Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 6391-6480
Indeks alfabetyczny
U
44 haseł
usiłowanie
Bezpośrednie działanie zmierzające do popełnienia czynu zabronionego, które nie doprowadziło do jego ukończenia.
usiłowanie zabójstwa
Podejrzenie podjęcia bezpośrednich działań zmierzających do pozbawienia człowieka życia, które nie doprowadziły do skutku.
uskok wiatru
Zmiana prędkości lub kierunku wiatru wraz z wysokością, która może osłabiać rozwój cyklonu tropikalnego.
ustawa
Ustawa to akt prawny uchwalany przez właściwy organ ustawodawczy i obowiązujący po spełnieniu określonych wymogów formalnych. Może ustanawiać zasady, uprawnienia lub obowiązki w danej sprawie.
ustawa Patriot Act
Amerykańska ustawa z 2001 roku, która rozszerzyła uprawnienia organów ścigania i służb po zamachach z 11 września.
ustawa WARN
Amerykańska ustawa nakładająca na niektórych pracodawców obowiązek wcześniejszego zawiadomienia o masowych zwolnieniach.
ustawa o pomocy zagranicznej
Amerykańska ustawa regulująca zasady udzielania pomocy zagranicznej oraz ograniczenia dotyczące jej wykorzystywania.
ustawienie domyślne
Opcja lub sposób działania aktywowany automatycznie przez system, bez konieczności ręcznej zmiany ustawień przez użytkownika.
ustawodawstwo
Całość obowiązujących przepisów prawa albo proces ich tworzenia i zmieniania przez uprawnione organy.
ustawowy cel zbiórki
Minimalny poziom zbiórki określony w przepisach dla wskazanych rodzajów opakowań lub odpadów.
usunięcie z urzędu z ważnej przyczyny
Standard „for cause” oznacza, że prezydent może odwołać gubernatora Fed tylko z określonej, uzasadnionej przyczyny, a nie wyłącznie z powodów politycznych.
usuwanie dwutlenku węgla z atmosfery
Technologie i procesy mające wychwytywać dwutlenek węgla z atmosfery i zatrzymywać go w długoterminowym magazynowaniu.
uszkodzenie strun głosowych
Uraz struktur krtani uczestniczących w wytwarzaniu głosu, który może ograniczać możliwość śpiewania i mówienia.
usługa DDoS na zlecenie
Usługa umożliwiająca zamówienie ataku DDoS bez samodzielnego tworzenia infrastruktury i posiadania zaawansowanej wiedzy technicznej.
usługa nazw blockchaina
Usługa wykorzystująca blockchain do publikowania i odczytywania rekordów wiążących nazwy z adresami lub innymi danymi. Może służyć do wskazywania elementów infrastruktury sieciowej.
usługa streamingowa
Usługa streamingowa dostarcza treści, zwłaszcza wideo lub audio, przez internet w trakcie ich odtwarzania. Nie wymaga wcześniejszego pobrania całego materiału na urządzenie.
usługi cateringowe
Usługi polegające na przygotowywaniu, dostarczaniu lub podawaniu posiłków i napojów na rzecz klientów, często poza miejscem ich stałej produkcji.
usługi chmurowe
Usługi informatyczne dostarczane przez internet, takie jak moc obliczeniowa, przechowywanie danych lub oprogramowanie, bez konieczności utrzymywania całej infrastruktury u użytkownika.
usługi ekosystemowe
Korzyści, które ludzie czerpią z funkcjonowania ekosystemów, na przykład zapylanie roślin, oczyszczanie wody, magazynowanie węgla i możliwości rekreacji.
usługi korporacyjne
Usługi przeznaczone dla firm i ich pracowników, często związane z obsługą podróży służbowych, rozliczeniami lub organizacją transportu.
utlenienie
Proces chemiczny, w którym substancja reaguje między innymi z tlenem albo traci elektrony. Rdzewienie żelaza jest przykładem utleniania.
utrata mandatu
Pozbawienie osoby wybranego prawa do wykonywania funkcji parlamentarnej przed końcem kadencji albo w związku z wystąpieniem określonej przesłanki prawnej.
