Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3872
- Widoczny zakres
- 361-450
Indeks alfabetyczny
A
90 haseł
akcelerator startupów
Program lub organizacja wspierająca młode firmy poprzez mentoring, zasoby i często finansowanie.
akcesja
Formalny proces przystępowania państwa do organizacji międzynarodowej, takiej jak Unia Europejska. Obejmuje spełnienie określonych warunków oraz zawarcie odpowiednich uzgodnień.
akcja operacyjna
Skoordynowane działania organów ścigania służące rozpoznaniu sytuacji, ustaleniu miejsca pobytu osoby lub zebraniu informacji.
akcja poszukiwawcza
Zorganizowane działania służb mające na celu odnalezienie osoby zaginionej, poszkodowanej lub jej ciała na określonym obszarze.
akcja ratunkowa
Zorganizowane działania mające na celu odnalezienie, zabezpieczenie i udzielenie pomocy osobom poszkodowanym lub zagrożonym, na przykład po wypadku.
akcja serwisowa
Działanie producenta lub serwisu mające usunąć wykrytą wadę albo poprawić bezpieczeństwo lub działanie określonych pojazdów.
akcje notowane
Akcje dopuszczone do obrotu na rynku publicznym, na którym ich kupno i sprzedaż odbywają się według określonych zasad. Ich cena może zmieniać się w zależności od popytu i podaży.
akcje uprzywilejowane
Akcje, którym przyznano szczególne prawa w porównaniu z akcjami zwykłymi, na przykład w zakresie głosu, dywidendy lub pierwszeństwa przy określonych rozliczeniach. Zakres tych praw określają przepisy i dokumenty spółki.
akcje zwykłe na okaziciela
Akcje, których uprawniony nie jest wskazany imiennie w samej akcji, a prawa z nich są związane z posiadaniem lub odpowiednim zapisem. W artykule powstały w wyniku konwersji akcji imiennych serii J.
akcjonariusz
Osoba fizyczna lub prawna posiadająca akcje przedsiębiorstwa. Zależnie od rodzaju akcji może mieć prawo do dywidendy oraz udziału w głosowaniach.
akcyza
Podatek pośredni nakładany na wybrane towary, między innymi paliwa, alkohol i wyroby tytoniowe.
akredytacja
Formalne potwierdzenie, że organizacja spełnia wymagania określonego standardu lub programu. W artykule dotyczy uznania pracodawcy za wypłacającego London Living Wage.
akt oskarżenia
Formalny dokument procesowy, w którym prokurator przedstawia sądowi zarzuty wobec określonej osoby i wnosi o rozpoznanie sprawy przez sąd.
akt prawny
Oficjalny dokument zawierający normy prawne, ustanowiony przez uprawniony organ i obowiązujący na określonym obszarze lub wobec określonych podmiotów.
aktor nieformalny
Osoba, grupa lub organizacja działająca poza formalnymi strukturami państwa, partii lub innej instytucji, która może wykonywać zadania na ich rzecz.
aktualizacja
Zmiana w oprogramowaniu, która dodaje, modyfikuje albo poprawia jego funkcje i zawartość.
aktualizacja bezpieczeństwa w tle
Niewielka aktualizacja zabezpieczeń dostarczana między większymi wydaniami systemu. Służy szybkiemu wdrażaniu poprawek bez oczekiwania na pełne uaktualnienie.
aktualizacja bezprzewodowa
Aktualizacja bezprzewodowa to instalowanie nowej wersji oprogramowania bez fizycznego podłączania urządzenia do komputera, zwykle za pośrednictwem sieci bezprzewodowej.
aktualizacja gry
Zaplanowany pakiet zmian w grze, który może obejmować nową zawartość, poprawki, funkcje lub modyfikacje istniejących mechanizmów.
akty wykonawcze
Przepisy wydawane na podstawie ustawy, które szczegółowo określają sposób jej stosowania. Mogą regulować kwestie techniczne, organizacyjne i terminy wdrożenia.
aktywa
Zasoby majątkowe kontrolowane przez podmiot, które mogą przynieść mu przyszłe korzyści ekonomiczne, na przykład środki pieniężne, nieruchomości lub posiadane udziały.
