Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 361-450
Indeks alfabetyczny
D
52 haseł
Delegacja w Parlamencie Europejskim
Zespół europosłów związanych z konkretną partią krajową, działający w ramach Parlamentu Europejskiego.
Delegowanie prokuratora
Czasowe skierowanie prokuratora do wykonywania obowiązków w innej jednostce organizacyjnej prokuratury.
Departament Zdrowia i Opieki Społecznej USA
Federalny departament odpowiedzialny za część amerykańskiej polityki zdrowotnej i programów społecznych.
Deponent
Osoba lub podmiot, którego środki znajdują się w banku albo kasie i podlegają zasadom gwarancji.
Depozyt rezerwacyjny
Wpłata mająca zabezpieczyć możliwość zamówienia produktu przed rozpoczęciem jego sprzedaży lub produkcji.
Deprecjacja
Deprecjacja to spadek wartości samochodu w czasie, zwykle liczony od ceny nowego pojazdu do szacowanej ceny używanego egzemplarza.
Deregulacja
Upraszczanie lub ograniczanie przepisów, które mają ułatwiać działalność firm i podejmowanie inwestycji.
Design Thinking
Podejście do rozwiązywania problemów, w którym punktem wyjścia są potrzeby użytkowników, a rozwiązania są tworzone i sprawdzane etapami.
Detektor neutrinowy
Urządzenie służące do wykrywania pośrednich skutków oddziaływania neutrin z materią.
Detroit techno
Gatunek elektronicznej muzyki tanecznej, który rozwinął się w Detroit i łączy mechaniczne brzmienia z futurystyczną estetyką.
DevSecOps
Podejście, w którym bezpieczeństwo jest uwzględniane na wszystkich etapach tworzenia i utrzymania oprogramowania, a nie dopiero po zakończeniu prac.
Dieta ad libitum
Sposób żywienia, w którym uczestnikom nie narzuca się limitu kalorii. Mogą jeść zgodnie z odczuwanym głodem i sytością.
Digital Markets Act
Unijne rozporządzenie ustanawiające zasady dla największych platform cyfrowych. Ma ograniczać praktyki utrudniające konkurencję i wzmacniać pozycję użytkowników oraz innych firm.
Diorama
Niewielka, przestrzenna scena przedstawiająca określone miejsce, wydarzenie lub świat fikcyjny.
Direct Stream Digital (DSD)
Format cyfrowego zapisu dźwięku wykorzystywany przez Sony w silniku remasteringu. Firma przekształca do niego standardowy sygnał PCM.
Dobrowolna izolacja
Sytuacja, w której grupa rdzennej ludności nie utrzymuje regularnych kontaktów z szerszym społeczeństwem. Niechciany kontakt może oznaczać ryzyko chorób, przemocy i utraty bezpieczeństwa.
Dochody własne Unii Europejskiej
Źródła finansowania budżetu UE pozyskiwane bezpośrednio na poziomie Unii, a nie wyłącznie ze składek państw członkowskich.
Dochód netto gospodarstw rolnych
Kwota pozostająca gospodarstwom po uwzględnieniu przychodów i kosztów działalności rolniczej.
Docker Compose
Narzędzie pozwalające definiować i uruchamiać aplikacje złożone z wielu kontenerów za pomocą wspólnego pliku konfiguracyjnego.
Documenta
Documenta to odbywająca się co pięć lat wystawa sztuki współczesnej organizowana w Kassel w Niemczech.
Dodatki biologiczne
Produkty dodawane do gleby, często zawierające żywe mikroorganizmy, aby wspierać jej właściwości lub uzupełniać działanie nawozów.
Dodatkowość
Zasada, zgodnie z którą kredyt powinien być wydany tylko za redukcję emisji, do której bez danego projektu prawdopodobnie by nie doszło.
Dokowanie statku kosmicznego
Kontrolowane połączenie dwóch statków lub pojazdów kosmicznych na orbicie.
Dolby Atmos
Format dźwięku przestrzennego, który może tworzyć wrażenie, że część dźwięków dociera także z góry.
