodów
Umyślne usuwanie, ukrywanie, uszkadzanie lub zmienianie przedmiotów albo informacji mogących mieć znaczenie dla postępowania.
nit
Jednostka luminancji używana między innymi do określania jasności ekranów.
nitracja białka
Modyfikacja chemiczna polegająca na przyłączeniu grupy nitrowej do określonych miejsc białka. Może zmieniać jego strukturę i osłabiać działanie.
no-code
Podejście do tworzenia aplikacji, automatyzacji lub innych rozwiązań cyfrowych za pomocą gotowych komponentów i konfiguracji, bez tradycyjnego programowania.
nominat
Osoba wskazana, wybrana lub powołana do objęcia określonego stanowiska, która nie musi jeszcze formalnie rozpocząć pełnienia tej funkcji.
nominał
Wartość pieniężna przypisana banknotowi lub monecie i zwykle umieszczona na ich powierzchni. Nominał określa wartość jednostki pieniądza w obrocie, ale nie opisuje jej wartości kolekcjonerskiej.
normalizacja
Proces, w którym określone poglądy lub zachowania zaczynają być traktowane jako zwyczajne, dopuszczalne albo społecznie akceptowane.
normalizacja kontaktów
Proces przywracania regularnych i mniej konfrontacyjnych relacji między państwami lub innymi stronami. Może obejmować wznowienie rozmów, stosunków dyplomatycznych i współpracy.
nota dyplomatyczna
Oficjalny dokument używany w komunikacji między państwami, za pośrednictwem ich ministerstw spraw zagranicznych lub przedstawicielstw dyplomatycznych.
notaryzacja
Proces Apple polegający na sprawdzeniu aplikacji pod kątem określonych wymagań bezpieczeństwa i potwierdzeniu jej dopuszczenia do dystrybucji.
notch
Wycięcie w górnej części ekranu, przeznaczone zwykle na przedni aparat, głośnik i inne czujniki. Zmniejsza ono ciągłą powierzchnię wyświetlacza dostępną dla treści.
notowania
Notowania to publikowane ceny lub wartości rynkowe aktywów, surowców albo produktów, ustalane na podstawie transakcji i ofert na określonym rynku.
notyfikacja unijna
Przekazanie Komisji Europejskiej informacji o projekcie przepisów, które mogą wpływać na zasady obowiązujące na wspólnym rynku.