Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 5941-6030
Indeks alfabetyczny
S
90 haseł
superinteligencja
Hipotetyczna forma sztucznej inteligencji, której zdolności poznawcze znacznie przewyższają ludzkie możliwości w wielu dziedzinach.
superkontynent
Bardzo duży obszar lądowy łączący większość lub wszystkie kontynenty istniejące w danym okresie geologicznym.
supernowa
Supernowa to gwałtowne, bardzo jasne zjawisko związane z końcowym etapem ewolucji niektórych gwiazd. Może powstać między innymi wskutek wybuchu gwiazdy lub układu zawierającego białego karła.
supersymetria
Hipotetyczne rozszerzenie fizyki cząstek, w którym każdej znanej cząstce odpowiada cięższy partner.
supertajfun
Określenie używane dla tajfunu Champi, który osiągnął kategorię 5 i maksymalną utrzymującą się prędkość wiatru 258 km/h.
supertankowiec
Bardzo duży tankowiec przeznaczony do transportu znacznych ilości ropy naftowej.
surogacja
Surogacja to rozwiązanie, w którym inna kobieta nosi ciążę i rodzi dziecko dla osoby lub pary starającej się o rodzicielstwo.
surowce krytyczne
Surowce uznawane za szczególnie ważne dla gospodarki, których dostawy mogą być narażone na zakłócenia lub zależność od ograniczonej liczby źródeł.
surowica przeciwjadowa
Surowica przeciwjadowa zawiera przeciwciała pomagające neutralizować działanie jadu po ukąszeniu przez jadowite zwierzę.
surowiec krytyczny
Surowiec uznawany za szczególnie ważny dla gospodarki, którego dostawy są narażone na zakłócenia.
survival horror
Gatunek horroru skupiający się na napięciu, eksploracji, zagrożeniu i ograniczonych możliwościach walki.
susza
Susza to dłuższy okres niedoboru opadów, który prowadzi do ograniczenia dostępności wody i może powodować skutki dla środowiska, rolnictwa oraz gospodarki.
suwerenność
Suwerenność to najwyższa i niezależna władza państwa nad własnym terytorium oraz możliwość samodzielnego podejmowania decyzji bez podporządkowania innemu państwu.
swoboda żeglugi
Możliwość legalnego i niezakłóconego przemieszczania się statków określoną drogą wodną.
sygnalizacja świetlna
System świateł i urządzeń sterujących ruchem na skrzyżowaniu lub drodze. Określa, kiedy poszczególni uczestnicy ruchu mogą jechać albo muszą się zatrzymać.
sygnatura
Dane, zwykle wytworzone metodami kryptograficznymi, służące do sprawdzenia pochodzenia i integralności pliku lub pakietu.
sygnatura mutacyjna
Charakterystyczny układ zmian w DNA komórek nowotworowych. Naukowcy analizują go, aby ustalić, jakie procesy biologiczne lub środowiskowe mogły uszkodzić DNA.
sygnał bezpieczeństwa
Informacja o możliwym problemie związanym z leczeniem, która wymaga dalszej analizy. Nie jest sama w sobie dowodem, że terapia spowodowała dane zdarzenie.
sygnał naziemny
Sygnał radiowy wykorzystywany do przesyłania programów telewizyjnych lub radiowych za pośrednictwem naziemnej sieci nadajników.
sygnały logowania
Sygnały logowania to dane i cechy towarzyszące logowaniu do konta, wykorzystywane do oceny, czy próba dostępu jest prawidłowa.
sygnały zaangażowania
Informacje o zachowaniach użytkowników wskazujące, jak aktywnie korzystają z treści i jak na nie reagują. Służą do oceny zainteresowania oraz lepszego dopasowania komunikatów.
syjonizm
Ruch polityczny i ideowy związany z dążeniem do żydowskiego samostanowienia narodowego oraz utworzenia i utrzymania państwa żydowskiego w historycznej Palestynie.
sylabariusz
System pisma, w którym pojedyncze znaki oznaczają zwykle sylaby, a nie pojedyncze głoski. Umożliwia zapisywanie języka za pomocą zestawu znaków odpowiadających jego sylabom.
