Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 721-810
Indeks alfabetyczny
K
78 haseł
Klasa 041
Klasa obejmująca usługi związane z rozrywką, rekreacją i organizowaniem rozrywki, w tym wybrane usługi gier online.
Klaster Kubernetes
Zestaw współpracujących serwerów uruchamiających i zarządzających kontenerami z aplikacjami.
Klasyfikacja Dziesiętna Deweya
System organizowania książek według ich tematyki za pomocą kategorii i numerów.
Klasyfikacja generalna
Ranking ustalany na podstawie łącznego czasu przejazdu wszystkich ukończonych etapów.
Klauzula zakazu wymiany
Zapis w kontrakcie NBA, który ogranicza możliwość wymienienia zawodnika przez klub bez jego zgody.
Klucz Run
Mechanizm rejestru Windows, który pozwala uruchamiać wskazany program po zalogowaniu użytkownika.
Kodowanie pamięci
Etap, w którym mózg przyjmuje i przetwarza nowe informacje, aby mogły zostać zapamiętane.
Kofeina
Aktywny składnik kawy, który zwiększa czujność i może poprawiać czas reakcji, wytrzymałość oraz koncentrację.
Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej
Kolegialny organ Instytutu Pamięci Narodowej uczestniczący w podejmowaniu określonych decyzji dotyczących działalności Instytutu. W artykule wybiera kandydata rekomendowanego na prezesa IPN.
Kolejka przyłączeniowa
Lista projektów oczekujących na możliwość przyłączenia do sieci elektroenergetycznej. Długi czas oczekiwania może opóźniać budowę centrów danych i zwiększać znaczenie efektywnego wykorzystania dostępnej mocy.
Kombinacje ryzyka
Połączenia kilku pozornie kontrolowanych problemów, które razem mogą narazić ważny system.
Komisja Etyki Poselskiej
Organ Sejmu zajmujący się oceną zachowania posłów w kontekście zasad etyki parlamentarnej.
Komisja Prawna Parlamentu Europejskiego
Komisja Parlamentu Europejskiego zajmująca się kwestiami prawnymi. W procedurze uchylenia immunitetu analizuje wniosek i przygotowuje sprawozdanie z rekomendacją dla całej izby.
Komitet Obrony Robotników
Komitet Obrony Robotników, w skrócie KOR, był środowiskiem opozycji demokratycznej działającym w PRL. Organizacja wspierała osoby represjonowane po protestach robotniczych.
Komitet Wojskowy
Organ złożony z najwyższych przedstawicieli wojskowych państw członkowskich NATO lub UE. Doradza władzom politycznym i przekłada decyzje polityczne na wytyczne wojskowe.
Komitet ds. Wdrażania i Przestrzegania Porozumienia Paryskiego
Organ Porozumienia Paryskiego, który pomaga państwom wyjaśniać i usuwać przeszkody w wypełnianiu zobowiązań klimatycznych. Jego działania mają charakter ułatwiający, a nie karny.
Komitet działań politycznych
Amerykańska organizacja wykorzystywana do gromadzenia i wydawania pieniędzy na cele polityczne, w tym wspierania kandydatów lub kampanii.
Komora parowa
Element układu chłodzenia, który pomaga rozprowadzać ciepło generowane przez procesor. iPhone 18 Pro wykorzystuje takie rozwiązanie, którego nie miał iPhone 15 Pro.
Kompakcja gleby
Nadmierne ściśnięcie gleby, które ogranicza przestrzeń dla powietrza, wody i korzeni.
Kompleks CCR4-NOT
Zespół białek uczestniczący w regulacji RNA i aktywności genów. Nowe badanie wskazuje, że pomaga także ograniczać aktywność elementów transpozycyjnych.
Kompleks antyhelionu
Obszar w pobliżu Wodnika, położony po stronie nieba przeciwnej do Słońca, będący słabym źródłem meteorów.
Komplikacja zegarka
Dodatkowy element tarczy zegarka, który pokazuje wybrane dane lub zapewnia szybki dostęp do funkcji.
Komputer AI
Komputer AI to urządzenie projektowane z myślą o uruchamianiu części funkcji sztucznej inteligencji lokalnie, często z użyciem jednostki NPU.
