Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5847
- Widoczny zakres
- 361-450
Indeks alfabetyczny
F
8 haseł
Fundacja rodzinna
Instrument prawny służący do skupienia majątku i określenia zasad korzystania z niego przez członków rodziny. W założeniu ma wspierać długoterminową sukcesję.
Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności
Instrument finansowy mający wspierać inwestycje wzmacniające obronność państwa, ochronę ludności oraz odporność infrastruktury. Może oferować między innymi pożyczki i inwestycje kapitałowe.
Fundusz Modernizacyjny UE
Unijny instrument finansowy wspierający modernizację sektora energii oraz ograniczanie emisji gazów cieplarnianych w kwalifikujących się państwach członkowskich.
Fundusz Ubezpieczeń Społecznych
Fundusz, z którego wypłacane są między innymi emerytury i renty. W materiale służy do porównania skali wypłat zasiłków pogrzebowych z całymi wydatkami systemu.
Fundusz na rzecz reagowania na straty i szkody
Międzynarodowy fundusz utworzony w ramach procesu ONZ, aby wspierać państwa dotknięte skutkami ekstremalnych zjawisk klimatycznych, w tym odbudową i szybką reakcją po katastrofach.
Funkcje wykonawcze
Zestaw procesów poznawczych, które pomagają między innymi skupiać uwagę, hamować automatyczne reakcje i elastycznie reagować na zadania.
Funkcjonalna spektroskopia bliskiej podczerwieni
Nieinwazyjna metoda monitorowania zmian aktywności wybranych obszarów mózgu na podstawie zmian związanych z przepływem i utlenowaniem krwi.
Fuzja
Połączenie dwóch przedsiębiorstw w ramach jednej transakcji lub struktury właścicielskiej.
G
36 haseł
G-kwadrupleksy
Drugorzędowe struktury DNA występujące w niektórych regionach genomu, które w badaniu były miejscem działania TRF2.
G20
G20 to forum skupiające największe gospodarki świata oraz Unię Europejską. Spotykają się na nim między innymi ministrowie finansów i szefowie banków centralnych.
GABA
Główny chemiczny przekaźnik mózgu, który ogranicza aktywność neuronów i pomaga utrzymywać równowagę w układzie nerwowym.
GAGE-seq
Technika użyta do jednoczesnego pomiaru aktywności genów i przestrzennych kontaktów DNA w tej samej komórce.
GDPR
Unijne ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych. Określa zasady przetwarzania danych, prawa osób, których dane dotyczą, oraz obowiązki podmiotów przetwarzających dane.
GIP
Hormon jelitowy, którego działanie naśladuje tirzepatyd razem z GLP-1.
GLP-1
GLP-1 to glukagonopodobny peptyd-1, hormon uczestniczący między innymi w regulacji apetytu, wydzielania insuliny i opróżniania żołądka. Leki działające na ten szlak naśladują lub wzmacniają jego działanie.
GNSS-RO
Technika wykorzystująca sygnały nawigacji satelitarnej do badania właściwości atmosfery. Pozwala analizować między innymi wilgotność, ciśnienie i temperaturę.
GPU
GPU, czyli procesor graficzny, to układ zaprojektowany do równoległego wykonywania dużej liczby podobnych operacji. Dzięki temu wykorzystuje się go także do obliczeń związanych z AI.
GRU
GRU to rosyjski wywiad wojskowy, któremu niemieckie służby przypisują związki z jednym z podejrzanych.
GUID
GUID to identyfikator przeznaczony do wskazania konkretnego rekordu lub obiektu. Samo posiadanie GUID nie potwierdza tożsamości ani uprawnienia do dostępu.
Gatekeeper
Mechanizm macOS, który ocenia aplikacje pod kątem ich pochodzenia, podpisu i notaryzacji przed uruchomieniem.
Generowanie klatek
Technika tworzenia dodatkowych klatek obrazu na podstawie sąsiednich klatek wygenerowanych przez grę.
Generowanie proceduralne postaci
Tworzenie postaci na podstawie zestawu losowanych lub dobieranych cech, zamiast ręcznego zaprojektowania każdego bohatera.
