Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 4411-4500
Indeks alfabetyczny
R
90 haseł
resort obrony
Obszar administracji rządowej odpowiedzialny za sprawy obronności państwa. W polskim użyciu określenie może odnosić się także do Ministerstwa Obrony Narodowej jako organu kierującego tym obszarem.
respondent
Osoba uczestnicząca w badaniu, która udziela odpowiedzi na pytania ankiety lub wywiadu.
responsible disclosure
Model ujawniania luk, w którym badacz najpierw przekazuje informacje producentowi, aby umożliwić naprawę przed publikacją.
restrukturyzacja
Restrukturyzacja to zaplanowany proces zmian w organizacji, finansach lub działalności przedsiębiorstwa. Może obejmować między innymi redukcję zatrudnienia, zmianę struktury i ograniczenie kosztów.
restrukturyzacja sektora
Restrukturyzacja sektora to długotrwały proces zmian organizacyjnych, ekonomicznych lub technologicznych mających dostosować daną branżę do nowych warunków.
resuscytacja
Zespół działań podejmowanych w sytuacji zatrzymania lub poważnego zaburzenia podstawowych funkcji życiowych.
resuscytacja krążeniowo-oddechowa
Zespół czynności ratunkowych podejmowanych przy zatrzymaniu krążenia i oddechu, aby przywrócić lub podtrzymać podstawowe funkcje życiowe do czasu udzielenia dalszej pomocy medycznej.
retencja
Retencja to odsetek użytkowników, którzy pozostają aktywni lub nadal korzystają z produktu po określonym czasie od rozpoczęcia korzystania.
retencja danych
Czas, przez który dane lub nagrania są przechowywane, zanim zostaną usunięte, zanonimizowane albo poddane innemu określonemu sposobowi dalszego przetwarzania.
retencja użytkowników
Zdolność serwisu lub aplikacji do utrzymywania użytkowników i skłaniania ich do regularnych powrotów.
retoryka
Sposób formułowania wypowiedzi publicznych, który wpływa na interpretację wydarzeń i postawy odbiorców.
retoryka polityczna
Sposób konstruowania i wygłaszania wypowiedzi służących przedstawianiu spraw publicznych oraz przekonywaniu odbiorców. Obejmuje dobór argumentów, ocen, emocji i środków językowych.
retroaktywność przepisów
Stosowanie nowych przepisów do zdarzeń, umów lub sytuacji, które powstały przed ich wejściem w życie.
reużywalność
Reużywalność pojazdu kosmicznego oznacza możliwość wykorzystania go w kolejnych misjach po zakończeniu wcześniejszego lotu, zwykle po odzyskaniu, kontroli i odpowiednim przygotowaniu.
rewanżyzm
Dążenie do odwetu lub ukarania przeciwników po zmianie układu politycznego, często kosztem stabilności instytucji.
reward hacking
Zachowanie systemu AI polegające na uzyskiwaniu wysokiej nagrody lub wyniku przez wykorzystanie luk w sposobie oceniania, zamiast rzetelnej realizacji zamierzonego celu.
rewir
Obszar regularnie wykorzystywany przez zwierzę, zwykle związany z jego codzienną aktywnością i zdobywaniem zasobów.
rewitalizacja języka
Zespół działań mających przywrócić lub wzmocnić używanie języka, którego znajomość i przekazywanie między pokoleniami są osłabione. Obejmuje między innymi edukację, dokumentowanie i rozwijanie materiałów językowych.
rewizja porozumienia handlowego
Ponowna ocena i możliwa zmiana zasad określonych w umowie regulującej handel między państwami lub regionami. Może obejmować między innymi cła i reguły pochodzenia towarów.
rezerwat biosfery UNESCO
Międzynarodowe wyróżnienie dla obszaru ważnego dla ochrony różnorodności biologicznej. Taki status może obejmować strefy o różnym poziomie ochrony, ale sam w sobie nie musi oznaczać całkowitego zakazu działalności przemysłowej.
rezerwy bitcoina
Bitcoiny pozostające w dyspozycji podmiotu, wykazywane jako zasób mogący służyć realizacji zobowiązań lub bieżącej działalności. Wielkość rezerw nie przesądza sama w sobie o możliwości natychmiastowej wypłaty.