Komórki B
Rodzaj białych krwinek uczestniczących w rozpoznawaniu patogenów i działaniu układu odpornościowego.
Komórki macierzyste mięśni
Komórki, które pozostają w spoczynku, a po uszkodzeniu mięśnia mogą się aktywować, namnażać i uczestniczyć w odbudowie tkanki.
Koncesja górnicza
Uprawnienie przyznawane przez państwo do prowadzenia poszukiwań lub wydobycia surowców na określonym obszarze.
Konferencja Stron
Coroczne spotkanie państw uczestniczących w ramach ONZ dotyczących zmian klimatu. COP łączy dziś negocjacje, wydarzenia polityczne i dużą część poświęconą prezentacji rozwiązań.
Koniugat przeciwciało-lek
Rodzaj terapii łączącej przeciwciało z substancją leczniczą. W doświadczeniu Pfizera użytkownik może w uproszczony sposób złożyć jego model.
Konstelacja satelitarna
Grupa satelitów współpracujących jako jeden system. Większa liczba urządzeń może zwiększać częstotliwość łączności lub obserwacji danego obszaru.
Kontekstowe bombardowanie
Nazwa nadana przez Tracebit metodzie wykorzystującej prompt injection do wywołania zabezpieczonej reakcji atakującego agenta AI.
Kontrola dostępu oparta na uprawnieniach
Model, w którym system pokazuje użytkownikowi wyłącznie informacje, do których ma on prawo dostępu.
Kontrola następcza
Tryb kontroli konstytucyjności, w którym Trybunał bada ustawę już po jej podpisaniu i wejściu w życie.
Kontrola operacyjna
Działania służb lub organów państwa służące niejawnemu pozyskiwaniu informacji, prowadzone na podstawie i w granicach przepisów.
Kontrole kompensacyjne
Zabezpieczenia stosowane tymczasowo lub dodatkowo, gdy podstawowa poprawka nie może być jeszcze wdrożona.
Konwekcja
Oddawanie ciepła z powierzchni skóry do otoczenia, gdy powietrze jest chłodniejsze niż skóra.
Konwekcja płaszcza
Powolny ruch materiału w płaszczu Ziemi, związany z przekazywaniem ciepła z głębszych warstw ku powierzchni.
Konwencja CITES
Międzynarodowa umowa regulująca handel zagrożonymi gatunkami roślin i zwierząt oraz ich produktami. Jej celem jest ograniczenie wpływu handlu na przetrwanie populacji.
Konwencja ONZ przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej
Globalny traktat przyjęty w 2003 roku, ustanawiający ramy współpracy państw w walce z międzynarodowymi sieciami przestępczymi, praniem pieniędzy i korupcją.
Konwencja ONZ w sprawie zwalczania pustynnienia
Porozumienie ONZ poświęcone pustynnieniu, degradacji gruntów i skutkom suszy.
Konwent Seniorów
Organ Sejmu zajmujący się uzgadnianiem organizacji pracy izby i współpracą klubów parlamentarnych.
Konwergencja gospodarcza
Proces zmniejszania różnic w dochodach i poziomie rozwoju między gospodarką nadrabiającą dystans a bardziej rozwiniętymi państwami.
Konwersja elektryczna
Modernizacja pojazdu polegająca na zastosowaniu współczesnych elementów elektrycznego układu napędowego, często zamiast oryginalnego źródła zasilania.
Kopolimer blokowy P123
Związek o właściwościach podobnych do substancji powierzchniowo czynnych, który wywoływał i regulował przemiany kształtu kropli oleju.
Koprolit
Koprolit to skamieniała pozostałość odchodów zwierzęcia. Może zawierać niestrawione fragmenty pożywienia, takie jak kości, łuski lub pióra.
Kora przedczołowa
Kora przedczołowa to obszar mózgu związany między innymi z myśleniem, pamięcią i zachowaniami społecznymi.
Koronograf
Instrument optyczny służący do ograniczania światła pochodzącego od bardzo jasnych obiektów, aby można było obserwować słabsze obiekty znajdujące się w pobliżu.