symbol Three Peak Mountain Snowflake
Symbol Three Peak Mountain Snowflake, przedstawiający płatek śniegu na tle trzech szczytów, oznacza oponę spełniającą określone wymagania dotyczące właściwości na śniegu. Stosuje się go między innymi na wybranych oponach zimowych i całorocznych.
symptom
Symptom to zauważalny objaw wskazujący na istnienie określonego problemu lub zjawiska. W analizie politycznej oznacza zwykle widoczny przejaw głębszych podziałów lub napięć.
symulacja soft-body
Model obliczeniowy, który odwzorowuje odkształcanie się elementów pojazdu podczas zderzeń i innych przeciążeń.
symulacje
Obliczeniowe odwzorowania możliwych przebiegów zdarzeń, stosowane do szacowania skutków różnych założeń lub działań.
symulator pizzerii
Symulator pizzerii to gra, w której gracz zarządza przygotowywaniem i sprzedażą pizzy, zwykle wykonując zadania związane z obsługą lokalu. Elementy fabularne mogą uzupełniać mechanikę zarządzania i podejmowania decyzji.
symulatory
Symulatory to urządzenia lub programy odtwarzające warunki obsługi i użycia rzeczywistego sprzętu. Umożliwiają szkolenie personelu bez konieczności stałego korzystania z operacyjnych jednostek.
synapsa
Połączenie między neuronami, przez które komórki nerwowe przekazują sobie sygnały. Zmiana liczby lub siły synaps może wpływać na uczenie się i pamięć.
synchronizacja
Proces uzgadniania i aktualizowania danych między aplikacją a innym systemem lub urządzeniem.
synchronizacja danych
Synchronizacja danych to proces aktualizowania informacji w różnych systemach lub usługach tak, aby ich kopie były ze sobą zgodne.
synchronizacja preferencji użytkownika
Automatyczne uzgadnianie ustawień i wyborów użytkownika między różnymi aplikacjami lub usługami. Dzięki niej te same preferencje mogą być dostępne w kilku miejscach.
synchronizacja ruchu ust
Technika dopasowywania ruchu ust na obrazie do wypowiadanych słów lub ich tłumaczenia.
synchronizacja zamówień
Automatyczne ujednolicanie i aktualizowanie danych o zamówieniach między połączonymi usługami. Dzięki temu wcześniejsze zamówienia mogą być dostępne do ponownego wykorzystania.
syndrom impostora
Określenie poczucia, że własne osiągnięcia nie są zasłużone, a otoczenie przecenia kompetencje danej osoby.
syndrom przesuwającej się linii bazowej
Zjawisko, w którym kolejne pokolenia uznają coraz bardziej zdegradowany stan przyrody za normalny punkt odniesienia.
synergia
Synergia to efekt współdziałania, w którym połączone zasoby lub działania przynoszą większą korzyść niż ich niezależne wykorzystanie.
syntetyczna tożsamość
Tożsamość zbudowana z połączonych lub zmodyfikowanych danych, dokumentów i wizerunków, która ma sprawiać wrażenie autentycznej osoby.
syntetyczne zestawy danych
Syntetyczne zestawy danych to dane wygenerowane przez modele komputerowe lub symulacje, a nie zebrane bezpośrednio z rzeczywistych obserwacji. Mogą służyć do trenowania i testowania systemów.
syntetyczne środowisko
Cyfrowe otoczenie wygenerowane przez oprogramowanie lub model, przedstawiające rzeczywiste albo hipotetyczne miejsca i sytuacje.
synteza głosu
Technologia tworzenia mowy na podstawie danych cyfrowych, w tym tekstu lub nagrań, pozwalająca uzyskać głos przypominający głos konkretnej osoby.
synteza jąder atomowych
Proces łączenia lekkich jąder atomowych w cięższe jądra, któremu może towarzyszyć wydzielanie energii. W artykule zachodzi on w bardzo gorącej plazmie.
synteza mowy
Technologia automatycznego tworzenia ludzkiej mowy przez system komputerowy. Może służyć między innymi do odczytywania tekstu lub imitowania określonego głosu.
synteza organiczna
Proces otrzymywania związków organicznych poprzez przeprowadzanie zaplanowanych reakcji chemicznych.
