Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 6031-6120
Indeks alfabetyczny
S
67 haseł
systemy przeciwdronowe
Zestawy urządzeń i oprogramowania służące do wykrywania, identyfikowania, śledzenia lub neutralizowania dronów.
systemy rakiet ziemia-powietrze
Uzbrojenie przeznaczone do zwalczania celów powietrznych, takich jak samoloty lub rakiety.
systemy rekurencyjne
Systemy zaprojektowane tak, aby na podstawie własnego działania, danych lub informacji zwrotnej modyfikować i doskonalić wybrane elementy swojego funkcjonowania.
systemy sterowania przemysłowego
Systemy sterowania przemysłowego służą do nadzorowania i regulowania procesów technologicznych w zakładach, na przykład uzdatniania wody. Mogą obejmować urządzenia, oprogramowanie i sieci komunikacyjne.
systemy wspomagające kierowcę
Elektroniczne rozwiązania w pojeździe, które pomagają kierowcy obserwować otoczenie, utrzymywać tor jazdy, hamować lub wykonywać inne czynności związane z prowadzeniem.
systemy wspomagania kierowcy
Elektroniczne funkcje, które obserwują otoczenie lub parametry jazdy i mogą ostrzegać kierowcę albo wspierać go w wybranych sytuacjach.
sytuacja geopolityczna
Układ relacji, napięć i interesów między państwami, kształtowany także przez ich położenie geograficzne i potencjał polityczny.
szacowany czas przywrócenia usługi
Przewidywany termin zakończenia naprawy lub przywrócenia prawidłowego działania usługi.
szacunkowa cena
Przewidywany przedział wartości, za jaki dzieło może zostać sprzedane na aukcji. Nie jest to cena gwarantowana ani ostateczna cena transakcji.
szara strefa
Obszar, nad którym żadna ze stron konfliktu nie sprawuje trwałej i jednoznacznej kontroli.
szarpnięcie
Szybkość, z jaką zmienia się przyspieszenie. Duże szarpnięcie może powodować nagłe napięcie mięśni i gwałtowne ruchy głowy lub szyi.
szary rynek
Kanał sprzedaży oryginalnych produktów poza oficjalną siecią dystrybucji producenta lub autoryzowanych sprzedawców. Towary są legalne, lecz mogą być oferowane na innych warunkach cenowych lub za pośrednictwem innych podmiotów.
szczepionka MMR
Szczepionka skojarzona chroniąca przed odrą, świnką i różyczką.
szczepionka rekombinowana
Szczepionka wykorzystująca odpowiednio przygotowane białko wirusa do pobudzenia układu odpornościowego. Shingrix nie jest szczepionką zawierającą żywego, osłabionego wirusa.
szczyt
Oficjalne spotkanie wysokich rangą przedstawicieli państw, organizacji lub określonych środowisk, poświęcone najważniejszym kwestiom i współpracy.
szczyt zapotrzebowania
Okres, w którym zapotrzebowanie na energię elektryczną osiąga najwyższy poziom, zwykle wymagający uruchomienia dodatkowych źródeł wytwórczych.
szeroka premiera kinowa
Model wprowadzenia filmu do dużej liczby kin na wielu obszarach, zwykle w tym samym lub zbliżonym terminie.
szeroki rynek
Całość lub szeroki przekrój instrumentów notowanych na danym rynku, a nie tylko akcje należące do jednego indeksu.
szerokość tonalna
Zakres poziomów jasności, które urządzenie potrafi zarejestrować, od najciemniejszych cieni do najjaśniejszych świateł. Większa szerokość tonalna sprzyja zachowaniu szczegółów obrazu.
szklarnia
W terminologii projektowania samochodów określenie układu dachu, szyb i innych przeszklonych powierzchni tworzących górną część kabiny.
szkliwo zębów
Najbardziej zewnętrzna i najtwardsza warstwa zęba, chroniąca jego głębsze struktury przed uszkodzeniami mechanicznymi i chemicznymi.
szkoda całkowita
Szkoda całkowita oznacza uszkodzenie pojazdu, którego naprawa jest nieopłacalna albo niemożliwa w ramach przyjętych zasad likwidacji szkody.