rezolucja
Formalny dokument przyjmowany przez organ międzynarodowy, zawierający stanowisko, zalecenia lub decyzje dotyczące określonej sprawy.
rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ
Formalna decyzja Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych dotycząca zagrożeń dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, która może ustanawiać między innymi sankcje.
rezonans konstrukcji
Silne wzmacnianie drgań, gdy częstotliwość wymuszenia zbliża się do częstotliwości własnej konstrukcji.
rezonans magnetyczny
Badanie obrazowe wykorzystujące pole magnetyczne i fale radiowe do uzyskiwania szczegółowych obrazów tkanek oraz narządów. Środek kontrastowy może ułatwiać ocenę niektórych zmian.
rezydencja koncertowa
Seria koncertów tego samego artysty organizowanych w kilku terminach w wybranych miastach lub obiektach.
reżim
System sprawowania władzy lub grupa rządząca państwem, zwłaszcza gdy sposób jej działania jest postrzegany jako autorytarny.
reżim sankcyjny
System ograniczeń i zakazów ustanowionych wobec państwa, podmiotów lub osób w celu wywarcia na nie nacisku.
reżyser nadzorujący
Reżyser odpowiedzialny za koordynowanie pracy innych reżyserów i zespołów oraz za spójność artystyczną i techniczną całej produkcji.
roadster
Roadster to zwykle dwuosobowy samochód o otwartym nadwoziu, przeznaczony przede wszystkim do jazdy rekreacyjnej lub sportowej.
robot humanoidalny
Robot zaprojektowany z układem ciała lub elementów inspirowanym budową człowieka. Taka konstrukcja ma ułatwiać wykonywanie zadań w środowiskach przygotowanych dla ludzi.
robot ogólnego przeznaczenia
Robot zaprojektowany do wykonywania szerokiego zakresu różnych zadań, także takich, których wcześniej szczegółowo nie zaplanowano. Nie jest ograniczony do wąskiego zestawu wyuczonych czynności.
robot podwodny
Urządzenie przeznaczone do wykonywania obserwacji lub prac pod powierzchnią wody, często zdalnie sterowane albo częściowo autonomiczne.
robotaks
Autonomiczny pojazd wykorzystywany do przewozu pasażerów, zwykle w ramach usługi zamawianej na żądanie.
robotaksówka
Pojazd lub usługa przewozu pasażerów wykorzystująca systemy autonomicznej jazdy. Robotaksówka może działać bez kierowcy wykonującego czynności prowadzenia, choć podczas wdrożenia może być nadzorowana przez człowieka.
robotaxi
Usługa przewozu pasażerów realizowana przez pojazdy zautomatyzowane, zwykle bez tradycyjnego kierowcy. Jej działanie wymaga odpowiedniego oprogramowania, nadzoru i zgodności z przepisami.
robotyka
Dziedzina nauki i techniki zajmująca się projektowaniem, budową, programowaniem i zastosowaniem robotów. Łączy między innymi informatykę, elektronikę i inżynierię mechaniczną.
rocznik modelowy
Oznaczenie wersji pojazdu odnoszące się do określonego roku modelowego, który nie musi pokrywać się z rokiem kalendarzowym produkcji lub sprzedaży.
roczny przychód powtarzalny
Roczny przychód powtarzalny to szacowana wartość przychodów, które firma uzyskałaby w ciągu roku z aktywnych, powtarzalnych umów lub subskrypcji. Nie obejmuje zwykle przychodów jednorazowych i nie jest tym samym co przychód księgowy.
roguelike
Gatunek gier oparty na kolejnych, często niepowtarzalnych podejściach, zarządzaniu ryzykiem i konsekwencjach podejmowanych decyzji.
roguelite
Gatunek gier, w którym każda sesja może przebiegać inaczej, a po jej zakończeniu gracz często zachowuje część trwałych ulepszeń. Rozgrywka opiera się na wielokrotnym podejmowaniu kolejnych prób.
rok do roku
Sposób porównywania danych z danego okresu z danymi z takiego samego okresu poprzedniego roku.
rok fiskalny
Dwunastomiesięczny okres przyjęty przez organizację do celów rachunkowych i sprawozdawczych, który nie musi pokrywać się z rokiem kalendarzowym.