utrudnianie przejazdu
Sytuacja, w której jeden kierowca ogranicza możliwość bezpiecznego i płynnego przejazdu drugiego, zwykle przez zajęcie toru przy zbyt małej prędkości.
utwór katalogowy
Utwór wydany wcześniej, który pozostaje dostępny w katalogu i może ponownie zdobywać popularność mimo upływu czasu od premiery.
utwór referencyjny
Wersja demonstracyjna utworu przygotowana przed jego finalną publikacją. W tej sprawie ma dokumentować wcześniejsze wykonanie refrenu przez Aviela Hirschfielda.
utylizacja
Postępowanie z odpadami polegające na ich bezpiecznym przetworzeniu, unieszkodliwieniu lub przekazaniu do odpowiedniego zagospodarowania.
uwarunkowania regionalne
Zespół czynników politycznych, gospodarczych, społecznych i bezpieczeństwa występujących w danym regionie, które wpływają na przebieg wydarzeń lub decyzje państw.
uwarunkowania regulacyjne
Zestaw przepisów, wymogów administracyjnych i decyzji organów publicznych wpływających na możliwość prowadzenia określonej działalności.
uwierzytelnianie
Proces sprawdzania, czy użytkownik, urządzenie lub usługa ma potwierdzoną tożsamość i może uzyskać dostęp do określonego zasobu. Może wykorzystywać hasło, klucz, certyfikat lub inny mechanizm.
uwierzytelnianie SAML
SAML to standard wymiany informacji o tożsamości między dostawcą tożsamości a usługą. Umożliwia centralne zarządzanie logowaniem do aplikacji i usług.
uwierzytelnianie dwuskładnikowe
Metoda potwierdzania tożsamości wymagająca dwóch niezależnych elementów, na przykład hasła i jednorazowego kodu. Utrudnia przejęcie konta po ujawnieniu samego hasła.
uwierzytelnianie kodem urządzenia
To sposób logowania, w którym użytkownik potwierdza dostęp na innym urządzeniu za pomocą kodu. W kampanii mechanizm ten był wykorzystywany w phishingu.
uwierzytelnianie odporne na phishing
Metody logowania zaprojektowane tak, aby przejęcie hasła lub przekierowanie użytkownika na fałszywą stronę nie wystarczyło do uzyskania dostępu.
uwierzytelnianie wieloskładnikowe
Metoda logowania wymagająca co najmniej dwóch różnych elementów potwierdzających tożsamość użytkownika.
uwięzienie kwantowe
Zjawisko występujące w bardzo małych strukturach, w którym ograniczenie ruchu elektronów powoduje rozdzielenie ich poziomów energetycznych na dyskretne wartości.
uzasadnienie
Wyjaśnienie powodów podjęcia decyzji lub przedstawienia określonego stanowiska. W kontekście prawnym może mieć także znaczenie formalne.
uzasadnienie biznesowe
Analiza pokazująca, czy planowany projekt ma wystarczające przesłanki ekonomiczne, rynkowe i organizacyjne, aby go zatwierdzić i finansować.
uzasadniona obawa ucieczki
Przesłanka wskazująca, że osoba może próbować uniknąć udziału w postępowaniu przez opuszczenie miejsca pobytu lub kraju.
uzdatnianie wody
Uzdatnianie wody to proces usuwania z niej zanieczyszczeń lub zmiany jej właściwości, aby nadawała się do określonego zastosowania, zwłaszcza do spożycia.
uziemienie
Tymczasowy zakaz wykonywania kolejnych lotów przez rakietę lub inny statek powietrzny, zwykle w związku z awarią albo postępowaniem wyjaśniającym.
uznaniowość w egzekwowaniu przepisów
Podejście, w którym organ deklaruje, że w określonych warunkach nie będzie podejmował działań egzekucyjnych.
uzupełnianie strat
Proces odtwarzania liczebności i zdolności bojowej jednostki po stratach poniesionych w działaniach wojennych, między innymi przez kierowanie do niej nowych żołnierzy i dostarczanie sprzętu.
ułaskawienie
Akt łaski państwowej polegający na złagodzeniu lub darowaniu skutków prawomocnego skazania.
użytek operacyjny
Użytek operacyjny oznacza praktyczne wykorzystywanie rozwiązania podczas rzeczywistych działań, a nie tylko w fazie badań, testów lub rozwoju.
