Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 6571-6660
Indeks alfabetyczny
W
90 haseł
większość sejmowa
Układ sił w Sejmie, w którym określone ugrupowanie lub koalicja dysponuje wystarczającą liczbą mandatów do popierania swoich decyzji i projektów.
więzadło krzyżowe przednie
Jedno z głównych więzadeł stabilizujących staw kolanowy. Jego uszkodzenie często wymaga operacji oraz długiej rehabilitacji.
więzadło krzyżowe przednie i więzadło poboczne boczne
ACL to więzadło krzyżowe przednie, a LCL to więzadło poboczne boczne. Oba znajdują się w obrębie stawu kolanowego.
więzień polityczny
Osoba pozbawiona wolności z powodu rzeczywistej lub przypisywanej działalności politycznej albo przekonań. Określenie wskazuje na polityczny charakter zatrzymania lub skazania.
wniosek o azyl
Formalne wystąpienie cudzoziemca do państwa o udzielenie ochrony przed prześladowaniem lub poważnym zagrożeniem w kraju pochodzenia. Złożenie wniosku rozpoczyna postępowanie oceniające zasadność ochrony.
wniosek o rewizję
Wniosek do sądu wyższej instancji o zbadanie prawidłowości wcześniejszego orzeczenia lub postanowienia.
wniosek o ukaranie
Formalne pismo, w którym uprawniony organ zarzuca konkretnej osobie popełnienie wykroczenia i wnosi o wymierzenie jej kary.
wnioskowanie
Proces wyciągania wniosków lub tworzenia rekomendacji na podstawie dostarczonych danych, reguł albo działania modelu obliczeniowego.
wnęka optyczna
Obszar ograniczony elementami odbijającymi światło, w którym światło może wielokrotnie krążyć lub odbijać się. Zwiększa to czas jego oddziaływania z materiałem i natężenie pola optycznego.
woda wydobywcza
Słona woda powstająca jako niepożądany produkt wydobycia ropy i gazu. Może zawierać związki ropopochodne, chemikalia używane na polu naftowym, a także substancje promieniotwórcze.
wodolot
Jednostka wyposażona w zanurzone płaty nośne, które przy odpowiedniej prędkości unoszą kadłub nad wodę. Zmniejsza to opór i może ograniczyć zużycie energii.
wodowanie
Zakończenie lotu pojazdu przez kontrolowane lub niekontrolowane zetknięcie z powierzchnią wody.
wody dołowe
Wody odprowadzane z kopalń, które mogą zawierać wysokie stężenia soli, w tym chlorków i siarczanów.
wody międzynarodowe
Obszary morskie znajdujące się poza obszarem podlegającym wyłącznej jurysdykcji jednego państwa.
wody terytorialne
Pas morza przylegający do wybrzeża państwa, podlegający jego jurysdykcji zgodnie z prawem międzynarodowym.
wodór kriogeniczny
Wodór przechowywany w bardzo niskiej temperaturze, co wymaga specjalnych zbiorników i infrastruktury.
wodór odnawialny
Wodór wytwarzany z wykorzystaniem energii ze źródeł odnawialnych, którego emisje w całym cyklu życia mogą być niższe niż w przypadku wodoru konwencjonalnego.
wojna handlowa
Konflikt gospodarczy, w którym państwa nakładają na siebie bariery w handlu, między innymi cła.
wojna kognitywna
Określenie działań prowadzonych w konflikcie w celu wpływania na sposób postrzegania informacji, oceniania sytuacji i podejmowania decyzji przez ludzi lub grupy.
wojna zastępcza
Konflikt prowadzony na mniejszą skalę, bez bezpośredniego starcia największych rywali.
wojska lądowe
Rodzaj sił zbrojnych przeznaczony do prowadzenia działań militarnych na obszarze lądowym.
wojskowe wsparcie lotnicze
Wykorzystanie wojskowych statków powietrznych i ich załóg do wspierania działań prowadzonych przez służby cywilne, na przykład podczas pożaru.
wojskowy samolot transportowy
Samolot przeznaczony do przewozu żołnierzy, sprzętu, zaopatrzenia lub innych ładunków na potrzeby sił zbrojnych. Może wspierać działania w miejscach dotkniętych kryzysem.