rok modelowy
Okres, w którym producent oferuje daną wersję samochodu jako określony rocznik modelowy. Nie musi pokrywać się dokładnie z rokiem kalendarzowym.
rok obrotowy
Rok obrotowy to ustalony, zwykle dwunastomiesięczny okres służący do prowadzenia rachunkowości i sporządzania sprawozdań finansowych. Nie musi pokrywać się z rokiem kalendarzowym.
rok wodny
Umowny okres używany do oceny bilansu opadów i zasobów wodnych, w tym przypadku od 1 października do 30 września.
rokowanie
Ocena prawdopodobnego przebiegu choroby oraz przewidywanego wyniku leczenia u konkretnego pacjenta. Opiera się na danych medycznych, ale nie daje całkowitej pewności co do przyszłego przebiegu.
rola głosowa
Występ aktora polegający na nagraniu głosu postaci w grze, filmie animowanym lub innym utworze audiowizualnym. Aktor może odpowiadać za dialogi, emocje i sposób mówienia bohatera.
rollout
Stopniowe wdrażanie produktu lub funkcji, zwykle rozpoczynające się od ograniczonej grupy użytkowników albo wybranych regionów.
ropa Brent
Ropa Brent to gatunek ropy naftowej oraz ważny punkt odniesienia przy ustalaniu cen tego surowca na światowych rynkach.
ropa naftowa niskosiarkowa
Ropa o niskiej zawartości siarki. Takie określenie odnosi się do właściwości surowca, a nie do jego smaku.
roszczenia cywilne
Uprawnienia do żądania od innej osoby określonego świadczenia lub naprawienia naruszonego prawa w postępowaniu cywilnym. Mogą dotyczyć między innymi zapłaty odszkodowania.
roszczenia terytorialne
Żądania uznania prawa do określonego obszaru, jego odzyskania lub zapewnienia możliwości korzystania z niego przez daną społeczność lub państwo.
roszczenie
Uprawnienie do żądania od innej osoby lub podmiotu określonego świadczenia, na przykład zapłaty pieniędzy, z powodu umowy, przepisu prawa albo naruszenia interesu.
rotacja kapitału
Przenoszenie środków inwestorów z jednego segmentu rynku, sektora lub grupy aktywów do innego. Zjawisko może zmieniać relatywną atrakcyjność i kursy poszczególnych walorów.
rotacja map
Rotacja map to mechanizm lub ustalony zestaw zasad określających, jakie mapy pojawiają się kolejno w rozgrywkach.
rotacja personelu
Organizowane przemieszczanie pracowników między stanowiskami lub przestrzeniami pracy. Może służyć równomiernemu rozłożeniu obowiązków i ograniczeniu narażenia na uciążliwe warunki.
rotacja wojsk
Planowa wymiana żołnierzy lub jednostek przebywających w określonym miejscu, zwykle bez trwałego zwiększania liczebności sił.
rotacyjne wyłączenia
Planowane, czasowe odłączanie energii elektrycznej różnym grupom odbiorców w celu ograniczenia zużycia i utrzymania stabilności sieci.
routing
Mechanizm kierowania zapytań do odpowiednich modeli, usług lub zasobów. Może uwzględniać między innymi koszt, opóźnienie, dostępność i wymagania zadania.
rozbicie wydatków
Szczegółowe przedstawienie, na jakie cele, pozycje lub działania przeznaczono środki finansowe.
rozbłysk gamma
Gwałtowna emisja promieniowania gamma pochodząca ze źródła kosmicznego.
rozbłysk słoneczny
Nagła erupcja związana z aktywnością magnetyczną Słońca, podczas której w przestrzeń może zostać wysłane wysokoenergetyczne promieniowanie.
rozczłonkowanie zwłok
Podział ciała osoby zmarłej na części, zwykle opisywany w kontekście medycyny sądowej lub postępowania dotyczącego śmierci człowieka.
rozdział fazowy
Proces, w którym mieszanina cząsteczek rozdziela się na obszary o odmiennym składzie i właściwościach.
rozdzielczość 4K
Rozdzielczość 4K oznacza obraz o około czterech tysiącach pikseli w poziomie, zapewniający większą szczegółowość niż standardy o niższej rozdzielczości.