aktywa cyfrowe
Aktywa cyfrowe to elektroniczne reprezentacje wartości lub praw, które można przechowywać i przekazywać za pomocą technologii cyfrowych. Kryptowaluty są jednym z ich rodzajów.
aktywa medialne
Zasoby majątkowe związane z działalnością medialną, takie jak udziały w spółkach, tytuły prasowe, stacje lub platformy.
aktywa ważone ryzykiem
Aktywa ważone ryzykiem to wartość ekspozycji banku skorygowana o przypisany im poziom ryzyka. Służy do oceny adekwatności kapitałowej banku.
aktywacja marketingowa
Aktywacja marketingowa to działanie promocyjne zaprojektowane tak, aby bezpośrednio zaangażować odbiorców i skłonić ich do interakcji z marką.
aktywacja profilu danych
Aktywacja profilu danych to uruchomienie cyfrowej konfiguracji operatora, która pozwala urządzeniu korzystać z mobilnego dostępu do internetu.
aktywizm
Aktywizm to podejmowanie zorganizowanych lub publicznych działań mających wpływać na kwestie społeczne, polityczne albo środowiskowe.
aktywna redukcja hałasu
Technologia wykorzystująca mikrofony i sygnał przeciwny do ograniczania dźwięków docierających z otoczenia.
aktywność deweloperska
Skala i tempo działań deweloperów związanych z przygotowaniem, budową oraz oddawaniem nowych obiektów do użytkowania.
akumulator
Urządzenie, które przechowuje energię elektryczną i pozwala wielokrotnie ją odzyskiwać przez ładowanie.
akwarela
Technika malarska wykorzystująca transparentne farby rozcieńczane wodą oraz dzieło wykonane tą techniką.
akwizycja
Transakcja polegająca na nabyciu kontroli nad inną firmą, jej częścią lub określonymi aktywami. Akwizycje mogą służyć zwiększeniu skali działalności albo wejściu na nowe rynki.
aleja serwisowa
Wydzielona część toru prowadząca do stanowisk zespołów, gdzie podczas postoju wykonuje się między innymi zmianę opon i naprawy.
alert upalny
Ostrzeżenie meteorologiczne informujące o wysokich temperaturach, które mogą zwiększać zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza osób szczególnie wrażliwych na upał.
alfabety niełacińskie
Systemy zapisu używające znaków innych niż alfabet łaciński, na przykład alfabet bengalski lub cyrylica.
algorytm
Uporządkowany zestaw reguł lub instrukcji, według których system przetwarza dane i wykonuje określone zadania.
alignacja AI
Proces projektowania systemu AI tak, aby jego cele i działania były zgodne z zamierzeniami człowieka, zasadami bezpieczeństwa oraz przyjętymi wartościami.
alkohole OXO
Grupa przemysłowych alkoholi otrzymywanych w procesach petrochemicznych, wykorzystywanych między innymi jako surowce do produkcji plastyfikatorów, rozpuszczalników i innych substancji chemicznych.
alokacja kapitału
Alokacja kapitału to proces kierowania dostępnych środków finansowych do przedsiębiorstw, projektów lub inwestycji. Uwzględnia się przy tym między innymi oczekiwany zwrot, ryzyko i potrzeby finansowe.
alokacja sił policyjnych
Rozdzielanie funkcjonariuszy i innych zasobów policji między zadania, miejsca lub jednostki zgodnie z przyjętymi priorytetami i oceną potrzeb.
alpinista
Osoba uprawiająca alpinizm, czyli wspinaczkę i pokonywanie górskich dróg, często w wymagających warunkach terenowych i pogodowych.
altcast
Alternatywna transmisja tego samego wydarzenia, zwykle z odmiennym komentarzem, prowadzącymi lub sposobem prezentacji.
alternatywna forma ślubowania
Sposób złożenia ślubowania inny niż forma tradycyjna przewidziana w danej sytuacji. Jego dopuszczalność i sposób przeprowadzenia zależą od obowiązujących przepisów.
alternatywne kanały dystrybucji
Sposoby udostępniania lub instalowania aplikacji poza oficjalnym sklepem danej platformy. Mogą obejmować niezależne sklepy, bezpośrednie pobieranie albo inne mechanizmy instalacji.
alternatywny sklep
Sklep z aplikacjami działający poza oficjalnym sklepem przypisanym do danej platformy, na przykład systemu operacyjnego telefonu.