Geofencing
Technologia tworząca wirtualne granice określonych obszarów na podstawie lokalizacji pojazdu. Po wjechaniu do takiej strefy samochód może automatycznie zmienić swoje działanie.
Glejak
Glejak to agresywny nowotwór mózgu wywodzący się z komórek glejowych lub komórek o podobnych cechach.
Glikozylacja
Proces przyłączania struktur cukrowych do białek. Jest ważny dla ich prawidłowego składania, przemieszczania się w komórce i działania.
Glioblastoma
Agresywny nowotwór mózgu, który często odrasta mimo zastosowania operacji, radioterapii i chemioterapii.
Globalne zarządzanie AI
Zestaw międzynarodowych zasad i mechanizmów dotyczących rozwoju, bezpieczeństwa oraz odpowiedzialnego użycia sztucznej inteligencji.
Gniazdo tarłowe
Gniazdo tarłowe to miejsce w żwirowym dnie rzeki, w którym łososie składają jaja.
Grand Prix
Grand Prix to cykl zawodów rozgrywanych w kolejnych rundach, w których zawodnicy zdobywają punkty do wspólnej klasyfikacji.
Grand Tour
Określenie najważniejszych wieloetapowych wyścigów kolarskich, rozgrywanych przez wiele dni i obejmujących różne typy tras.
Grande Coupure
Duże ochłodzenie sprzed około 34 mln lat, po którym europejskie hyaenodonty zaczęły tracić różnorodność.
Granice administracyjne
Formalnie wyznaczone granice jednostek podziału terytorialnego, w tym obwodów.
GrapheneOS
Niestandardowy system operacyjny oparty na Androidzie, zaprojektowany z naciskiem na bezpieczeństwo i ochronę prywatności użytkownika.
Grawitacyjne magazynowanie energii
Sposób przechowywania energii przez podnoszenie masy, na przykład wody albo ciężkich wagonów, a następnie odzyskiwanie energii podczas jej opuszczania.
Grawitacyjny magazyn energii
Magazyn energii, który wykorzystuje zmianę położenia ciężkich elementów do przechowywania energii i jej późniejszego odzyskiwania.
Grelina
Hormon uczestniczący w regulacji apetytu i bilansu energetycznego, często określany jako hormon głodu.
Grupa Wyszehradzka
Grupa Wyszehradzka to regionalna forma współpracy Czech, Polski, Słowacji i Węgier. Obejmuje między innymi konsultacje polityczne oraz współpracę w sprawach bezpieczeństwa, gospodarki i polityki europejskiej.
Grzbiet nadoczodołowy
Kostne zgrubienie czaszki znajdujące się nad oczodołem. Jego kształt może być cechą pomocną w rozróżnianiu blisko spokrewnionych gatunków.
Guardrail
Mechanizm bezpieczeństwa, który ma ograniczać wykonywanie przez model AI poleceń uznanych za szkodliwe lub niedozwolone.
Góra podwodna
Podwodna góra wyrastająca z dna morskiego. Może tworzyć warunki dla odrębnych i bogatych społeczności organizmów głębinowych.
Górne drogi oddechowe
Część układu oddechowego obejmująca między innymi obszary, przez które powietrze przechodzi w pobliżu jamy ustnej i gardła.
Gęstość energetyczna
To ilość energii, czyli kalorii, przypadająca na gram żywności lub całego jadłospisu. Niższa wartość oznacza mniej kalorii w tej samej masie jedzenia.
Gęstość energii
Ilość energii przypadająca na jednostkę masy albo objętości materiału lub całego systemu.
Gęstość mocy
Stosunek mocy urządzenia do jego masy. Wyższa wartość oznacza możliwość uzyskania dużej mocy przy mniejszym ciężarze podzespołu.
H
34 haseł
HAPC-CCREM
Model matematyczny użyty do analizy zmian związanych z wiekiem, okresem pomiaru i przynależnością pokoleniową oraz do ograniczenia wpływu szumu statystycznego.
HDMI eARC
Rozszerzony kanał zwrotny audio w HDMI, używany do przesyłania dźwięku z telewizora do urządzenia audio.