V
7 haseł
vehicle to grid
Technologia umożliwiająca samochodowi elektrycznemu nie tylko pobieranie energii z sieci, lecz także oddawanie jej do sieci w określonych warunkach.
venture arms
Jednostki inwestycyjne dużych firm, które lokują kapitał w startupach i młodych spółkach rozwijających technologie istotne dla ich działalności.
vesting
Proces stopniowego nabywania przez pracownika praw do przyznanych akcji lub jednostek akcyjnych zgodnie z ustalonym harmonogramem.
vibe-coding
Tworzenie lub modyfikowanie oprogramowania za pomocą poleceń formułowanych w języku naturalnym, często z pomocą narzędzi AI. Użytkownik opisuje oczekiwany efekt zamiast samodzielnie pisać cały kod.
viral
Treść, komunikat lub wydarzenie, które szybko rozpowszechnia się w internecie dzięki udostępnieniom, reakcjom użytkowników i zainteresowaniu mediów.
vishing
Phishing prowadzony za pomocą rozmów głosowych lub telefonicznych, podczas których napastnik próbuje wyłudzić informacje albo nakłonić ofiarę do działania.
voucher
Bon lub dokument potwierdzający uprawnienie do wykorzystania określonej wartości zamiast otrzymania zwrotu pieniędzy.
W
39 haseł
w pełni zautomatyzowana broń
Broń zdolna do samodzielnego wykonywania kluczowych działań bojowych, w tym wyboru celu lub użycia siły, bez bezpośredniej decyzji człowieka w danym momencie.
wabienie ogonem
Strategia polowania polegająca na poruszaniu ogonem w sposób przyciągający potencjalną ofiarę.
waga słomkowa
Jedna z kategorii wagowych w mieszanych sztukach walki, w której rywalizują zawodniczki o określonym limicie masy ciała.
wagi modelu
Parametry zapisane w modelu AI, które określają sposób przetwarzania przez niego danych i generowania wyników.
wait and see remake
Model remake'u przygotowanego głównie po to, aby sprawdzić, czy odbiorcy nadal interesują się dawną marką.
walidacja
Sprawdzenie, czy wynik, założenie lub działanie systemu spełnia określone wymagania i nadaje się do zamierzonego zastosowania.
walka elektroniczna
Działania i technologie wykorzystywane do wykrywania, zakłócania lub ochrony przed sygnałami elektronicznymi przeciwnika.
walka radioelektroniczna
Walka radioelektroniczna obejmuje działania wykorzystujące fale elektromagnetyczne do ochrony własnych systemów oraz wykrywania, zakłócania lub dezorganizowania systemów przeciwnika.
walne zgromadzenie
Walne zgromadzenie to formalne zgromadzenie wspólników lub akcjonariuszy uprawnione do podejmowania określonych decyzji dotyczących spółki.
walne zgromadzenie akcjonariuszy
Formalne zgromadzenie akcjonariuszy spółki, które podejmuje najważniejsze decyzje należące do ich kompetencji. WZA może między innymi decydować o podziale zysku i wypłacie dywidendy.
waloryzacja
Okresowa zmiana wysokości opłaty lub świadczenia w celu uwzględnienia zmian cen.
waloryzacja emerytur
Zmiana wysokości świadczeń emerytalnych na zasadach określonych w przepisach. W 1999 r. przebudowano zasady waloryzacji emerytur mundurowych.
waluta fiat
Waluta fiat to pieniądz emitowany przez państwo lub bank centralny, którego wartość nie wynika z wymienialności na określony towar, lecz z przepisów, zaufania i akceptacji w obrocie.
waniny
Waniny to enzymy uczestniczące w przetwarzaniu substancji związanych z metabolizmem komórkowym. Naukowcy badali ich wpływ na dostępność pantetyny i aktywność komórek dendrytycznych.
wariant abonamentu
Jeden z poziomów oferty subskrypcyjnej, określający zakres dostępnych treści, funkcji, liczbę użytkowników lub warunki korzystania z usługi.
wariant genetyczny
Odmiana fragmentu materiału genetycznego, która może różnić się między ludźmi. Nie każda taka odmiana wpływa na zdrowie.
