Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 4231-4320
Indeks alfabetyczny
P
73 haseł
przeładunek
Przeniesienie ładunku z jednego środka transportu lub miejsca składowania do innego, często jako etap zmiany trasy przewozu.
przełamanie podania
Wygranie gema serwisowego przeciwnika. Przełamanie daje zwycięskiej stronie przewagę, ponieważ zdobywa ona gema przy podaniu rywali.
przełącznik KVM
Urządzenie lub system pozwalający zdalnie obsługiwać komputer oraz przekazywać mu obraz, klawiaturę i sygnał myszy.
przełącznik mechaniczny typu Brown
Odmiana przełącznika stosowanego w klawiaturach mechanicznych, zwykle zapewniająca wyczuwalny moment aktywacji bez wyraźnego kliknięcia dźwiękowego.
przeżycie bez nawrotu
Wskaźnik pokazujący, jak długo po leczeniu choroba nie powraca. W badaniu uwzględniał także zgon pacjenta.
przeżycie bez niepełnosprawności
Okres życia bez zgonu, demencji i trwałej niepełnosprawności fizycznej.
przeżycie bez odległych przerzutów
Wskaźnik oceniający czas do pojawienia się przerzutów w innej części ciała albo zgonu.
przeżywalność
Prawdopodobieństwo przetrwania określonego zdarzenia lub okresu przez organizm albo populację.
przychody
Wpływy uzyskiwane przez przedsiębiorstwo z działalności gospodarczej, na przykład ze sprzedaży towarów lub usług.
przychody ze sprzedaży
Przychody ze sprzedaży to wartość towarów lub usług sprzedanych przez przedsiębiorstwo w określonym okresie. Jest to miara skali sprzedaży, a nie zysku, ponieważ nie uwzględnia wszystkich kosztów działalności.
przychód z działalności gospodarczej
Wartość uzyskana w związku z prowadzeniem firmy, która zgodnie z przepisami podatkowymi może podlegać uwzględnieniu w rozliczeniu przedsiębiorcy.
przyczepność
Zdolność opon do utrzymywania kontaktu z nawierzchnią i przekazywania sił podczas jazdy. Wpływa na hamowanie, skręcanie oraz przyspieszanie samochodu.
przyczynowość
Relacja, w której jedno zjawisko wpływa na wystąpienie lub zmianę innego. Stwierdzenie związku statystycznego nie jest samo w sobie dowodem takiej relacji.
przygotowanie aktu terrorystycznego
Podejrzenie podjęcia działań zmierzających do przeprowadzenia ataku o charakterze terrorystycznym. W tym przypadku brytyjska policja nie przedstawiła publicznie szczegółów zarzutów ani planowanego celu.
przygotowanie poważnego aktu przemocy zagrażającego państwu
Określenie czynności poprzedzających użycie przemocy, gdy planowany czyn może zagrozić bezpieczeństwu państwa. Jego dokładne znaczenie zależy od przepisów i kwalifikacji prawnej stosowanych w danym kraju.
przypadek brzegowy
Rzadki, nietypowy lub trudny do przewidzenia scenariusz, w którym system może działać mniej pewnie niż w typowych warunkach.
przyspieszona budowa księgi popytu
Przyspieszona budowa księgi popytu to szybki proces zbierania od inwestorów deklaracji zainteresowania zakupem papierów wartościowych, na podstawie których ustala się ich cenę i zakres sprzedaży.
przysłona obiektywu
Regulowany element obiektywu, który kontroluje ilość światła docierającego do matrycy aparatu.
przyznanie się w formule no contest
Oskarżony nie kwestionuje zarzutów, ale nie składa klasycznego przyznania się do winy. W sprawie Yorka formuła ta zakończyła postępowanie dotyczące dwóch wykroczeń.
przyzwojak
Rzadki guz neuroendokrynny wywodzący się z komórek paraganglionowych. Może powstawać w różnych częściach ciała, między innymi przy tętnicach szyjnych i nerwach czaszkowych.
próba
W grach MMO wymagająca aktywność lub wyzwanie, zwykle przeznaczone dla zorganizowanej grupy graczy i sprawdzające ich współpracę oraz umiejętności.