HDR (High Dynamic Range)
Technika zapisu i wyświetlania obrazu o szerokim zakresie jasności, obejmującym zarówno bardzo jasne, jak i ciemne partie. Pozwala zachować więcej szczegółów i lepiej odwzorować kontrast niż standardowy zakres dynamiki.
HER2
Białko obecne na powierzchni komórek raka piersi. Jego podwyższony poziom może oznaczać możliwość zastosowania terapii ukierunkowanych na HER2.
HIPAA
Amerykańska ustawa federalna regulująca między innymi ochronę i elektroniczne przetwarzanie informacji dotyczących zdrowia. Nakłada wymagania dotyczące prywatności, bezpieczeństwa oraz postępowania z takimi informacjami przez objęte nią podmioty.
HIV
HIV to wirus ludzkiego niedoboru odporności, który atakuje komórki układu odpornościowego. Nieleczone zakażenie może prowadzić do rozwoju AIDS, ale współczesne leczenie ogranicza namnażanie wirusa i ryzyko powikłań.
HLA-A*32:01
Wariant genu układu HLA, który w badaniu był związany z reakcją DRESS po lamotryginie.
HTTP Live Streaming
System dostarczania wideo przez internet, który może udostępniać kilka wersji tego samego materiału o różnych przepływnościach.
HTTPS
HTTPS szyfruje połączenie między przeglądarką a witryną i wykorzystuje certyfikat do potwierdzenia tożsamości serwera. Nieprawidłowy certyfikat może wywołać ostrzeżenie przeglądarki.
HUD
HUD to elementy interfejsu wyświetlane bezpośrednio podczas rozgrywki, na przykład informacje o stanie postaci lub otoczeniu. W Last Rites można szerzej dostosować ich obecność i formę.
HUMINT
Rozpoznanie oparte na informacjach pozyskiwanych od ludzi, w tym informatorów, świadków lub innych źródeł osobowych.
HVO100
Odnawialne paliwo ciekłe wykorzystywane jako alternatywa dla konwencjonalnego oleju napędowego w odpowiednio przystosowanych silnikach.
HVT
Skrót od high-value target, czyli szczególnie wartościowego celu. W trybie Inflation pokonanie takich operatorów jest jednym ze sposobów zdobywania gotówki.
Hash hasła
Jednokierunkowy skrót używany do przechowywania haseł zamiast ich jawnej treści. Hash nie jest tym samym co hasło, ale jego ujawnienie może zwiększać ryzyko ataków.
HbA1c
Wskaźnik wykorzystywany do oceny średniego poziomu glukozy we krwi w dłuższym okresie.
Head-up display
Wyświetlacz prezentujący wybrane informacje w polu widzenia kierowcy, bez konieczności spoglądania na główny ekran.
Hemofilia
Hemofilia to przewlekła choroba, w której krew ma ograniczoną zdolność krzepnięcia. Może prowadzić do przedłużonych i trudnych do opanowania krwawień.
Hemoglobina A1C
Parametr wykorzystywany do oceny kontroli stężenia glukozy we krwi w dłuższym okresie.
Hepatoblastoma
Rzadki nowotwór wątroby występujący u dzieci. W źródle opisano leczenie pacjentów z tym nowotworem za pomocą chemioterapii i operacji.
Hinglish
Hinglish to sposób komunikacji łączący elementy języka hindi i angielskiego, często używany w mowie i piśmie przez część mieszkańców Indii.
Hiperfagia
Jesienny okres intensywnego żerowania, podczas którego niedźwiedzie gromadzą kalorie przed hibernacją.
Hiperintensywności istoty białej
Obszary widoczne w badaniu MRI jako jaśniejsze zmiany w istocie białej mózgu. Ich większa objętość może wskazywać na chorobę małych naczyń mózgowych.
Historia wersji
Zapis kolejnych wersji dokumentu lub wpisu, umożliwiający sprawdzenie wcześniejszych zmian. Brak historii wersji oznacza, że poprzedni tekst nie jest widoczny dla użytkowników.