Dolby Vision
Technologia obrazu HDR, która rozszerza zakres jasności i pozwala wyświetlać bardziej szczegółowe oraz realistyczne sceny na kompatybilnych urządzeniach.
Dolny Basen
Dolna część systemu rzecznego Kolorado, położona poniżej jego górnego biegu. W artykule określenie to odnosi się do grupy stanów obejmującej Kalifornię, Arizonę i Nevadę.
Dopasowanie trim-to-fit
Konstrukcja maty uniwersalnej z zaznaczonymi liniami, według których można ją przyciąć do podłogi konkretnego samochodu.
Dopłata do składki ubezpieczeniowej
Część kosztu ubezpieczenia pokrywana ze środków publicznych. W opisywanym systemie dopłata wynosi 65 proc.
Doustne antykoagulanty niebędące antagonistami witaminy K
Grupa doustnych leków przeciwkrzepliwych stosowanych między innymi w celu ograniczenia ryzyka udaru u osób z migotaniem przedsionków.
Dozór policyjny
Środek zapobiegawczy polegający na obowiązku pozostawania podejrzanego pod kontrolą organów ścigania i przestrzegania określonych warunków.
Doładowanie mechaniczne
Sposób zwiększania ilości powietrza trafiającego do silnika za pomocą sprężarki napędzanej przez jednostkę napędową.
Doświadczenia niecodzienne
Nietypowe przeżycia, percepcje lub zdarzenia, którym ludzie mogą przypisywać znaczenie religijne, duchowe, paranormalne albo patologiczne.
Drenaż mózgów
Odpływ wysoko wykwalifikowanych pracowników za granicę, zwykle w poszukiwaniu lepszych zarobków lub warunków pracy.
Drenowanie API
Nadużycie usługi API w celu zużycia przypisanych do konta limitów, kredytów lub środków.
Drone metal
Odmiana muzyki metalowej oparta na długich, powtarzalnych i często bardzo ciężkich brzmieniach.
Drzwi typu coach
Drzwi otwierane przeciwnie do kierunku typowego dla większości samochodów, z zawiasami umieszczonymi z tyłu.
Dual Capture
Funkcja FaceTime pozwalająca jednocześnie używać przedniej i tylnej kamery iPhone’a podczas rozmowy.
Dual listing
Dual listing oznacza notowanie akcji tej samej spółki na dwóch giełdach. Revolut analizuje taki wariant dla Londynu i Nowego Jorku.
Duma Państwowa
Duma Państwowa to izba niższa rosyjskiego parlamentu. W wyborach do niej obywatele wybierają deputowanych.
Dynamika płynów obliczeniowa
Metoda komputerowego modelowania przepływu powietrza wokół obiektu. Polaris wykorzystał CFD do opracowania nadwozia testowanego przy prędkościach przekraczających 100 mil na godzinę.
Dynamika wapniowa
Dynamika wapniowa opisuje zmiany stężenia jonów wapnia w komórkach i ich czasowy przebieg.
Dyrektywa o Usługach Cyfrowych
Unijny akt prawny ustanawiający obowiązki platform i innych usług cyfrowych, między innymi w zakresie przejrzystości, zarządzania ryzykiem i ochrony użytkowników.
Dyrektywa uprzednia
Dokument określający preferencje dotyczące przyszłej opieki medycznej na wypadek, gdy pacjent nie będzie mógł samodzielnie wyrazić swojej woli.
Dyspersja rynkowa
Dyspersja opisuje skalę różnic w zachowaniu poszczególnych spółek lub sektorów. Jest wysoka, gdy część rynku mocno rośnie, a inna część jednocześnie traci.
Dysze zimnego gazu
Układ wykorzystujący wypływ sprężonego gazu do wytwarzania ciągu i sterowania ruchem.
Dywergencja genetyczna
Stopień różnicy w materiale genetycznym między populacjami lub gatunkami. Duża dywergencja może wskazywać na odrębną linię ewolucyjną.
Dziedziczenie autosomalne dominujące
Rzadki sposób dziedziczenia, w którym zmiana w jednej z kopii określonego genu może silnie zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia choroby.
