Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3872
- Widoczny zakres
- 631-720
Indeks alfabetyczny
C
90 haseł
challenge-based learning
Metoda kształcenia, w której uczestnicy zdobywają wiedzę i umiejętności przez rozwiązywanie praktycznych, określonych problemów.
charakter administracyjny
Określenie wskazujące, że działanie lub ograniczenie wiąże się z wykonywaniem zadań administracji publicznej. Nie przesądza samo w sobie o podstawie prawnej ani trybie zastosowania środka.
chatbot
Chatbot to program komputerowy, który prowadzi z użytkownikiem rozmowę tekstową lub głosową i odpowiada na jego pytania według zaprogramowanych reguł albo z wykorzystaniem modeli sztucznej inteligencji.
chief research officer
Dyrektor odpowiedzialny za kierowanie działalnością badawczą i rozwojową organizacji, w tym za wyznaczanie kierunków badań oraz nadzór nad ich realizacją.
chip
Miniaturowy układ elektroniczny zawierający elementy wykonujące określone zadania, na przykład obliczenia i przetwarzanie danych. W komputerach chip często pełni funkcję głównego układu obliczeniowego.
chmura inferencyjna
Usługa chmurowa zapewniająca zasoby obliczeniowe do uruchamiania modeli AI i obsługi zapytań użytkowników.
chmura obliczeniowa
Model korzystania z mocy obliczeniowej, pamięci i usług programowych udostępnianych przez zdalne centra danych za pośrednictwem sieci.
chmura pyrocumulus
Chmura powstająca nad intensywnym pożarem wskutek silnego unoszenia gorącego powietrza i wilgoci. Może sprzyjać rozwojowi burz oraz wyładowań powodujących nowe zapłony.
cholesterol LDL
Frakcja cholesterolu transportowana głównie przez lipoproteiny o małej gęstości. Podwyższony poziom jest związany z chorobami układu krążenia.
choroba wieńcowa
Choroba naczyń wieńcowych, które dostarczają krew do mięśnia sercowego. Najczęściej wynika z ich zwężenia przez miażdżycę, co może ograniczać dopływ tlenu do serca.
churn
Churn to odsetek klientów, którzy rezygnują z usług w określonym czasie. Wysoki churn może wskazywać na trudności z utrzymaniem klientów i stabilnością przychodów.
chów alternatywny
Zbiorcze określenie systemów chowu kur innych niż chów klatkowy, w tym chowu ściółkowego, z wolnego wybiegu i ekologicznego.
chów klatkowy
System utrzymywania kur niosek w klatkach, zamiast na ściółce lub wybiegu. W oznaczeniach jaj odpowiada kodowi 3.
chłodnica cieczą
Chłodnica cieczą jest elementem układu chłodzenia, który oddaje ciepło przenoszone przez ciecz z podzespołu komputera do otoczenia.
chłodzenie bezwentylatorowe
Sposób odprowadzania ciepła z urządzenia bez użycia wentylatora. Ogranicza hałas, lecz konstrukcja musi rozpraszać ciepło innymi metodami, na przykład przez radiatory i obudowę.
cieki wodne
Naturalne lub sztuczne, zwykle liniowe drogi przepływu wody, takie jak rzeki, strumienie i kanały.
ciemna materia
Niewidoczna forma materii, której obecność wnioskuje się przede wszystkim na podstawie jej wpływu grawitacyjnego.
ciepło procesowe
Ciepło wykorzystywane bezpośrednio w procesach technologicznych, na przykład do ogrzewania, suszenia lub prowadzenia reakcji chemicznych. Nie służy wyłącznie do wytwarzania energii elektrycznej.
cieśnina
Naturalny, wąski odcinek morza łączący dwa większe akweny i oddzielający od siebie obszary lądowe.
ciągłość dostaw
Nieprzerwana możliwość dostarczania produktu do odbiorców w wymaganej ilości i w odpowiednim czasie.
ciągłość działania
Zdolność organizacji, systemu lub usługi do nieprzerwanego albo możliwie szybkiego wznowienia funkcjonowania mimo awarii, zakłóceń lub innych nieprzewidzianych zdarzeń.