rozdzielczość 5K
Oznaczenie klasy rozdzielczości obrazu zawierającej zwykle około 5000 pikseli w poziomie. Im większa rozdzielczość, tym więcej szczegółów może zostać wyświetlonych na ekranie.
rozdzielczość obrazowania
Zdolność systemu obrazującego do rejestrowania drobnych szczegółów. Wyższa rozdzielczość pozwala dokładniej rozróżniać elementy obrazu.
rozdzielczość obrazu
Liczba pikseli tworzących obraz, zwykle określana przez jego szerokość i wysokość.
rozejm
Rozejm to uzgodnione czasowe wstrzymanie działań zbrojnych między stronami konfliktu. Nie musi kończyć konfliktu ani rozstrzygać jego przyczyn.
rozgałęzione kwasy tłuszczowe
Są to kwasy tłuszczowe o rozgałęzionej budowie łańcucha węglowego. W badaniu tworzyły zestawy różniące się między poszczególnymi kotami.
rozgrywka sieciowa
Tryb gry wykorzystujący połączenie sieciowe do udziału innych osób w tej samej sesji lub do wymiany danych z serwerem.
rozgrywki wieloosobowe
Forma gry, w której jednocześnie uczestniczy więcej niż jedna osoba, zwykle w ramach wspólnej sesji lub rywalizacji.
rozkład sił politycznych
Układ wpływów, poparcia i reprezentacji poszczególnych partii oraz grup politycznych w danym systemie.
rozliczalność
Zasada, zgodnie z którą można ustalić odpowiedzialność za działanie systemu, podjętą decyzję oraz sposób wykorzystania jej wyników.
rozmieszczenie sił
Planowanie i organizowanie miejsca pobytu oraz sposobu wykorzystania jednostek wojskowych na określonym obszarze.
rozmieszczenie wojsk
Planowe umiejscowienie jednostek, żołnierzy i sprzętu wojskowego na określonych obszarach w zależności od celów obronnych.
rozmowy trójstronne
Negocjacje lub konsultacje prowadzone przez trzy strony, na przykład państwa lub instytucje.
rozporządzenie
Formalny akt prawny wydany przez uprawniony organ w celu ustanowienia szczegółowych zasad lub wykonania przepisów wyższego rzędu.
rozporządzenie Unii Europejskiej
Rozporządzenie Unii Europejskiej to wiążący akt prawny UE, który co do zasady obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich. Nie wymaga przekształcenia w krajową ustawę, choć przepisy krajowe mogą uzupełniać jego stosowanie.
rozporządzenie wykonawcze
Akt prawny lub urzędowy wydany przez władzę wykonawczą w celu określenia sposobu stosowania przepisów albo realizacji określonej polityki.
rozpoznanie
Zorganizowane pozyskiwanie i analizowanie informacji o obiektach, działaniach lub sytuacji, szczególnie w celu oceny zagrożeń.
rozpoznawanie obrazów
Technologia analizująca obraz, aby wykryć i sklasyfikować widoczne na nim obiekty lub cechy, na przykład produkty spożywcze na talerzu.
rozpoznawanie twarzy
Technika komputerowa służąca do wykrywania i analizowania twarzy na obrazie, a czasem także do ustalania tożsamości osoby.
rozpoznawanie typów
Mechanizm ustalania, jakiego typu obiekt lub klasa odpowiada danym wejściowym, na przykład podczas ich deserializacji.
rozproszona odmowa usługi
Atak, w którym wiele urządzeń lub procesów jednocześnie przeciąża usługę, serwer albo sieć, utrudniając dostęp uprawnionym użytkownikom.
rozproszone zasoby energii
Zbiór niewielkich źródeł, magazynów i urządzeń energetycznych rozmieszczonych w wielu miejscach, zwykle blisko odbiorców. Mogą być koordynowane jako jeden system.
rozstrzygnięcie
Końcowy wynik lub formalna decyzja dotycząca określonej sprawy, postępowania albo podjętych czynności.
rozszerzenie przeglądarkowe
Dodatkowy moduł instalowany w przeglądarce internetowej, który rozszerza jej funkcje lub ułatwia wykonywanie określonych czynności.
rozszerzona odpowiedzialność producenta
System, w którym podmioty wprowadzające produkty na rynek ponoszą część odpowiedzialności za ich odpady, w tym za finansowanie zbiórki, sortowania lub recyklingu.