Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 4321-4410
Indeks alfabetyczny
N
6 haseł
nowelizacja
Zmiana obowiązujących przepisów prawnych dokonana w drodze aktu prawnego, bez zastępowania całego systemu regulacji nową ustawą.
nowy ślad
Przebieg drogi wyznaczony poza istniejącym korytarzem komunikacyjnym lub trasą. Budowa w nowym śladzie oznacza utworzenie nowego pasa drogowego.
numer identyfikacyjny pojazdu
Unikalne oznaczenie przypisane konkretnemu pojazdowi, używane do jego rozpoznania i sprawdzania danych serwisowych.
numer seryjny urządzenia
Unikalny oznacznik przypisany konkretnemu egzemplarzowi urządzenia, używany do jego identyfikacji, ewidencji lub weryfikacji uprawnień.
numeryczne modele predykcji pogody
Komputerowe symulacje atmosfery oparte na prawach fizyki. Dostarczają danych używanych do tworzenia prognoz, ale mogą mieć kilkugodzinne opóźnienie.
nylon
Nylon to syntetyczny materiał polimerowy wykorzystywany między innymi do wytwarzania odpornych włókien tekstylnych.
O
84 haseł
obciążenie budżetowe
Koszt lub zobowiązanie, które zmniejsza dostępne środki budżetu publicznego. Może wynikać z poniesionych wydatków albo z konieczności sfinansowania określonych działań.
obciążenie reputacyjne
Negatywny wpływ wcześniejszej reputacji, działań lub skojarzeń danej osoby albo organizacji na jej wiarygodność i odbiór społeczny.
obcy wojskowy statek powietrzny
Statek powietrzny należący do sił zbrojnych innego państwa lub przez nie używany, który znajduje się w obcej przestrzeni powietrznej.
obecność wojskowa
Stacjonowanie, rozmieszczenie lub okresowe przebywanie sił zbrojnych danego państwa na określonym terytorium.
obejście sprawdzania typu
Błąd polegający na niewłaściwym sprawdzeniu rodzaju przetwarzanych danych, co może otworzyć nieprzewidzianą ścieżkę działania aplikacji.
obejście zabezpieczeń
Działanie polegające na pokonaniu technicznych lub prawnych ograniczeń dostępu do treści, aby ją skopiować lub pobrać.
obiekt bliski Ziemi
Asteroida lub kometa, której orbita może zbliżać ją do Ziemi.
obiekt cyfrowy
Informacja zapisana w postaci cyfrowej i przechowywana lub udostępniana za pomocą systemów elektronicznych, na przykład skan dokumentu, plik tekstowy albo fotografia.
obiekt łańcucha dostaw reklamy
Ustrukturyzowane dane dołączane do żądania reklamowego, które pokazują sprzedawców, odsprzedawców i pośredników uczestniczących w transakcji.
obiektyw tetrapryzmatyczny
Obiektyw wykorzystujący pryzmat do załamywania i składania toru optycznego światła. Takie rozwiązanie pozwala zwiększyć ogniskową aparatu w smukłej obudowie smartfona.
objawy depresyjne
Objawy depresyjne to oznaki mogące towarzyszyć depresji, takie jak obniżony nastrój, utrata zainteresowań, zmęczenie lub zaburzenia snu.
objazd
Wyznaczona trasa zastępcza, którą kieruje się ruch omijający zamknięty lub niedostępny odcinek drogi.
obliczenia inferencyjne
Uruchamianie gotowych modeli AI w celu tworzenia odpowiedzi lub wykonywania zadań. W analizowanym projekcie ma odbywać się bezpośrednio przy źródle energii na morzu.
obliczenia poufne
Model ochrony danych i kodu podczas ich przetwarzania. TRACE ma opisywać także sposób wykonywania takich obciążeń.
obligacja korporacyjna
Obligacja korporacyjna to papier dłużny emitowany przez przedsiębiorstwo. Jej nabywca pożycza spółce środki, a spółka zobowiązuje się do ich zwrotu wraz z odsetkami na określonych warunkach.
obligacje
Instrumenty finansowe potwierdzające zobowiązanie emitenta do zwrotu pożyczonego kapitału oraz wypłaty odsetek na ustalonych zasadach.