wojskowy zespół saperski
Wyspecjalizowana grupa wojskowa zajmująca się rozpoznawaniem, zabezpieczaniem i unieszkodliwianiem materiałów oraz urządzeń wybuchowych.
wolne przepływy pieniężne
Środki pieniężne pozostające firmie po sfinansowaniu bieżącej działalności i niezbędnych inwestycji. Pokazują, ile gotówki może ona przeznaczyć między innymi na rozwój, spłatę zadłużenia lub wypłaty dla właścicieli.
wolność poznawcza
Prawo i zdolność jednostki do samodzielnego kształtowania przekonań, oceniania informacji oraz podejmowania decyzji bez niedopuszczalnej manipulacji.
wolność słowa
Prawo do wyrażania opinii i rozpowszechniania informacji, podlegające ograniczeniom przewidzianym przez prawo.
wolny agent
Zawodnik, który po wygaśnięciu lub zakończeniu obowiązywania umowy może negocjować kontrakt z dowolnym klubem, zgodnie z zasadami danej ligi.
wolny rynek
Model gospodarczy, w którym ceny i decyzje dotyczące produkcji są w dużej mierze kształtowane przez konkurencję oraz popyt i podaż.
wolumen sprzedaży
Łączna liczba jednostek produktu sprzedanych w określonym czasie lub na określonym rynku.
wolumen transakcji
Wolumen transakcji to łączna wartość lub liczba transakcji obsłużonych w określonym czasie, zależnie od przyjętej miary.
wolumen zamówień
Liczba urządzeń zamawianych przez producenta w ramach przygotowań do produkcji i sprzedaży.
workflow
Workflow to uporządkowany przebieg pracy składający się z określonych kroków, często wykonywanych według powtarzalnego schematu. Może być zapisany i ponownie uruchamiany w narzędziu automatyzującym zadania.
wotum nieufności
Procedura parlamentarna prowadząca do odwołania rządu lub premiera, jeśli uzyska poparcie wymaganej większości.
wotum zaufania
Głosowanie parlamentu potwierdzające, że większość posłów popiera rząd lub jego program. Uzyskanie wotum pozwala rządowi rozpocząć albo kontynuować sprawowanie władzy.
wpływy budżetowe
Dochody uzyskiwane przez państwo i przekazywane do jego budżetu, między innymi z podatków, opłat i działalności gospodarczej.
wpływy kinowe
Wpływy kinowe to przychody ze sprzedaży biletów na seanse filmu. Zwykle podaje się je dla określonego okresu i obszaru, na przykład dla całego świata.
wrzosowisko
Otwarty typ siedliska zdominowany przez wrzosy i inne niskie rośliny, często występujący na ubogich, kwaśnych glebach.
wrzut z autu
Wznowienie gry po wyjściu piłki na aut, podczas którego zawodnicy ustawiają się w szeregu, aby przejąć piłkę wrzuconą z boku boiska.
wschodnia flanka NATO
Umowne określenie wschodniej części obszaru państw NATO, zwłaszcza krajów położonych przy wschodniej granicy Sojuszu.
wskaźnik długu do skoryg. EBITDA
Wskaźnik zadłużenia obliczany jako relacja długu do skorygowanej EBITDA, wyrażana najczęściej jako wielokrotność oznaczana symbolem x.
wskaźnik interwencji pracownika
Odsetek interakcji, w których pracownik musiał przejąć rozmowę lub pomóc systemowi AI.
wskaźnik jakości snu
Liczbowy wynik służący do przedstawiania oceny jakości snu. Zwykle jest obliczany na podstawie danych zebranych podczas snu i przypisywany do określonego przedziału jakości.
wskaźnik kompromitacji
Dane lub obserwowalne oznaki wskazujące, że system, konto albo sieć mogły zostać przejęte lub wykorzystane w ataku.
wskaźnik kosztów do przychodów
Wskaźnik kosztów do przychodów pokazuje, jaka część przychodów jest przeznaczana na koszty operacyjne. Niższy poziom zwykle oznacza większą efektywność operacyjną.