próbka tkanki
Próbka tkanki to niewielki fragment materiału biologicznego pobrany ze zwierzęcia lub innego organizmu do badań laboratoryjnych.
próbki IQ
Cyfrowe próbki sygnału radiowego opisujące jego składową zgodną i kwadraturową, wykorzystywane do analizy transmisji.
próby operacyjne
Testy sprawdzające działanie rozwiązania w warunkach zbliżonych do jego rzeczywistego użycia.
próg bólu
Umowna granica strat, kosztów lub presji, które strona konfliktu jest gotowa ponosić, zanim zmieni swoje działania albo wycofa się z konfrontacji.
próg otwartej wojny
Próg otwartej wojny to umowna granica między wrogimi lub presyjnymi działaniami prowadzonymi poniżej poziomu bezpośredniego konfliktu a jawnym, bezpośrednim użyciem siły zbrojnej.
próg podatkowy
Granica dochodu określająca zastosowanie określonej stawki podatku. Po przekroczeniu wyższego progu część dochodu może podlegać opodatkowaniu według wyższej stawki.
próg rentowności
Poziom wykorzystania usługi, przy którym przychody pokrywają jej koszty, ale nie przynoszą jeszcze zysku.
próg wejścia
Poziom trudności, który trzeba pokonać, aby rozpocząć swobodne korzystanie z gry, narzędzia lub dziedziny. Niski próg wejścia oznacza, że podstawy można opanować stosunkowo łatwo.
próg wyborczy
Minimalny odsetek głosów lub inny warunek, który komitet musi spełnić, aby uczestniczyć w podziale mandatów lub uzyskać reprezentację.
prąd strumieniowy
Wąska strefa bardzo silnych wiatrów wiejących wysoko w atmosferze. Jej położenie i przebieg wpływają na przemieszczanie się układów pogodowych oraz rozkład opadów.
prądy sterujące
Rozległe przepływy atmosferyczne, które wpływają na kierunek i prędkość przemieszczania się cyklonu lub innego układu pogodowego.
prążkowie
Obszar mózgu uczestniczący między innymi w kontroli ruchu i zachowania. Jest związany z działaniem układu dopaminowego.
pseudonauka
Pseudonauka to twierdzenia lub praktyki przedstawiane jako naukowe, choć nie spełniają podstawowych wymogów badań naukowych, takich jak sprawdzalność, oparcie na dowodach i możliwość niezależnej weryfikacji.
pseudonimizacja danych
Przetworzenie danych tak, aby bez dodatkowych informacji nie można było przypisać ich konkretnej osobie. Metoda ta ogranicza ryzyko naruszenia prywatności, ale nie czyni danych całkowicie anonimowymi.
psychodelik
Substancja psychoaktywna, która może silnie zmieniać percepcję, sposób odczuwania siebie i interpretowania rzeczywistości.
psycholog
Specjalista zajmujący się procesami psychicznymi, zachowaniem człowieka oraz diagnozą i wspieraniem jego funkcjonowania psychicznego.
psychologiczny horror
Odmiana horroru, w której istotnym źródłem napięcia są przeżycia wewnętrzne, konflikty, lęki lub poczucie winy bohatera.
psyop
Zaplanowana operacja komunikacyjna mająca wpływać na postawy, emocje lub zachowania odbiorców. Termin wywodzi się z określenia operacja psychologiczna i bywa używany także w odniesieniu do działań w internecie.
publiczna kontrola
Wpływ instytucji publicznych na sposób działania przedsiębiorstwa, jego cele i decyzje. Nie musi oznaczać przejęcia własności firmy.
publiczne wysłuchanie
Formalne posiedzenie lub etap postępowania, podczas którego zainteresowane osoby i instytucje mogą przedstawić organowi administracji swoje stanowiska i argumenty.
publicznie dostępny serwer
Serwer, do którego można połączyć się przez internet bez ograniczenia dostępu do uprawnionych użytkowników. Jeśli nie wymaga uwierzytelnienia, przechowywane na nim dane mogą być dostępne dla dowolnej osoby.
publiczny fundusz majątkowy
Publiczny fundusz majątkowy to instytucja zarządzająca publicznymi aktywami lub przychodami i inwestująca je w celu uzyskiwania długoterminowych zwrotów dla społeczeństwa.