obligacje komunalne
Obligacje komunalne są papierami dłużnymi emitowanymi przez jednostki samorządu terytorialnego.
obligacje wysokodochodowe
Obligacje emitentów o niższej wiarygodności kredytowej, które oferują wyższe oprocentowanie w zamian za większe ryzyko.
obowiązek przyjmowania opakowań
Wymóg prawny nakładający na określonych sprzedawców lub punkty zwrotu obowiązek odbierania kwalifikujących się opakowań.
obowiązek raportowy
Wymóg przekazywania organowi nadzoru określonych informacji, na przykład o kolizjach, obrażeniach lub nieprawidłowym działaniu systemu.
obowiązek rejestracji
Wymóg prawny polegający na zgłoszeniu nieruchomości, podmiotu lub działalności do właściwego rejestru przed rozpoczęciem albo w trakcie określonej działalności.
obowiązki planistyczne
Wymogi nakładane na inwestora w procesie planowania, między innymi dotyczące zapewnienia mieszkań socjalnych lub dostępnych cenowo.
obraz intymny bez zgody
Intymny materiał przedstawiający osobę, który powstał lub został rozpowszechniony bez jej zgody.
obrazowanie medyczne
Obrazowanie medyczne to metody uzyskiwania obrazów narządów, tkanek lub innych struktur organizmu. Obrazy te mogą być wykorzystywane do diagnostyki, analiz i budowania modeli biologicznych.
obrazy satelitarne
Obrazy powierzchni Ziemi rejestrowane przez instrumenty umieszczone na satelitach. Umożliwiają obserwowanie obiektów i zmian na danym obszarze z dużej odległości.
obrazy syntetyczne
Obrazy syntetyczne to grafiki utworzone komputerowo, a nie uchwycone bezpośrednio za pomocą aparatu fotograficznego. Mogą realistycznie przedstawiać produkty, osoby lub sceny.
obrona cywilna
Zorganizowany system działań służących ochronie ludności, jej mienia i infrastruktury przed skutkami zagrożeń oraz sytuacji kryzysowych.
obrona konwencjonalna
Obrona oparta na użyciu konwencjonalnych sił zbrojnych i uzbrojenia, a nie na broni jądrowej, chemicznej lub biologicznej.
obrona przeciwlotnicza
Zespół działań i środków służących wykrywaniu, śledzeniu oraz zwalczaniu zagrożeń powietrznych.
obrót giełdowy
Łączna wartość transakcji zawartych na rynku w określonym czasie, najczęściej podczas jednej sesji.
obsada
Zespół aktorów występujących w filmie, spektaklu lub innym utworze audiowizualnym, wraz z odgrywanymi przez nich rolami.
obsada Trybunału
Skład osób zajmujących stanowiska sędziowskie w Trybunale oraz sposób, w jaki stanowiska te zostały objęte.
obszar dorzecza
Terytorium, z którego wody powierzchniowe spływają do określonego morza, jeziora lub ujścia rzeki przez powiązaną sieć cieków. Jest podstawową jednostką planowania i zarządzania zasobami wodnymi.
obwieszczenie
Oficjalny komunikat organu państwowego publikowany w celu podania do wiadomości określonych informacji, ustaleń lub przepisów.
obwód
Jednostka podziału administracyjno-terytorialnego stosowana między innymi w Ukrainie. Odpowiada regionowi obejmującemu określony obszar i podlegające mu miejscowości.
obywatel państwa trzeciego
Osoba, która nie ma obywatelstwa państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
obywatelstwo
Formalna więź prawna między osobą a państwem, określająca jej status oraz wynikające z niego prawa i obowiązki.
obóz rządzący
Określenie partii i ugrupowań, które sprawują władzę lub wspierają aktualny rząd. Obejmuje także zaplecze polityczne tego rządu.
obława
Obława to skoordynowane działania służb mające na celu odnalezienie i zatrzymanie osoby poszukiwanej, zwykle podejrzanej o popełnienie przestępstwa.