wskaźnik masy ciała
Wskaźnik obliczany na podstawie masy ciała i wzrostu, używany do oceny relacji między tymi wartościami oraz klasyfikacji masy ciała.
wskaźnik mobilności
Miara wykorzystywana w rankingu do określenia, do ilu państw posiadacz danego paszportu może wjechać bez wcześniejszej wizy albo z wizą uzyskaną na lotnisku.
wskaźnik obrotu
Wskaźnik obrotu porównuje wartość transakcji zawartych na rynku z kapitalizacją notowanych instrumentów w określonym czasie. Wyższy poziom zwykle oznacza intensywniejszy handel względem łącznej wartości rynku.
wskaźnik stresu
Umowna miara mająca odzwierciedlać możliwe oznaki obciążenia organizmu na podstawie wybranych sygnałów, takich jak ruch czy wzorce oddechowe. Nie jest równoznaczna z diagnozą medyczną.
wskaźnik true shooting
Statystyka oceniająca skuteczność rzutową z uwzględnieniem rzutów za dwa, trzy punkty oraz rzutów wolnych.
wskaźnik usterki poduszek powietrznych
Kontrolka na desce rozdzielczej informująca kierowcę o problemie z systemem poduszek powietrznych.
wskaźnik zabójstw do śmierci
Stosunek liczby zabójstw gracza do liczby jego śmierci w rozgrywkach.
wskaźnik zdawalności
Miara pokazująca, jaka część osób przystępujących do egzaminu uzyskała wynik pozytywny w określonym okresie lub według określonych zasad.
wskaźnik zwrotów
Miara pokazująca, jaka część opakowań trafia z powrotem do wyznaczonego systemu zbiórki.
wskaźnik śmiertelności
Odsetek zgonów wśród osób, u których potwierdzono daną chorobę.
wskaźniki makroekonomiczne
Wskaźniki makroekonomiczne to mierniki opisujące stan i przewidywany rozwój całej gospodarki, wykorzystywane między innymi w planowaniu finansów publicznych.
wsparcie logistyczne
Planowanie i zapewnianie zasobów potrzebnych do przeprowadzenia określonych działań, w tym transportu, zakwaterowania, zaopatrzenia i organizacji pracy.
wsparcie wojskowe
Pomoc udzielana stronie konfliktu w celu zwiększenia jej zdolności do prowadzenia działań zbrojnych, obejmująca między innymi broń, amunicję, sprzęt, szkolenia lub informacje.
wspólna gałąź serwisowa
Wspólna baza kodu, aktualizacji bezpieczeństwa i poprawek jakości, z której korzysta kilka wersji Windows 11.
wspólne podejmowanie decyzji
Model opieki, w którym pacjent i lekarz wspólnie rozważają dostępne możliwości leczenia, ich skutki oraz zgodność z wartościami i preferencjami pacjenta.
wspólnota językowa
W Belgii jest to odrębna część struktury państwa odpowiedzialna między innymi za organizację edukacji w określonym obszarze językowym.
współczesne niewolnictwo
Współczesne niewolnictwo to określenie praktyk, w których ludzi pozbawia się wolności lub zmusza do pracy i podporządkowania.
współczynnik dzietności
Wskaźnik określający przeciętną liczbę dzieci przypadającą na jedną kobietę, przy założeniu utrzymania określonych wzorców urodzeń.
współczynnik dżina
Proponowana miara różnicy między dosłownym poleceniem użytkownika, jego rozsądną intencją a faktycznym działaniem agenta AI.
współczynnik oporu aerodynamicznego
Liczba opisująca aerodynamiczną skuteczność kształtu pojazdu. Niższa wartość oznacza mniejszy opór przy porównywalnych warunkach.
współczynnik oporu powietrza
Bezwymiarowy parametr opisujący, jak skutecznie kształt nadwozia ogranicza opór stawiany przez powietrze podczas jazdy.
współczynnik ryzyka
Miara porównująca tempo występowania badanego zdarzenia w dwóch grupach podczas obserwacji.