publiczny rejestr
Publiczny rejestr to uporządkowany zbiór oficjalnych informacji, do którego dostęp ma społeczeństwo, najczęściej za pośrednictwem organu prowadzącego rejestr lub narzędzia internetowego.
publiczny rekord
Uporządkowany wpis danych dostępny publicznie w ramach określonej sieci lub systemu.
pull request
Prośba o włączenie zmian z jednej gałęzi projektu do innej, zwykle po ich przeglądzie przez innych członków zespołu.
punkt dowodzenia
Obiekt lub miejsce, w którym dowództwo wojskowe kieruje działaniami, przekazuje rozkazy i koordynuje operacje.
punkt procentowy
Jednostka służąca do wyrażania różnicy między wartościami procentowymi.
punkt równowagi emisyjnej
Moment, w którym niższe emisje z użytkowania pojazdu elektrycznego wyrównują emisje powstałe przy jego produkcji.
punkty karne
Punkty wpisywane do ewidencji kierowcy za określone naruszenia przepisów ruchu drogowego. Ich liczba może wpływać na dalsze uprawnienia do kierowania pojazdami.
punkty lokalizacyjne
Zapisane współrzędne wskazujące miejsca, w których znajdowało się śledzone zwierzę lub urządzenie.
punkty rankingowe
Punkty przyznawane tenisistom za wyniki osiągnięte w turniejach. Ich suma wpływa na pozycję zawodnika lub pary w rankingu.
pustynie opieki położniczej
Obszary, na których brakuje szpitalnych usług porodowych lub wystarczającego dostępu do osób świadczących opiekę okołoporodową.
pustynnienie
Proces degradacji ziemi na obszarach suchych, półsuchych i suchych podwilgotnych, prowadzący do spadku jej produktywności biologicznej. Może wynikać ze zmian klimatu i działalności człowieka.
pułap cenowy
Ustalona maksymalna cena, po której określony towar może być sprzedawany lub obsługiwany w ramach objętych regulacją.
pyrocumulonimbus
Burza konwekcyjna powstająca nad bardzo intensywnym pożarem, gdy silnie nagrzane powietrze i dym unoszą się do atmosfery. Może zmieniać kierunek i siłę wiatru oraz utrudniać gaszenie.
pytania kontrfaktyczne
Pytania rozważające, co mogłoby się wydarzyć, gdyby określone założenie, warunek lub decyzja były inne niż w rzeczywistości.
pył zawieszony PM2,5
Bardzo drobne cząstki zanieczyszczeń o średnicy do 2,5 mikrometra. Mogą docierać głęboko do płuc, a część z nich może przedostawać się do krwiobiegu.
półprzewodnik
Materiał, którego przewodnictwo elektryczne można kontrolować, wykorzystywany między innymi do produkcji układów scalonych i innych komponentów elektronicznych.
pęk kluczy logowania
Chroniona baza danych zawierająca dane uwierzytelniające użytkownika, przechowywana w jego katalogu domowym.
płaca minimalna
Płaca minimalna to ustawowo określona najniższa kwota, którą pracodawca powinien zapewnić pracownikowi za pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.
płatności wewnątrz aplikacji
Płatności wewnątrz aplikacji to transakcje realizowane w aplikacji, zwykle za cyfrowe treści, funkcje lub usługi, z wykorzystaniem zintegrowanego mechanizmu płatniczego.
płatności zewnętrzne
Płatności realizowane poza własnym systemem rozliczeniowym platformy lub sklepu z aplikacjami, zwykle za pomocą odrębnego operatora.
płatność cykliczna
Płatność pobierana automatycznie w regularnych odstępach, zwykle na podstawie wcześniejszej zgody klienta. Może dotyczyć między innymi okresowych opłat za usługi.
płatny unlock
Jednorazowa lub cykliczna opłata za odblokowanie dodatkowych funkcji w aplikacji.
płatny urlop administracyjny
Forma czasowego odsunięcia pracownika od wykonywania obowiązków przy zachowaniu wynagrodzenia. Może być stosowana na czas wyjaśniania zarzutów lub prowadzenia postępowania.
płodność
Płodność to zdolność organizmu do uczestniczenia w rozmnażaniu i, w odniesieniu do człowieka, do doprowadzenia do poczęcia dziecka.