ambasador turystyczny
Osoba reprezentująca i promująca miasto lub region w celu zwiększania jego rozpoznawalności oraz zainteresowania turystów.
ambientne doświadczenie
Sposób korzystania z technologii, w którym informacje lub pomoc są dostępne w tle i pojawiają się zależnie od sytuacji, bez konieczności każdorazowego uruchamiania aplikacji.
amerykanista
Specjalista zajmujący się badaniem Stanów Zjednoczonych, ich historii, polityki, społeczeństwa i kultury.
amerykańskie zaangażowanie
Zakres udziału Stanów Zjednoczonych w działaniach, zobowiązaniach i strukturach sojuszniczych. Obejmuje między innymi wymiar polityczny, wojskowy i finansowy.
amnestia
Akt prawny lub decyzja władz, na mocy których określone osoby albo grupy zostają objęte odstąpieniem od ścigania lub wykonania kary za wskazane czyny.
amortyzacja
Stopniowe ujmowanie w kosztach wartości zużywającego się składnika majątku, na przykład pojazdu lub urządzenia.
amperogodzina
Amperogodzina, oznaczana jako Ah, jest jednostką używaną do określania pojemności akumulatora.
analityka danych
Proces zbierania, porządkowania i interpretowania danych w celu wykrywania zależności oraz wspierania decyzji. Zaawansowane metody analityczne mogą wykorzystywać modele statystyczne i systemy AI.
analiza bezpieczeństwa
Systematyczne badanie zagrożeń, podatności i możliwych scenariuszy dotyczących bezpieczeństwa państwa, organizacji lub społeczeństwa. Jej wyniki pomagają oceniać prawdopodobne działania i ich konsekwencje.
analiza cyklu życia
Metoda oceny wpływu produktu lub procesu na środowisko na wszystkich głównych etapach jego istnienia, od pozyskania surowców po wytworzenie, użytkowanie i zagospodarowanie pozostałości.
analiza inżynieryjna
Analiza inżynieryjna to szczegółowa ocena techniczna systemu, urządzenia lub zdarzenia, oparta na danych, testach i ocenie sposobu działania.
analiza językowa
Systematyczne badanie cech języka w tekście, takich jak słownictwo, składnia, styl i powtarzalne wzorce.
analiza obrazu
Automatyczne przetwarzanie zdjęć lub nagrań w celu wykrywania, rozpoznawania i interpretowania znajdujących się na nich elementów.
analiza pojedynczych klatek
Metoda badania materiału wideo polegająca na ocenianiu poszczególnych obrazów niezależnie od ich kolejności. Może pomijać nieprawidłowości widoczne dopiero w ruchu lub w relacji między kolejnymi klatkami.
analiza sentymentu
Technika automatycznej oceny wydźwięku tekstu lub wypowiedzi, zwykle jako pozytywnego, negatywnego albo neutralnego.
analizy wieloczasowe
Analizy porównujące dane zebrane w różnych momentach. Służą do wykrywania zmian, kierunków procesów i długoterminowych trendów.
analizy środowiskowe
Badania i oceny dotyczące wpływu planowanej inwestycji na środowisko. Obejmują między innymi oddziaływanie na wodę, powietrze, glebę, przyrodę i ludzi.
aneksja
Aneksja to jednostronne włączenie całości lub części terytorium jednego państwa do innego państwa, zwykle bez zgody państwa, którego terytorium dotyczy.
angstrem
Jednostka długości równa jednej dziesięciomiliardowej części metra, używana między innymi do opisu odległości w skali atomowej.
anihilacja
Całkowite zniszczenie lub unicestwienie. W języku politycznym termin ten bywa używany przenośnie na określenie dążenia do całkowitego osłabienia lub rozbicia struktur przeciwnika.
anioł biznesu
Prywatny inwestor, który finansuje rozwijające się przedsięwzięcie, zwykle w zamian za udziały lub inne prawa ekonomiczne.
annuityzacja
Zamiana całości lub części oszczędności na rentę zapewniającą regularne wypłaty. W przypadku częściowej annuityzacji pozostała część kapitału nadal może być inwestowana lub wykorzystywana na bieżące potrzeby.