Korozja
Stopniowe niszczenie materiału pod wpływem otoczenia. W przypadku metali często prowadzi do powstawania rdzy lub innych produktów reakcji.
Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej
Irańska formacja wojskowa i bezpieczeństwa, odrębna od regularnych sił zbrojnych tego państwa.
Kortyzol
Hormon produkowany przez nadnercza, który pomaga organizmowi reagować na obciążenie i stres. Uczestniczy także w regulacji ciśnienia krwi, poziomu cukru i metabolizmu.
Kortyzolowa odpowiedź na przebudzenie
Naturalny wzrost poziomu kortyzolu po przebudzeniu, zwykle oceniany przez porównanie pomiaru po obudzeniu z pomiarem wykonanym około 30 minut później.
Korytarz migracyjny
Korytarz migracyjny to połączony odcinek rzeki lub innych siedlisk, którym zwierzęta mogą przemieszczać się między miejscami rozrodu, żerowania i odpoczynku.
Kosmogram
Astrologiczny wykres oparty na dacie, godzinie i miejscu urodzenia danej osoby.
Koszt kapitału
Cena pozyskania środków potrzebnych do sfinansowania inwestycji.
Koszty kwalifikowane
Wydatki, które mogą zostać uwzględnione przy wyliczaniu dofinansowania zgodnie z zasadami programu.
Kotlin Multiplatform
Technologia pozwalająca współdzielić część kodu aplikacji między różnymi systemami i urządzeniami. BoatBrawl wykorzystuje ją do działania na telefonach i komputerach.
Kość beleczkowa
Wewnętrzna, porowata część kości złożona z drobnych beleczek i płytek. Jej układ może przebudowywać się pod wpływem obciążeń.
Kość skokowa
Kość stawu skokowego łącząca podudzie ze stopą.
Krajowa Rada Sądownictwa
Konstytucyjny organ państwa, którego zadaniem jest ochrona niezależności sądów i niezawisłości sędziów oraz udział w procedurze przedstawiania kandydatów na sędziów.
Krajowa domena najwyższego poziomu
Końcówka domeny przypisana państwu lub terytorium, na przykład .gh dla Ghany, .sl dla Sierra Leone i .as dla Samoa Amerykańskiego.
Krajowy Plan Odbudowy
Program reform i inwestycji publicznych, którego celem jest modernizacja gospodarki oraz zwiększenie jej odporności po kryzysie. Finansuje między innymi projekty cyfryzacji i ochrony zdrowia.
Krajowy Punkt Kontaktowy OECD
Pozasądowa instytucja, która pomaga rozpatrywać skargi dotyczące możliwego naruszenia wytycznych OECD przez firmy z danego kraju. Nie zastępuje sądu i działa na podstawie niewiążących zasad.
Kredyt denominowany
Kredyt powiązany z walutą obcą, w tym przypadku z frankiem szwajcarskim.
Kredyt węglowy
Jednostka mająca reprezentować ograniczenie emisji albo usunięcie jednej tony gazów cieplarnianych z atmosfery. Firmy mogą kupować kredyty i zaliczać je na poczet swoich zobowiązań emisyjnych.
Kropki węglowe domieszkowane borem i azotem
Bardzo małe, rozpuszczalne w wodzie nanocząstki węglowe, których właściwości fluorescencyjne można wykorzystać do wykrywania wybranych substancji.
Kryl antarktyczny
Niewielki skorupiak żyjący w wodach Antarktyki i będący podstawowym pokarmem wielu zwierząt.
Kryteria z Maastricht
Zestaw warunków gospodarczych i finansowych wymaganych od państwa ubiegającego się o przyjęcie euro.
Krytyczne minerały
Surowce uznawane za ważne dla gospodarki i trudne do zastąpienia lub pozyskania z wystarczającej liczby źródeł.
Krytyczny próg zdolności cyberbezpieczeństwa
To wewnętrzne kryterium OpenAI oznaczające, że model ma być wyjątkowo skuteczny w znajdowaniu i wykorzystywaniu luk w zabezpieczonych systemach, także bez bezpośredniego kierowania przez człowieka.