płyn kwantowy
Układ światła, w którym fotony mogą wzajemnie na siebie oddziaływać i zachowywać się podobnie do cząstek płynu.
płynność finansowa
Płynność finansowa oznacza zdolność podmiotu do terminowego regulowania zobowiązań oraz realizowania wypłat lub wymiany aktywów bez znacznej utraty ich wartości.
płynność rynku
Zdolność do szybkiego kupna lub sprzedaży aktywów bez istotnego wpływu na ich cenę. Niska płynność utrudnia zamknięcie dużej pozycji po oczekiwanym kursie.
płytka PCB
Płytka z połączeniami elektrycznymi, na której montuje się elementy układu elektronicznego.
płytka drukowana
Płyta z przewodzącymi ścieżkami, na której montuje się i łączy elementy elektroniczne.
pływający zbiornik magazynowy
Jednostka lub konstrukcja utrzymująca się na wodzie i służąca do czasowego przechowywania płynnych ładunków, takich jak ropa lub paliwo.
Q
2 haseł
quarterback
Zawodnik ataku w futbolu amerykańskim, który zwykle rozpoczyna akcję po otrzymaniu piłki od centra i podejmuje decyzję o jej rozegraniu.
queer
Szerokie określenie osób, tożsamości i twórczości związanych z doświadczeniami wykraczającymi poza dominujące normy dotyczące orientacji seksualnej lub płci.
R
15 haseł
rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy
Bankowy rachunek osobisty służący jednocześnie do przechowywania środków i wykonywania codziennych operacji, takich jak przelewy, wpłaty oraz płatności.
radar
Urządzenie wykorzystujące fale radiowe do wykrywania obiektów oraz określania ich położenia, odległości i ruchu.
radar meteorologiczny
Radar meteorologiczny wykrywa obiekty i ruch w atmosferze. W badaniach migracji pozwala śledzić przemieszczające się stada, ale sam nie wskazuje ich gatunku.
radiator
Element odprowadzający ciepło z układu elektronicznego do otoczenia, zwykle dzięki dużej powierzchni wymiany ciepła.
radiodonty
Wymarła grupa morskich stawonogów z okresu kambryjskiego. Miały chwytną część ciała przy głowie oraz boczne płaty służące do pływania.
radykalizacja
Proces przyjmowania coraz bardziej skrajnych poglądów lub postaw, który w niektórych przypadkach może prowadzić do akceptacji przemocy.
rafineria
Zakład przemysłowy, w którym ropę naftową przetwarza się na paliwa i inne produkty naftowe. W artykule rafinerie są źródłem części paliwa lotniczego zużywanego w UE.
raj podatkowy
Państwo lub terytorium oferujące korzystne opodatkowanie, często połączone z ograniczoną przejrzystością informacji finansowych. Może przyciągać zagraniczne osoby i podmioty lokujące tam kapitał.
rajd wojskowy
Szybka, zwykle ograniczona czasowo akcja wojskowa prowadzona na obszarze kontrolowanym przez przeciwnika.
rakieta manewrująca
Sterowany pocisk napędzany podczas lotu, który może zmieniać trasę i lecieć na różnych wysokościach, także nisko nad ziemią.
ramy odpowiedzialności
Ramy odpowiedzialności to zbiór przepisów, zasad i procedur określających, kto odpowiada za działanie, decyzję lub skutek zastosowania danego rozwiązania. Mogą także wskazywać sposób ustalania winy i dochodzenia roszczeń.
ramy prawne
Całość przepisów i zasad regulujących określoną dziedzinę, w tym organizację wyborów, kampanię, głosowanie i rozpatrywanie skarg. Wyznaczają uprawnienia oraz obowiązki uczestników procesu wyborczego.
ramy regulacyjne
Zbiór przepisów, zasad i wymogów określających sposób opracowywania, stosowania i nadzorowania określonych technologii lub działań.
randomizacja mendelowska
Metoda wykorzystująca naturalne różnice genetyczne do badania, czy dany czynnik może wpływać na określony wynik.
randomizowane badanie kontrolowane
Badanie, w którym uczestników losowo przydziela się do różnych grup, aby porównać działanie interwencji z grupą kontrolną.