współczynnik wykorzystania mocy
Relacja rzeczywistej produkcji energii do produkcji możliwej przy nieprzerwanej pracy instalacji z pełną mocą.
współdzielenie technologii
Udostępnianie innym podmiotom technologii, narzędzi, wiedzy lub infrastruktury w celu umożliwienia ich wspólnego wykorzystania albo dalszego rozwoju.
współfinansowanie
Finansowanie danego działania lub przedsięwzięcia przez co najmniej dwa podmioty, które wspólnie pokrywają jego koszty.
współpraca bilateralna
Współpraca bilateralna to współpraca prowadzona między dwoma państwami, instytucjami lub innymi podmiotami. Może dotyczyć między innymi gospodarki, energetyki, obronności albo dyplomacji.
współpraca energetyczna
Współpraca energetyczna to działania dotyczące między innymi dostaw surowców i energii, infrastruktury, handlu oraz bezpieczeństwa energetycznego. Może być prowadzona między państwami, przedsiębiorstwami lub instytucjami.
współpraca transatlantycka
Współdziałanie państw i instytucji Europy oraz Ameryki Północnej, zwłaszcza w dziedzinie bezpieczeństwa, polityki i gospodarki.
współpraca transgraniczna
Wspólne działania podmiotów z co najmniej dwóch państw sąsiadujących, obejmujące między innymi gospodarkę, badania, infrastrukturę lub usługi publiczne.
współspalanie biomasy
Jednoczesne spalanie biomasy i innego paliwa, na przykład węgla, w celu produkcji energii.
wstrzykiwanie poleceń systemu operacyjnego
Podatność pozwalająca napastnikowi doprowadzić do wykonania własnych poleceń przez system lub aplikację.
wstrzyknięcie kodu
Wykorzystanie danych wejściowych do wykonania nieautoryzowanych instrukcji w przetwarzanym programie lub szablonie.
wstrzymanie się od głosu
Oddanie głosu, które nie popiera ani nie odrzuca projektu. W procedurach Rady Bezpieczeństwa ONZ wstrzymanie się stałego członka nie jest równoznaczne z wetem.
wstrząs anafilaktyczny
Wstrząs anafilaktyczny to ciężka, nagła reakcja alergiczna, która może zagrażać życiu. Wymaga szybkiej pomocy medycznej.
wstępne dane
Informacje dostępne przed zakończeniem pełnego sprawdzania, zliczania lub oficjalnego zatwierdzenia wyników.
wstępne przygotowanie baterii
Proces przygotowania baterii samochodu elektrycznego do określonych warunków pracy, między innymi przed ładowaniem.
wstępne zabezpieczenie
Tymczasowy środek sądowy mający zapobiec dalszej szkodzie lub zabezpieczyć możliwe roszczenie przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy.
wstępne zatwierdzenie ugody
Decyzja sądu, która na początkowym etapie akceptuje ugodę jako możliwą do dalszego procedowania, ale nie oznacza jeszcze jej ostatecznego zatwierdzenia ani rozpoczęcia wypłat.
wstępny nakaz
Tymczasowe zarządzenie sądu wydawane w toku postępowania, które ma szybko ograniczyć określone działania do czasu pełniejszego rozpoznania sprawy.
wtrysk bezpośredni
Sposób podawania paliwa, w którym jest ono kierowane bezpośrednio do komory spalania silnika.
wtrysk paliwa
Układ, który dostarcza paliwo do silnika za pomocą sterowanych elektronicznie wtryskiwaczy. Zastępuje gaźnik i pozwala precyzyjniej kontrolować skład mieszanki.
wybory federalne
Wybory dotyczące obsady urzędów i organów władz federalnych w USA, w tym Kongresu.
wybory parlamentarne
Wybory, w których obywatele wybierają przedstawicieli do parlamentu, czyli organu ustawodawczego państwa.
wybory powszechne
Głosowanie, w którym uprawnieni wyborcy wybierają osoby obejmujące urząd publiczny, a nie tylko kandydata wewnątrz partii.
wybory stanowe
Wybory, w których mieszkańcy danego stanu wybierają jego przedstawicieli lub rozstrzygają kwestie dotyczące władz i polityki stanowej.