Krzywoprzysięstwo
Krzywoprzysięstwo to przestępstwo polegające na świadomym złożeniu fałszywego zeznania pod przysięgą lub w prawnie równoważnej formie. Odpowiedzialność za taki czyn zależy od właściwych przepisów i okoliczności.
Ksenotransplantacja
To przeszczepienie komórek, tkanek lub narządu między organizmami należącymi do różnych gatunków. W opisywanym programie chodzi o wykorzystanie narządów pozyskiwanych od świń.
Księga wieczysta
Urzędowy rejestr zawierający informacje o stanie prawnym nieruchomości.
Kwalifikowana większość
Sposób podejmowania decyzji w UE, który wymaga jednocześnie odpowiedniej liczby państw i reprezentowanej przez nie części ludności.
Kwalifikowany Fundusz Inwestycyjny
KFI to projektowana kategoria alternatywnego funduszu inwestycyjnego, w którym inwestorzy deklarują udział kapitałowy, a wpłaty mają następować na wezwanie zarządzającego. Projekt przewiduje także ograniczenia dotyczące uczestników i stabilności struktury inwestorskiej.
Kwas all-trans-retinowy (ATRA)
Aktywna postać metabolitu witaminy A, która może wpływać na różnicowanie i funkcjonowanie komórek. W badaniu oceniano ją jako potencjalny element terapii przeciwnowotworowej.
Kwas arachidonowy
Kwas arachidonowy to kwas tłuszczowy wykorzystywany przez organizm do wytwarzania między innymi prostaglandyn.
Kworum
Minimalna liczba członków organu potrzebna do przeprowadzenia posiedzenia lub podjęcia ważnych decyzji. W sprawie TK brak wymaganego kworum uniemożliwił posiedzenie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów.
Kąt natarcia
Kierunek ruchu główki kija w pionie w chwili kontaktu z piłką. Dodatnia wartość oznacza ruch w górę, a ujemna ruch w dół.
Kąt startu
Kąt, pod którym piłka rozpoczyna lot po uderzeniu.
L
12 haseł
LE Audio
Technologia audio wykorzystująca Bluetooth Low Energy, czyli energooszczędny tryb łączności Bluetooth.
LGA1700
Gniazdo procesora Intela wprowadzone w 2021 roku. Płyty z tą platformą występują w wersjach obsługujących pamięć DDR4 albo DDR5.
LLM
Duży model językowy, czyli model sztucznej inteligencji trenowany na obszernych zbiorach tekstów do rozumienia i generowania języka naturalnego.
LLMJacking
Wykorzystanie skradzionych danych dostępowych do uruchamiania modeli AI na rachunek innej organizacji.
LMDh
Klasa prototypów wyścigowych, w której samochód korzysta z połączenia silnika spalinowego i układu hybrydowego.
LNG
Gaz ziemny schłodzony do temperatury, w której przyjmuje postać ciekłą. Dzięki temu można go transportować statkami lub innymi środkami, a przed użyciem trzeba go ponownie zgazować.
LPG
LPG to skroplony gaz naftowy, będący mieszaniną lekkich węglowodorów, głównie propanu i butanu. Jest wykorzystywany między innymi jako paliwo do pojazdów, ogrzewania i procesów przemysłowych.
La Niña
Faza naturalnego zjawiska oceaniczno atmosferycznego, które wpływa na rozkład temperatur i opadów w wielu regionach świata.
Landtag
Parlament kraju związkowego w Niemczech, odpowiedzialny za stanowienie prawa na poziomie landu.
Las wtórny
Las, który odtworzył się na obszarze wcześniej przekształconym przez człowieka, na przykład po opuszczeniu wsi, plantacji lub innych terenów użytkowanych gospodarczo.
Laser na swobodnych elektronach w zakresie rentgenowskim
Urządzenie wytwarzające bardzo intensywne i krótkie błyski promieniowania rentgenowskiego do obrazowania materii.
Lata życia skorygowane niepełnosprawnością
Wskaźnik obciążenia chorobą, który łączy lata utracone z powodu przedwczesnej śmierci z latami zdrowego życia utraconymi wskutek choroby lub niepełnosprawności.