ciągłość operacyjna
Zdolność organizacji do nieprzerwanego prowadzenia podstawowej działalności, obsługi klientów i realizacji bieżących zadań.
ciągłość władzy
Utrzymywanie kontroli nad państwem przez tę samą partię, koalicję lub grupę polityczną przez kolejne kadencje. Nie oznacza, że skład rządu pozostaje niezmienny.
clickbait
Clickbait to treść lub sposób formułowania nagłówka, który ma skłonić odbiorcę do kliknięcia, często przez wzbudzanie ciekawości, emocji lub przedstawienie przesadnej obietnicy.
climate tech
Ogół technologii, produktów i usług służących ograniczaniu zmian klimatu, redukcji emisji lub dostosowaniu gospodarki do ich skutków.
clipping
Praktyka wycinania krótkich fragmentów transmisji, filmów lub innych materiałów i publikowania ich jako osobnych klipów. W mediach społecznościowych służy między innymi do zwiększania zasięgu treści.
cloud-native
Podejście do projektowania i uruchamiania aplikacji, które zakłada pełne wykorzystanie elastyczności oraz usług chmury obliczeniowej.
co-development
Model współtworzenia gry, w którym nad projektem pracuje więcej niż jedno studio, a zewnętrzny zespół realizuje określone zadania produkcyjne lub techniczne.
cold open
Otwarcie programu lub wystąpienia bez wcześniejszego wprowadzenia, mające szybko przyciągnąć uwagę odbiorców.
commit
Zapis zmian w kodzie w systemie kontroli wersji, który pozwala śledzić historię modyfikacji i powiązać je z określonym momentem pracy.
cookie sesji
Niewielki zapis przechowywany przez przeglądarkę, który pomaga utrzymać stan sesji użytkownika, na przykład zalogowanie. Przejęcie takiego pliku może umożliwić dostęp do konta bez znajomości hasła.
coordinated disclosure
Skoordynowany proces ujawniania informacji o luce przez badacza, producenta i czasem inne zainteresowane strony.
cornerback
Zawodnik formacji defensywnej futbolu amerykańskiego, który przede wszystkim kryje skrzydłowych rywala i broni przed podaniami.
creator farm
Zorganizowana sieć twórców lub kont wykorzystywana do masowego publikowania powtarzalnych materiałów promocyjnych. Jej celem może być sztuczne zwiększanie zasięgu i pozoru popularności treści.
credential phishing
Odmiana phishingu ukierunkowana na wyłudzenie danych uwierzytelniających, takich jak nazwa użytkownika, hasło lub kody dostępu.
credential stuffing
Metoda ataku polegająca na automatycznym sprawdzaniu wcześniej pozyskanych par loginu i hasła w wielu usługach. Wykorzystuje ponowne używanie tych samych danych uwierzytelniających przez użytkowników.
crossover
Współpraca lub połączenie elementów pochodzących z różnych marek, serii albo światów przedstawionych w jednym utworze lub wydarzeniu.
cyberatak
Celowe działanie prowadzone za pomocą technologii cyfrowych przeciwko systemom, sieciom lub danym. Może prowadzić do nieuprawnionego dostępu, kradzieży informacji, zakłócenia działania albo uszkodzenia zasobów.
cyberbezpieczeństwo
Cyberbezpieczeństwo oznacza ochronę systemów informatycznych, sieci i danych przed nieuprawnionym dostępem, uszkodzeniem lub wykorzystaniem.
cyberobrona
Działania i rozwiązania służące ochronie systemów informatycznych, sieci i danych przed atakami oraz innymi zagrożeniami cyfrowymi.
cyberprzemoc
Cyberprzemoc to przemoc lub nękanie prowadzone za pośrednictwem internetu, mediów społecznościowych albo innych narzędzi cyfrowych.
cyberwywiad
Cyberwywiad to pozyskiwanie informacji za pomocą działań prowadzonych w systemach komputerowych i sieciach. Może obejmować uzyskiwanie dostępu do danych, rozpoznawanie systemów lub monitorowanie aktywności podmiotu.