anodowanie
Elektrochemiczny proces modyfikowania powierzchni metalu, zwykle w celu zwiększenia jej odporności lub nadania jej określonego wyglądu.
anonimizacja
Proces przekształcania danych tak, aby na ich podstawie nie można było rozsądnie zidentyfikować konkretnej osoby.
anonimizacja danych
Proces przekształcania danych w taki sposób, aby nie można było łatwo ustalić tożsamości osób, których dotyczą. Anonimizacja ogranicza możliwość powiązania informacji z konkretnym użytkownikiem.
anonimowe przekazywanie lokalizacji
Mechanizm przekazywania danych o położeniu lokalizatora przez urządzenia pośredniczące bez ujawniania ich właścicieli osobie szukającej przedmiotu.
anonimowe zgłoszenie
Przekazanie organom informacji o możliwym naruszeniu prawa bez ujawnienia tożsamości osoby zgłaszającej.
antena
Antena to medium lub organizacja nadawcza, za pośrednictwem której program jest udostępniany odbiorcom.
antena radiowa
Urządzenie służące do wysyłania lub odbierania fal radiowych, wykorzystywane w komunikacji na duże odległości.
antysemickie treści
Wypowiedzi lub przekazy wyrażające wrogość, uprzedzenia albo dyskryminację wobec Żydów lub przypisujące im negatywne, stereotypowe cechy.
antysemityzm
Antysemityzm to uprzedzenia, wrogość lub dyskryminacja skierowane przeciwko Żydom jako grupie religijnej, etnicznej lub kulturowej.
aparat natychmiastowy
Aparat fotograficzny, który naświetla i szybko ujawnia zdjęcie na specjalnym materiale światłoczułym, tworząc fizyczną odbitkę bez konieczności korzystania z laboratorium.
apelacja
Środek odwoławczy od wyroku sądu pierwszej instancji. Wniesienie apelacji powoduje przekazanie sprawy do kontroli sądowi drugiej instancji w zakresie określonym przez przepisy i zarzuty odwołania.
aplikacja mobilna
Program przeznaczony do uruchamiania na urządzeniach przenośnych, przede wszystkim smartfonach i tabletach.
aplikacja samodzielna
Program działający jako odrębna aplikacja, niezależnie od głównej aplikacji lub usługi, z którą jest powiązany funkcjonalnie albo organizacyjnie.
app playground
Interaktywny projekt programistyczny, który pozwala uruchamiać kod i obserwować jego działanie bez budowania pełnej aplikacji. W konkursie służył do prezentowania działających pomysłów studentów.
apteka magistralna
Apteka, która przygotowuje leki recepturowe na podstawie indywidualnej recepty lub ustalonej receptury.
arbitraż rynkowy
Wykorzystywanie różnic cen tego samego lub powiązanych aktywów na różnych rynkach w celu osiągnięcia zysku, zwykle przy ograniczonym ryzyku.
arcade racing
Gatunek gier wyścigowych stawiający przede wszystkim na przystępną, dynamiczną rozgrywkę, efektowne manewry i mniejsze znaczenie realistycznego odwzorowania jazdy.
archeologia miejska
Dziedzina archeologii badająca pozostałości dawnych osad i budowli znajdujące się pod współczesnymi miastami lub w ich obrębie.
architektura ARM
ARM to rodzina architektur zestawu instrukcji procesora, definiująca sposób wykonywania operacji i komunikacji z oprogramowaniem. Konkretne układy oparte na ARM mogą mieć różne zastosowania.
architektura Fusion
Architektura układu scalonego, w której dwa krzemowe die są połączone w jednym system-on-chip. Takie rozwiązanie integruje kluczowe elementy obliczeniowe w jednym układzie.
architektura bezpieczeństwa
Całokształt instytucji, sojuszy, zdolności wojskowych i zasad współpracy, które wspólnie kształtują bezpieczeństwo danego obszaru.
architektura peer-to-peer
Model komunikacji sieciowej, w którym urządzenia uczestników łączą się bezpośrednio, zamiast korzystać wyłącznie z centralnego serwera. W grach może umożliwiać wspólną rozgrywkę bez stałej infrastruktury serwerowej.
architektura polityczna
Układ instytucji, relacji, zasad i zależności, które kształtują funkcjonowanie określonego obszaru politycznego.