szkoła immersyjna
Szkoła, w której język będący przedmiotem nauki jest szeroko używany także podczas zajęć i codziennych aktywności. Uczniowie poznają go przez bezpośredni kontakt i praktyczne użycie.
szkło szafirowe
Bardzo twardy materiał stosowany do ochrony ekranów i innych powierzchni przed zarysowaniami.
szlak POLO
Nowo opisany u myszy szlak odpływu płynu z tylnej części oka do tkanek otaczających gałkę oczną i pobliskich węzłów chłonnych.
szlak chemosensoryczny
Zespół struktur i połączeń nerwowych uczestniczących w odbieraniu oraz przetwarzaniu bodźców chemicznych, między innymi związanych z zapachem i smakiem.
szok inflacyjny
Nagły i silny czynnik powodujący wzrost inflacji, na przykład gwałtowny wzrost cen surowców lub zakłócenie dostaw. Może wystąpić niezależnie od bieżącego popytu w gospodarce.
szok naftowy
Nagły i znaczący wzrost cen ropy lub zakłócenie jej dostaw, które podnosi koszty energii i może osłabiać aktywność gospodarczą.
szok termiczny
Nagła reakcja organizmu na gwałtowną zmianę temperatury, na przykład przy wejściu do zimnej wody podczas upału.
szpiegostwo przemysłowe
Nielegalne pozyskiwanie poufnych informacji technicznych, handlowych lub organizacyjnych dotyczących działalności przedsiębiorstwa. Może obejmować między innymi zdobywanie oprogramowania, dokumentacji lub danych produkcyjnych.
sztuczna inteligencja
W grach komputerowych oznacza mechanizmy sterujące zachowaniem przeciwników lub innych elementów świata. Mogą one dobierać działania na podstawie sytuacji, przyjętych reguł i dostępnych danych.
sztuczna inteligencja agentowa
Sztuczna inteligencja agentowa oznacza systemy, które mogą samodzielnie planować i wykonywać zadania w imieniu użytkownika lub organizacji. Działają w określonych granicach uprawnień i mogą korzystać z danych oraz innych narzędzi.
sztuczna inteligencja na urządzeniu
Przetwarzanie funkcji sztucznej inteligencji bezpośrednio na smartfonie, zamiast opierania ich wyłącznie na zewnętrznych serwerach i centrach danych.
sztuczna inteligencja ogólna
Hipotetyczny system AI zdolny wykonywać szeroki zakres zadań intelektualnych, a nie tylko zadania określone dla jednej dziedziny. Pojęcie nie ma jednej powszechnie przyjętej definicji operacyjnej.
sztuka ledgerowa
Tradycja artystyczna ludów Równin, której twórcy pod koniec XIX wieku zastępowali skóry kartami ksiąg i tworzyli na nich narracyjne przedstawienia.
sztuka zaangażowana społecznie
Twórczość podejmująca problemy społeczne, polityczne lub związane z nierównościami, zamiast ograniczać się do celów estetycznych.
szturm
Gwałtowne, bezpośrednie wejście lub natarcie sił porządkowych na miejsce zajęte przez sprawcę, podejmowane w celu opanowania sytuacji.
szum powiadomień
Nadmiar lub natłok powiadomień, który rozprasza uwagę i utrudnia skupienie się na wykonywanym zadaniu.
szum żywieniowy
Określenie opisujące uporczywe i obciążające myśli dotyczące jedzenia, ograniczeń oraz własnych wyborów żywieniowych. Nie jest to formalna nazwa jednej, odrębnej jednostki chorobowej.
szumy uszne
Odczuwanie dźwięku, mimo że nie ma zewnętrznego źródła tego dźwięku. Objaw może wpływać na słuch, sen, koncentrację i samopoczucie.
szybka intensyfikacja
Gwałtowne zwiększenie maksymalnej utrzymującej się prędkości wiatru cyklonu. W materiale oznacza wzrost o co najmniej 35 mil na godzinę w ciągu 24 godzin.
szybki przejściowy rozbłysk rentgenowski
Krótki, jasny sygnał promieniowania rentgenowskiego pochodzący z odległego źródła, którego natura może być różna.