wariant trasy
Jedna z rozpatrywanych możliwości przebiegu planowanej drogi. Warianty porównuje się między innymi pod względem kosztów, wpływu na środowisko i oddziaływania na mieszkańców.
warrant
Instrument finansowy dający jego posiadaczowi prawo do nabycia akcji na określonych warunkach, zwykle po ustalonej cenie lub po spełnieniu określonych przesłanek.
warstwa
Warstwa to oddzielny poziom obrazu lub projektu, który można niezależnie edytować, ukrywać, porządkować i łączyć z innymi elementami.
warstwa koordynacyjna
Część architektury systemu, która zarządza współpracą modeli i agentów oraz przebiegiem procesów. Łączy dostępne możliwości z konkretnymi zadaniami i kolejnością działań.
warstwa orkiestracyjna
Warstwa oprogramowania, która koordynuje działanie wielu modeli, źródeł danych i funkcji aplikacji. Może wybierać odpowiedni model, przekazywać mu zadania i łączyć wyniki.
warstwa wodonośna
Podziemna warstwa przepuszczalnych skał lub osadów, w której gromadzi się i przemieszcza woda gruntowa. Jej właściwości wpływają na ilość wody możliwej do pobrania oraz tempo jej przepływu.
wartość dodana
Wartość wytworzona przez przedsiębiorstwo lub sektor ponad wartość zużytych dóbr i usług pośrednich.
wartość godziwa
Wartość godziwa to szacunkowa cena, po której składnik aktywów można sprzedać lub zobowiązanie przenieść w uporządkowanej transakcji między uczestnikami rynku.
wartość rynkowa
Szacunkowa cena, którą można uzyskać za składnik majątku w transakcji zawartej między niezależnymi stronami działającymi na rynku.
warunek wyścigu
Błąd wynikający z zależności od kolejności lub czasu wykonywania operacji przez różne procesy.
warunki handlowe
Uzgodnienia określające zasady współpracy przy sprzedaży lub dostawie towarów, takie jak ceny, terminy, ilości i sposób rozliczenia.
warunki hydrologiczne
Stan i przebieg zjawisk związanych z występowaniem, obiegiem i dostępnością wody na określonym obszarze, między innymi opadów, topnienia śniegu, przepływów i parowania.
warunki paliwowe
Stan i rozmieszczenie materiałów roślinnych, które mogą podtrzymywać i zwiększać intensywność pożaru.
warunki zabudowy
Warunki zabudowy określają, czy i na jakich zasadach można zagospodarować konkretną działkę, zwłaszcza gdy nie obowiązuje dla niej miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Potocznie decyzję w tej sprawie nazywa się wuzetką.
warunkowe zobowiązanie
Deklaracja przekazania środków lub zasobów pod warunkiem spełnienia wcześniej ustalonych kryteriów. W artykule wypłata części inwestycji zależy od osiągnięcia określonych wyników.
warunkowe zwolnienie
Zwolnienie osoby odbywającej karę pozbawienia wolności przed upływem całego orzeczonego okresu, pod określonymi warunkami.
wat
Wat (W) to jednostka mocy. Oznaczenie 20W informuje, że urządzenie lub jego układ ma moc wynoszącą 20 watów w określonych warunkach pracy.
watchdog sprzętowy
Mechanizm sprzętowy lub systemowy, który nadzoruje działanie urządzenia albo procesu i może automatycznie zrestartować system, gdy przestanie on odpowiadać.
watogodzina
Jednostka energii używana do określania, ile energii może zgromadzić lub dostarczyć akumulator.
wazodylatacja
Rozszerzenie małych naczyń krwionośnych, które ułatwia przepływ krwi z wnętrza organizmu do skóry, gdzie ciepło może być oddawane do otoczenia.
wał napędowy
Element przenoszący moment obrotowy ze skrzyni biegów do mechanizmu różnicowego i dalej na koła napędzanej osi.
wczesny dostęp
Model wydania, w którym gra trafia do odbiorców przed zakończeniem pełnego rozwoju. Twórcy mogą w tym czasie dodawać zawartość oraz poprawki.
wdrażanie AI
Proces wprowadzania systemów sztucznej inteligencji do rzeczywistych procesów, usług lub struktur organizacyjnych.