syreny alarmowe
Syreny alarmowe to urządzenia emitujące ustalone sygnały dźwiękowe, które mogą służyć do ostrzegania ludności o zagrożeniu lub do przeprowadzania testów systemu alarmowania.
system 3-4-1-2
Ustawienie taktyczne z trzema obrońcami, czterema zawodnikami w drugiej linii, jednym ofensywnym pomocnikiem i dwoma napastnikami.
system 311
Miejski system przyjmowania zgłoszeń dotyczących spraw niewymagających interwencji alarmowej, takich jak uszkodzenia dróg.
system ERP
Zintegrowany system informatyczny wspierający zarządzanie najważniejszymi procesami przedsiębiorstwa, takimi jak finanse, sprzedaż, zakupy, produkcja i kadry.
system GPS
System nawigacji satelitarnej umożliwiający określanie położenia, prędkości i czasu na podstawie sygnałów z satelitów.
system MES
System zarządzania realizacją produkcji, który wspiera monitorowanie i koordynację procesów w zakładzie przemysłowym.
system PAX
Specjalny typ ogumienia Michelin stosowany w Bugatti Veyron. Jego wymiana jest znacznie droższa od współczesnych rozwiązań używanych w nowszych hipersamochodach marki.
system alarmowania ludności
System alarmowania ludności to zorganizowany zestaw urządzeń, procedur i działań służących do przekazywania mieszkańcom informacji o zagrożeniach. Może być wykorzystywany także podczas ćwiczeń.
system antydronowy
Zestaw urządzeń i oprogramowania służących do wykrywania, śledzenia oraz przeciwdziałania użyciu dronów. Może obejmować środki obserwacji, zakłócania łączności lub fizycznego unieszkodliwiania bezzałogowych statków powietrznych.
system automatycznej identyfikacji statków
System nadawania i odbierania informacji o statku, takich jak jego identyfikacja, pozycja, kurs i prędkość, wykorzystywany do zwiększania bezpieczeństwa żeglugi.
system autonomiczny
Zestaw urządzeń i oprogramowania, który umożliwia pojazdowi rozpoznawanie otoczenia, podejmowanie decyzji i wykonywanie manewrów bez stałego kierowania przez człowieka.
system blok-obrona
Współpraca zawodników przy siatce i w obronie boiska, której celem jest ograniczenie możliwości ataku rywala i odzyskanie piłki.
system cyberostrzeżeń
Planowany unijny mechanizm mający wspierać wykrywanie i analizę cyberzagrożeń.
system czasu w grze
Zbiór zasad określających, jak w grze płynie czas, kiedy następują jego zmiany i w jaki sposób wpływa on na działania gracza oraz wydarzenia.
system dowodzenia obroną powietrzną
Zestaw urządzeń, procedur i stanowisk służących do zbierania informacji o zagrożeniach oraz kierowania działaniami obrony powietrznej.
system handlu emisjami
Mechanizm, w którym ustala się limit emisji, a uprawnienia do emitowania określonych ilości gazów cieplarnianych mogą być przyznawane lub sprzedawane podmiotom objętym systemem.
system infotainment
Samochodowy system łączący funkcje multimedialne, komunikacyjne i dostęp do wybranych funkcji telefonu.
system konstytucyjny
System konstytucyjny to zbiór zasad, norm i instytucji określających organizację państwa, podział władz oraz relacje między organami publicznymi i obywatelami.
system nazw domen (DNS)
DNS tłumaczy adresy stron, takie jak nazwy domen, na adresy IP serwerów. Zmiana ustawień DNS może więc wpłynąć na to, z jakim serwerem połączy się urządzenie.
system obrony powietrznej
Zestaw urządzeń, oprogramowania i procedur służących do wykrywania, śledzenia oraz zwalczania zagrożeń z powietrza, takich jak samoloty, pociski lub drony.
system obrony przeciwlotniczej
Zestaw urządzeń, jednostek i procedur służących wykrywaniu, śledzeniu oraz zwalczaniu zagrożeń z powietrza i ochronie określonych obszarów.
system operacyjny
Podstawowe oprogramowanie zarządzające zasobami komputera i umożliwiające uruchamianie innych programów oraz korzystanie z urządzenia.
system ostrzegania konsumentów
Mechanizm informowania konsumentów o ryzykach związanych z określonym podmiotem, usługą lub transakcją, bez automatycznego blokowania dostępu.