szybkie automatyczne nazywanie
Szybkość, z jaką osoba rozpoznaje i nazywa znane litery, liczby, obrazy lub inne bodźce.
szybkie okrążenie
Okrążenie przejeżdżane z możliwie dużą prędkością w celu uzyskania konkurencyjnego czasu, zwłaszcza podczas kwalifikacji.
szybkość ładowania
Tempo uzupełniania energii w akumulatorze. Zależy między innymi od mocy ładowania, pojemności akumulatora i obsługiwanej technologii.
szyfrowanie
Przekształcanie danych do postaci nieczytelnej bez odpowiedniego klucza. Proces ten ma chronić informacje przed odczytem przez osoby nieuprawnione.
szyfrowanie danych
Proces przekształcania danych do postaci zabezpieczonej za pomocą algorytmu i klucza, tak aby bez odpowiedniego klucza były trudne do odczytania.
szyfrowanie postkwantowe
Szyfrowanie postkwantowe oznacza mechanizmy kryptograficzne projektowane z myślą o odporności na przyszłe ataki z użyciem komputerów kwantowych.
szyici
Wyznawcy szyizmu, jednego z głównych nurtów islamu. W artykule określenie odnosi się do dominującego profilu części irackich ugrupowań zbrojnych.
szyk mikrofonów
Układ wielu mikrofonów, których sygnały są wspólnie analizowane w celu określenia kierunku i położenia źródła dźwięku.
sąd apelacyjny
Sąd rozpoznający odwołania od orzeczeń wydanych przez sądy niższej instancji. Może utrzymać wcześniejsze rozstrzygnięcie, zmienić je albo uchylić.
sąd federalny
Sąd należący do federalnego systemu sądownictwa, rozpatrujący sprawy wynikające z prawa federalnego lub podlegające jego właściwości.
sąd magistracki
Sąd niższego szczebla, który rozpoznaje określone sprawy, zwykle w pierwszej fazie postępowania. Jego kompetencje zależą od prawa danego państwa.
sąd partyjny
Sąd partyjny to wewnętrzny organ partii rozpatrujący sprawy dotyczące naruszenia jej zasad przez członków. Nie jest sądem państwowym, a jego kompetencje wynikają ze statutu partii.
sąd pierwszej instancji
Sąd pierwszej instancji rozpoznaje sprawę po raz pierwszy i wydaje orzeczenie, które może zostać poddane kontroli sądu wyższej instancji.
sąd rodzinny
Wyspecjalizowany wydział sądu, który rozpoznaje między innymi sprawy dotyczące nieletnich, w tym czyny karalne i kwestie środków wychowawczych.
sąd wyższej instancji
Sąd o szerszych lub wyższych kompetencjach niż sąd niższego szczebla. Może rozpoznawać poważniejsze sprawy albo kontrolować orzeczenia innych sądów.
słabe więzi społeczne
To luźne, codzienne kontakty z osobami, których nie znamy blisko, na przykład krótkie rozmowy z sąsiadem, sprzedawcą lub współpracownikiem.
słabość strukturalna
Określenie dotyczące obszarów o słabszej bazie gospodarczej i społecznej, często o charakterze wiejskim.
słoje drzew
Warstwy drewna odkładane przez drzewa w kolejnych latach. Ich szerokość i skład mogą dostarczać informacji o warunkach wzrostu, zwłaszcza o temperaturze sezonu letniego.
słoń ciosowy
Słoń, którego szczególnie duże i dobrze widoczne kły, nazywane ciosami, mają znaczenie dla jego rozpoznawalności i ochrony.
słuchalność
Poziom zainteresowania odbiorców określonym utworem, artystą lub treścią, oceniany na podstawie danych o odsłuchaniach albo liczbie słuchaczy w danym okresie.
służba wojskowa
Służba wojskowa to wykonywanie obowiązków w siłach zbrojnych w formie i na zasadach określonych przez prawo.
służby ochrony dziecka
Instytucje, do których trafiają zgłoszenia dotyczące możliwego zagrożenia bezpieczeństwa lub dobrostanu dziecka.
służby ratunkowe
Jednostki organizujące lub prowadzące działania mające ratować życie, zdrowie albo mienie w sytuacjach zagrożenia.
służby specjalne
Państwowe instytucje odpowiedzialne za pozyskiwanie i ochronę informacji istotnych dla bezpieczeństwa państwa.
służby wywiadowcze
Instytucje państwowe zajmujące się pozyskiwaniem, analizowaniem i ochroną informacji istotnych dla bezpieczeństwa oraz polityki państwa.