obłok molekularny
Gęsty, chłodny obszar gazu i pyłu w przestrzeni międzygwiazdowej. Takie obłoki mogą być miejscem powstawania gwiazd.
ocena klasyfikacyjna
Ocena wystawiana uczniowi na zakończenie śródrocznego lub rocznego okresu nauki, między innymi za zachowanie.
ocena prawna
Analiza ustalonych faktów pod kątem przepisów prawa w celu określenia, jakie przepisy mają zastosowanie i jakie mogą wynikać z nich konsekwencje.
ocena ryzyka
Proces rozpoznawania zagrożeń oraz szacowania prawdopodobieństwa ich wystąpienia i możliwych skutków.
ocena strategiczna
Analiza długofalowych celów, zagrożeń, zasobów i warunków wpływających na bezpieczeństwo lub działanie państwa i jego sił zbrojnych.
ocena wieku
Procedura mająca ustalić, czy osoba, której wiek budzi wątpliwości, jest małoletnia czy dorosła.
ocena za wykonanie
Część wyniku przyznawana za jakość realizacji układu, w tym dokładność, technikę i brak błędów.
ochrona IP68/IP69
Oznaczenie odporności obudowy na działanie pyłu i wody według określonych warunków testowych.
ochrona cywilna
Ochrona cywilna to zorganizowany system działań służących ochronie ludności, mienia i środowiska przed skutkami zagrożeń i katastrof.
ochrona czasowa
Specjalna forma legalnego pobytu uruchomiona dla osób uciekających przed wojną. W duńskim przypadku wynika z ustawy przyjętej po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę.
ochrona czynna
Forma ochrony przyrody polegająca na planowanych działaniach, które mają utrzymać lub przywrócić pożądany stan ekosystemu albo ograniczyć konkretne zagrożenia.
ochrona integralności pamięci
Mechanizm bezpieczeństwa mający utrudniać wykorzystanie błędów pamięci przez sprawdzanie, czy pamięć i wykonywany kod pozostają w oczekiwanym stanie.
ochrona międzynarodowa
Status przyznawany cudzoziemcowi, który nie może bezpiecznie korzystać z ochrony własnego państwa z powodu prześladowania lub poważnego zagrożenia.
ochrona prywatności
Ochrona prywatności obejmuje zasady i środki chroniące informacje o osobach przed nieuprawnionym dostępem, wykorzystaniem lub ujawnieniem. Dotyczy między innymi sposobu gromadzenia i przetwarzania danych.
ochrona w czasie działania
Ochrona w czasie działania monitoruje i zabezpiecza obciążenia oraz aplikacje podczas ich aktywnej pracy, a nie tylko na etapie konfiguracji lub wdrożenia.
ochrona zwierząt
Ochrona zwierząt obejmuje działania i regulacje mające zapobiegać ich krzywdzeniu oraz zapewniać im odpowiednie traktowanie i warunki życia.
odcinek kwalifikacyjny
Wyznaczony fragment trasy rajdu, na którym przejazdy zawodników służą do ustalenia ich pozycji lub kolejności startu w dalszej części zawodów.
odcinek specjalny
Wyznaczony i zabezpieczony fragment trasy rajdu, na którym załogi rywalizują na czas.
odcumowanie
Operacja oddzielenia statku kosmicznego od stacji lub innego obiektu, z którym był wcześniej połączony.
oddział intensywnej terapii noworodków
Specjalistyczny oddział dla noworodków wymagających stałego monitorowania i intensywnego leczenia, na przykład z powodu wcześniactwa lub niskiej masy urodzeniowej.
odebranie odznaczenia
Formalne pozbawienie osoby wcześniej przyznanego odznaczenia państwowego. Taka czynność wymaga podstawy prawnej i zastosowania właściwej procedury.
odkrywalność marek
Stopień, w jakim klienci mogą znaleźć daną markę lub jej produkty podczas wyszukiwania, przeglądania ofert albo korzystania z rekomendacji.
odkształcenie porosprężyste
W dużej mierze odwracalna zmiana kształtu lub objętości osadów i ich przestrzeni porowych pod wpływem zmian ciśnienia wody. Po odbudowie poziomu wód gruntowych podłoże może częściowo wrócić do wcześniejszego stanu.