Dziedziny STEM
Skrót obejmujący nauki ścisłe, technologię, inżynierię i matematykę. NASA wymaga wykształcenia magisterskiego w jednej z określonych dziedzin STEM.
Dług medyczny
Zobowiązanie powstałe w związku z rachunkami za leczenie lub usługi medyczne, które pacjent spłaca w czasie.
Długi ogon sprzedażowy
Określenie strategii lub modelu biznesowego opartego na wielu produktach, które mogą długo generować przychody, nawet jeśli żaden z nich nie jest wielkim hitem.
Długi rozstaw osi
Wydłużenie odległości między przednią i tylną osią samochodu. W vanie pozwala zwykle zwiększyć długość przestrzeni użytkowej.
Dżuma płucna
Postać dżumy, w której Yersinia pestis zakaża płuca. Jej leczenie wymaga szybkiego rozpoznania i podania antybiotyków.
E
38 haseł
E-KDSS
System zawieszenia stosowany w terenowej wersji GR Sport, który według Toyoty ma zapewniać większe możliwości poza utwardzonymi drogami.
E-kadheryna
Białko pomagające utrzymywać sąsiednie komórki razem i wspierać ciągłość bariery jelitowej. Toksyna BFT uszkadza E-kadherynę po wcześniejszym związaniu z klaudyną-4.
EBIT
EBIT to zysk operacyjny przed uwzględnieniem kosztów finansowych i podatku dochodowego. Wskaźnik pokazuje wynik podstawowej działalności przedsiębiorstwa.
EBITDA
Wynik finansowy przed odliczeniem kosztów odsetek, podatku dochodowego oraz amortyzacji. Wskaźnik służy do oceny działalności operacyjnej przedsiębiorstwa niezależnie od jego finansowania i polityki amortyzacyjnej.
EDA
Oprogramowanie do automatyzacji projektowania elektroniki, wykorzystywane między innymi przy tworzeniu i sprawdzaniu układów scalonych.
EHR
Elektroniczny system dokumentacji medycznej, służący do gromadzenia i zarządzania informacjami o pacjencie oraz jego opiece zdrowotnej.
EKG
Badanie rejestrujące elektryczną aktywność serca za pomocą elektrod umieszczonych na ciele. Służy między innymi do oceny rytmu i przewodzenia impulsów w sercu.
EKR
Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy to europejskie ugrupowanie polityczne skupiające partie o profilu konserwatywnym i reformatorskim.
ELVIS Act
Prawo stanu Tennessee, na które powołują się właściciele praw Elvisa Presleya. Według pozwu zakazuje ono firmom AI klonowania głosu piosenkarza.
ERA+
Wskaźnik oceniający skuteczność miotacza przez porównanie jego ERA ze średnią ligową, z uwzględnieniem m.in. warunków stadionu. Wynik 100 oznacza poziom średniej ligowej, a wyższy wynik jest lepszy.
ERA5
ERA5 to zbiór danych meteorologicznych odtwarzający stan atmosfery na podstawie obserwacji i modeli. Służy do analizowania warunków atmosferycznych w czasie i przestrzeni.
ESC1
Klasa błędnej konfiguracji szablonu certyfikatu, w której osoba składająca wniosek może podać tożsamość zapisaną w certyfikacie i użyć go do uwierzytelniania.
ESC8
Ścieżka nadużycia internetowego punktu rejestracji certyfikatów, gdy przyjmuje on uwierzytelnianie NTLM bez wystarczającej ochrony przed przekazaniem uwierzytelnienia.
ETP
ETP to notowany na giełdzie produkt inwestycyjny, którego wartość może być powiązana z indeksem, aktywem lub innym instrumentem. Do tej grupy zalicza się między innymi ETF, ETN i ETC.
ETS2
ETS2 to planowany unijny system handlu emisjami obejmujący emisje związane z transportem i budownictwem. Jego ostateczny kształt i termin uruchomienia zależą od ustaleń na poziomie Unii Europejskiej.