HomeKit Secure Video
Usługa Apple do analizy i przechowywania nagrań z kompatybilnych kamer monitoringu domowego.
Horyzont Cauchy'ego
Wewnętrzna granica występująca w opisach naładowanych lub obracających się czarnych dziur. Za nią ogólna teoria względności przestaje jednoznacznie przewidywać dalszy rozwój zdarzeń.
House of Brands
Model zarządzania markami, w którym poszczególne marki należące do jednej grupy działają jako wyraźnie odrębne podmioty. Każda z nich może mieć własną ofertę, wizerunek i strategię.
Hrabstwo antisanctuary
Hrabstwo zawierające formalne umowy z ICE w celu zwiększenia egzekwowania przepisów imigracyjnych.
Hrabstwo sanctuary
Hrabstwo o ograniczonym wsparciu dla działań federalnej służby imigracyjnej ICE.
Hyaenodonty
Wymarła grupa mięsożernych ssaków, która w paleogenie obejmowała część dużych drapieżników lądowych.
Hybrid bonding
Technika łączenia warstw układu przez bezpośrednie połączenie przygotowanych powierzchni miedzi i tlenku, bez użycia tradycyjnych mikrowypustek.
Hybryda plug-in
Samochód łączący silnik spalinowy z napędem elektrycznym i akumulatorem, który można ładować z zewnętrznego źródła energii. Umożliwia jazdę wyłącznie na energii elektrycznej na ograniczonym dystansie.
Hybrydowy samochód bez ładowania z gniazdka (HEV)
Hybryda, której akumulator nie jest przeznaczony do regularnego ładowania z zewnętrznego źródła. Energia jest odzyskiwana głównie podczas jazdy i hamowania.
Hydrauliczny hamulec ręczny
Dźwignia uruchamiająca hydrauliczny obwód hamulcowy, używana w rajdach do chwilowego zablokowania tylnych kół i zainicjowania poślizgu.
Hyponome
Lejkowaty organ mięśniowy, który wypycha wodę strumieniem i napędza ciało kałamarnicy pod wodą oraz podczas ruchu nad jej powierzchnią.
I
12 haseł
I filar systemu emerytalnego
Podstawowa część publicznego systemu emerytalnego, związana w Polsce z wypłatami realizowanymi przez ZUS.
IAM
IAM to zarządzanie tożsamością i dostępem użytkowników oraz innych podmiotów do zasobów informatycznych.
ICE
Skrót nazwy amerykańskiej federalnej agencji zajmującej się egzekwowaniem przepisów imigracyjnych i kontrolą celną.
IDM
IDM to nurt muzyki elektronicznej, często oparty na złożonych rytmach, eksperymentach brzmieniowych i rozbudowanej produkcji.
III zasada dynamiki Newtona
Zasada mówiąca, że wzajemne oddziaływania dwóch obiektów mają taką samą wartość i przeciwny kierunek.
IMAX
Format kinowy wykorzystujący specjalne ekrany i system projekcji, zaprojektowany do prezentowania obrazu w dużej skali.
IMAX 70 mm
Wielkoformatowy sposób prezentowania filmu, wykorzystujący taśmę 70 mm i specjalny system kinowy IMAX. Seanse w tym formacie należały do najbardziej poszukiwanych podczas dystrybucji „The Odyssey”.
IR
Lista kontuzjowanych zawodników w NFL. Umieszczenie gracza na IR oznacza, że nie może on występować przez określony czas z powodu urazu.
ISO 12312-2
Oznaczenie normy bezpieczeństwa, którego należy szukać na okularach przeznaczonych do obserwacji Słońca.
ITDR
ITDR oznacza wykrywanie zagrożeń związanych z tożsamością i reagowanie na nie.
Identyfikowalność łańcucha dostaw
Możliwość prześledzenia drogi produktu od miejsca jego wytworzenia do eksportu. W przypadku kakao system ma łączyć ziarna z konkretnymi działkami rolnymi.
Immunomodulacja
Immunomodulacja oznacza wpływanie na działanie układu odpornościowego. W projekcie ma być badana jako sposób na zwiększenie tolerancji ludzkiego organizmu wobec przeszczepionego narządu.