odlewanie monokrystaliczne
Technika produkcji elementu z jednego kryształu metalu, bez mikroskopijnych granic mogących ułatwiać pękanie.
odmowa usługi
Stan, w którym urządzenie lub usługa przestaje prawidłowo odpowiadać użytkownikom.
odmowa wizowa
Decyzja właściwych władz o nieudzieleniu cudzoziemcowi wizy, czyli dokumentu lub zezwolenia wymaganego do wjazdu albo pobytu na określonych warunkach.
odmowa wjazdu
Formalna decyzja władz państwa o niedopuszczeniu cudzoziemca do przekroczenia jego granicy.
odniesienie do cen w państwach porównywalnych
Podejście zakładające wykorzystanie cen leków w innych, porównywalnych państwach jako punktu odniesienia dla cen w USA.
odpady fotowoltaiczne
Zużyte lub uszkodzone elementy instalacji fotowoltaicznych, przede wszystkim panele, które nie nadają się już do dalszego użytkowania.
odpis
Księgowe ujęcie zmniejszenia wartości składnika aktywów lub rozpoznania kosztu, gdy oczekiwane korzyści z nim związane spadają. W artykule odpis dotyczy anulowanych projektów gier.
odporność gospodarcza
Zdolność gospodarki do przetrwania zakłóceń, ograniczenia ich skutków i powrotu do stabilnego funkcjonowania.
odporność na katastrofy
Zdolność infrastruktury, organizacji lub społeczności do przygotowania się na katastrofę, ograniczenia jej skutków oraz odzyskania sprawności po takim zdarzeniu.
odporność na prompt injection
Zdolność modelu językowego do zachowania zamierzonego sposobu działania mimo prób nakłonienia go do wykonania niepożądanych instrukcji zawartych w danych wejściowych.
odporność sektora lotniczego
Zdolność branży lotniczej do utrzymania lub odtworzenia działania mimo zakłóceń, takich jak niedobory paliwa, problemy logistyczne lub gwałtowne zmiany cen.
odporność społeczności
Zdolność społeczności do przygotowania się na zagrożenia, skutecznego reagowania na nie oraz możliwie szybkiego powrotu do funkcjonowania po kryzysie.
odporność systemowa
Zdolność społeczeństwa lub instytucji do rozpoznawania zagrożeń, ograniczania ich skutków i zachowania sprawności działania mimo prób wywierania wpływu.
odpowiedzialne ujawnianie podatności
Praktyka przekazywania informacji o podatności w sposób ograniczający ryzyko jej wykorzystania przed przygotowaniem i wydaniem poprawki.
odpowiedzialność Skarbu Państwa
Odpowiedzialność Skarbu Państwa oznacza możliwość dochodzenia naprawienia szkody wyrządzonej przez bezprawne działanie lub zaniechanie organu państwowego. Powstaje wyłącznie po spełnieniu warunków określonych w prawie.
odpowiedzialność karna
Prawna odpowiedzialność za czyn uznany przez przepisy za przestępstwo lub wykroczenie. Może prowadzić do nałożenia kary przez właściwy organ państwa.
odpowiedzialność platform
Odpowiedzialność platform to prawny obowiązek operatora serwisu poniesienia konsekwencji za szkodę związaną z działaniem usługi, jej zabezpieczeniami lub zaniechaniami.
odpowiedzialność prawnokarna
Ocena, czy dane zachowanie może wiązać się z odpowiedzialnością przewidzianą przez prawo karne.
odpowiedź flehmena
To charakterystyczne otwieranie pyska podczas analizy niektórych zapachów. Koty częściej wykazywały tę reakcję przy nieznanym moczu.
odprężenie
Ograniczenie napięcia w stosunkach między państwami bez konieczności całkowitego zakończenia rywalizacji.
odraczanie gratyfikacji
Umiejętność rezygnacji z natychmiastowej nagrody lub zakupu na rzecz późniejszej korzyści albo większej satysfakcji.
odrodzenie
Odrodzenie to ponowne pojawienie się postaci w grze po jej wyeliminowaniu lub rozpoczęciu kolejnej fazy rozgrywki.