EU ETS
EU ETS to unijny system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Ustala limit emisji dla objętych nim instalacji, a uprawnienia można kupować i sprzedawać.
EXIF
Informacje techniczne zapisane w pliku obrazu, które mogą zawierać między innymi dane o lokalizacji.
Early Access
Model udostępniania gry przed jej ukończeniem, w którym gracze mogą ją kupić, testować i przekazywać twórcom opinie podczas dalszych prac.
Edycja komentarzy
Możliwość zmiany treści komentarza po jego opublikowaniu, dostępna przez określony czas i podlegająca zasadom danej platformy.
Efekt Lensego-Thirringa
Zjawisko, w którym obracający się masywny obiekt wpływa na otaczającą go czasoprzestrzeń i wprawia ją w ruch.
Efekt YORP
Zmiana prędkości obrotowej małego ciała niebieskiego pod wpływem nierównomiernego ogrzewania i wypromieniowywania energii.
Efekty wizualne
Elementy obrazu tworzone lub modyfikowane cyfrowo na etapie postprodukcji. W serialach mogą wymagać dodatkowego czasu na przygotowanie i dopracowanie.
Ekonomia gry
System obrotu przedmiotami, walutą i zasobami wewnątrz gry.
Ekspansja powtórzeń
Zwiększenie liczby powtarzających się fragmentów DNA. W niektórych sytuacjach może mieć związek z chorobami dziedzicznymi lub zaburzeniami psychicznymi.
Ekstremalna czarna dziura
Teoretyczna czarna dziura znajdująca się na granicy między oddziaływaniem grawitacyjnym a jej ładunkiem lub obrotem. Ma zerową grawitację powierzchniową, a więc także zerową temperaturę Hawkinga.
Ekwiwalent CO2
Wspólna miara wpływu różnych gazów cieplarnianych, wyrażona jako ilość dwutlenku węgla o podobnym działaniu ocieplającym.
El Clasico
Mecz FC Barcelony z Realem Madryt, jedno z najbardziej rozpoznawalnych spotkań w światowym futbolu.
El Niño
Okresowe ocieplenie powierzchniowych wód tropikalnego Pacyfiku, które wpływa na cyrkulację atmosferyczną i pogodę w wielu regionach świata.
Electron
Popularna platforma do tworzenia aplikacji desktopowych na bazie technologii internetowych.
Elektroencefalografia
Metoda rejestrowania aktywności elektrycznej mózgu za pomocą elektrod umieszczonych na głowie. W projekcie EEG pozwalało śledzić odpowiedzi na poziomie milisekund podczas czytania zdań.
Elektrokardiografia
Badanie aktywności elektrycznej serca. W urządzeniach ubieralnych wykorzystuje się je do rejestrowania sygnału z elektrod umieszczonych na obudowie.
Elektrolizer
Urządzenie, które wykorzystuje energię elektryczną do rozdzielenia wody na wodór i tlen. Przy zasilaniu energią ze źródeł odnawialnych może służyć do produkcji wodoru odnawialnego.
Elektromobilność
Obszar związany z wykorzystaniem pojazdów napędzanych energią elektryczną oraz rozwojem rozwiązań wspierających taki transport.
Elektroniczna jednostka sterująca
Moduł elektroniczny, który kontroluje określone funkcje pojazdu. W tym przypadku ECU zarządza między innymi ograniczaniem poziomu naładowania baterii.
Elektrownia w cyklu kombinowanym
Elektrownia gazowa, która wykorzystuje zarówno turbinę gazową, jak i ciepło odpadowe do napędzania dodatkowej turbiny.
Elementy transpozycyjne
Sekwencje DNA, które mogą tworzyć swoje kopie i wstawiać je w inne miejsca genomu. Ich aktywność może zwiększać różnorodność genetyczną, ale także destabilizować genom.
Emergency Medicaid
Oddzielny program, który może pokrywać koszty pomocy w nagłych przypadkach osobom niespełniającym warunków zwykłego Medicaid.
Emisja wymuszona
Proces, w którym oddziaływanie z promieniowaniem skłania elektrony do przejścia w kierunku wcześniejszego stanu energetycznego.