system parlamentarny
System rządów, w którym rząd podlega politycznej kontroli parlamentu i zazwyczaj potrzebuje jego poparcia do sprawowania władzy.
system patentowy
Zbiór przepisów i procedur regulujących uzyskiwanie, zakres, ochronę oraz egzekwowanie patentów, czyli praw wyłącznych do określonych wynalazków.
system pokładowy
System pokładowy to zintegrowane oprogramowanie i podzespoły samochodu, które obsługują funkcje informacyjne, komunikacyjne oraz wybrane ustawienia pojazdu.
system przeciwlotniczy
System przeciwlotniczy służy do wykrywania i zwalczania celów powietrznych za pomocą pocisków lub innych środków obrony.
system rakietowy
Zestaw powiązanych elementów służących do wykrywania celów, kierowania ogniem i użycia rakiet. Może obejmować między innymi wyrzutnie, radary, pociski oraz systemy dowodzenia.
system rezerwacyjny
System rezerwacyjny to system informatyczny służący do obsługi informacji o dostępności połączeń, rezerwacjach i powiązanych usługach. W lotnictwie umożliwia wymianę danych między przewoźnikami, agentami i pasażerami.
system sieciowy
System, w którym połączone urządzenia wymieniają dane i współdziałają w ramach wspólnej sieci.
system taryf gwarantowanych
Mechanizm wsparcia, w którym państwo ustala stałe ceny energii wytwarzanej z wybranych odnawialnych źródeł.
system uderzeniowy
Zorganizowany zestaw środków i rozwiązań służących do wykrywania, planowania oraz przeprowadzania ataków na wybrane cele.
system wspomagania kierowcy
Technologia wspierająca kierowcę w wybranych czynnościach, takich jak utrzymywanie toru jazdy lub kontrola prędkości. Nie musi oznaczać zdolności pojazdu do samodzielnego prowadzenia.
system wyborczy
Zbiór zasad określających sposób przeprowadzania wyborów i przeliczania głosów na mandaty lub inne wyniki.
system zaopatrzeniowy
System, z którego wypłacane są świadczenia związane ze służbą w formacjach mundurowych lub służbie wojskowej.
system zaszyfrowany
System zaszyfrowany chroni dane lub komunikację za pomocą szyfrowania, czyli przekształcenia informacji w formę możliwą do odczytania tylko przy użyciu odpowiedniego klucza.
system-on-chip (SoC)
Układ scalony, który łączy w jednym komponencie wiele funkcji komputera, na przykład procesor, kontrolery pamięci i inne moduły.
systematyczny przegląd literatury
Metoda polegająca na uporządkowanym wyszukaniu i analizie wcześniej opublikowanych badań dotyczących określonego problemu.
systemowe uprzywilejowanie
Trwałe faworyzowanie określonych osób lub podmiotów przez reguły, praktyki albo decyzje instytucji, a nie pojedyncze odstępstwo.
systemowy niedobór
Szeroki i utrzymujący się brak towaru lub surowca, który obejmuje znaczną część rynku i może zakłócać jego funkcjonowanie.
systemy IT
Systemy informatyczne, czyli współpracujące urządzenia, programy, sieci i procedury służące do przetwarzania oraz wymiany informacji.
systemy SCADA
Systemy SCADA to rozwiązania informatyczne służące do nadzorowania, wizualizacji i zbierania danych z procesów przemysłowych. Pozwalają operatorom obserwować stan instalacji i wydawać polecenia urządzeniom sterującym.
systemy agentowe
Systemy AI zdolne do wykonywania zadań, analizowania otoczenia i podejmowania kolejnych działań z ograniczonym udziałem człowieka. Ich działanie może obejmować planowanie i reagowanie na zmieniające się warunki.
systemy autonomiczne
Systemy autonomiczne to rozwiązania techniczne zdolne do wykonywania określonych zadań przy ograniczonym bezpośrednim sterowaniu przez człowieka, często z wykorzystaniem czujników i oprogramowania decyzyjnego.
systemy frontier AI
Określenie najbardziej zaawansowanych systemów sztucznej inteligencji, rozwijanych na granicy aktualnych możliwości technologicznych.