T
23 haseł
tableau vivant
Inscenizowana scena z udziałem żywych modeli, rekwizytów i przygotowanej scenografii, utrwalona na fotografii.
tablica wyników
Tablica wyników to uporządkowany widok prezentujący rezultaty zawodów lub spotkań sportowych. Może zawierać także statystyki, terminarz i informacje o trwających meczach.
tachykardia
Znaczne przyspieszenie czynności serca. W materiale wymieniono je jako jeden z objawów odstawienia medetomidyny.
tajemnica handlowa
Niepubliczna informacja o wartości gospodarczej, której przedsiębiorstwo stara się chronić przed ujawnieniem lub wykorzystaniem przez konkurentów.
tajemnica państwowa
Informacja dotycząca spraw państwa, której ujawnienie osobom nieuprawnionym może zagrozić jego bezpieczeństwu lub interesom.
takedown
Takedown to operacyjne wyłączenie, usunięcie lub odcięcie infrastruktury wykorzystywanej do prowadzenia szkodliwej działalności w sieci.
taksonomia ryzyka
Uporządkowany podział rodzajów ryzyka, który pomaga zespołom przypisać konkretne zagrożenia do testów, zabezpieczeń i osób odpowiedzialnych.
tankowiec
Statek przystosowany do przewozu ładunków płynnych, takich jak ropa naftowa lub produkty naftowe, w specjalnych zbiornikach.
tantiemy
Wynagrodzenia wypłacane uprawnionym osobom za korzystanie z utworów lub innych chronionych treści, zgodnie z zasadami określonymi w umowie lub przepisach.
tapeta animowana
Tapeta animowana to tło, które delikatnie zmienia się lub porusza podczas korzystania z aplikacji.
tarcza antyrakietowa
System obronny przeznaczony do wykrywania i przechwytywania nadlatujących pocisków.
targnięcie się na życie
Określenie próby odebrania sobie życia lub podjęcia działań bezpośrednio do tego zmierzających.
taryfa celna
Opłata nakładana na towary importowane, która może zmieniać ich cenę i konkurencyjność na danym rynku.
taryfa socjalna
Preferencyjne zasady rozliczania energii przeznaczone dla gospodarstw o niższych dochodach lub szczególnych potrzebach.
taryfikacja
Taryfikacja to ustalanie wysokości opłat, stawek lub wynagrodzeń za określone usługi albo czynności.
taśma castingowa
Taśma castingowa to nagranie, na którym aktor prezentuje swoje umiejętności i wykonuje scenę lub tekst w ramach procesu wyboru obsady.
te reo Māori
Język używany przez społeczność Māori w Nowej Zelandii. W serialu ma stanowić co najmniej 30 procent dialogów.
technika dyfuzyjna
Technika generatywna, w której model uczy się odtwarzać dane z ich stopniowo zaszumionej postaci.
technologia 5G
Standard sieci komórkowej nowszej generacji, przeznaczony do zapewniania szybkiej transmisji danych i sprawnej komunikacji bezprzewodowej.
technologia Brushless
Technologia silnika bezszczotkowego, w którym przełączanie prądu odbywa się elektronicznie zamiast za pomocą szczotek mechanicznych.
technologia klimatyczna
Technologia opracowana lub wykorzystywana w celu ograniczania zmian klimatu, przystosowania do ich skutków albo monitorowania środowiska.
technologia mRNA
Technologia wykorzystująca informacyjne RNA do przekazania komórkom instrukcji związanych z wywołaniem odpowiedzi odpornościowej. Została zastosowana między innymi w szczepionkach przeciw COVID-19.
technologia nudification
Technologia służąca do tworzenia lub edytowania obrazów tak, aby przedstawiały osoby nago lub w sytuacjach intymnych.