cyfrowe przetwarzanie sygnału
Przetwarzanie dźwięku lub innych sygnałów za pomocą układów i metod cyfrowych.
cyfrowe rekonstrukcje
Cyfrowo odtworzone przedstawienia osób, postaci, wyglądu lub innych elementów obrazu, przygotowane przy użyciu narzędzi komputerowych.
cyfrowy bliźniak
Cyfrowy bliźniak to komputerowy model osoby, obiektu lub układu biologicznego, tworzony na podstawie danych. Może służyć do symulowania ruchu, reakcji fizjologicznych i różnych scenariuszy.
cykl EPA
Amerykańska procedura testowa służąca do określania między innymi zużycia energii i zasięgu samochodów.
cykl WLTP
Standaryzowana procedura testowania zużycia energii, paliwa i zasięgu pojazdów, stosowana między innymi w Europie.
cykl odświeżania
Okres lub schemat między kolejnymi aktualizacjami produktu albo całej jego linii.
cykl pomiarowy EPA
Ustandaryzowana procedura EPA służąca do szacowania zużycia energii i zasięgu pojazdu na podstawie określonych faz jazdy, między innymi miejskiej i pozamiejskiej.
cykl rozliczeniowy
Cykl rozliczeniowy to ustalony okres, za który oblicza się należności, przychody lub wypłaty i po którego zakończeniu następuje ich rozliczenie.
cykl rozwoju systemu
Cykl rozwoju systemu to kolejne etapy jego projektowania, wdrażania, poprawiania i utrzymywania. Pod koniec tego cyklu częściej publikuje się poprawki niż duże nowe funkcje.
cykl sygnalizacji
Pełna sekwencja kolejnych faz świateł na skrzyżowaniu, powtarzająca się w określonym czasie. W jej ramach poszczególne kierunki ruchu otrzymują możliwość przejazdu.
cykl zamknięty
Model produkcji trzody, w którym gospodarstwo prowadzi zarówno rozród, jak i dalszy chów zwierząt. Ogranicza to konieczność kupowania zwierząt z zewnętrznych gospodarstw.
cykl życia produktu
Kolejne etapy obecności produktu na rynku, od wprowadzenia go do sprzedaży przez rozwój i dojrzałość aż po wycofanie.
cykliczne obciążenie karty
Automatyczne pobieranie środków z karty przez usługodawcę w regularnych odstępach, na podstawie wcześniej udzielonego uprawnienia.
cyklon tropikalny
Rozległy układ niskiego ciśnienia zorganizowany wokół wirującego centrum, powstający nad ciepłymi wodami stref tropikalnych lub podzwrotnikowych.
cylinder silnika
Wewnętrzna przestrzeń silnika, w której porusza się tłok i zachodzi część procesu spalania mieszanki.
cywil
Osoba niebędąca członkiem sił zbrojnych ani formacji prowadzącej działania zbrojne lub służbowe.
cywilizacja śmierci
Określenie używane w katolickiej refleksji społecznej wobec postaw i praktyk uznawanych za zagrażające ochronie ludzkiego życia.
czarna lista ONZ
Nieformalna nazwa wykazu państw, grup zbrojnych lub osób wskazywanych jako odpowiedzialne za określone nadużycia w konfliktach zbrojnych.
czas rzeczywisty
Sposób działania systemu, w którym informacje są przetwarzane i prezentowane niemal natychmiast po wystąpieniu zdarzenia.
czasowe kontrole graniczne
Okresowe sprawdzanie osób i dokumentów na granicy, stosowane przez państwo przez ograniczony czas. Na granicach wewnętrznych Unii Europejskiej jest to środek wyjątkowy, podlegający określonym warunkom prawnym.
czek bankowy
Dokument płatniczy, w którym wystawca poleca bankowi wypłatę określonej kwoty wskazanej osobie lub podmiotowi.
czek inwestycyjny
Czek inwestycyjny to potoczne określenie kwoty przeznaczanej przez inwestora na pojedynczą transakcję lub spółkę.
czerwona linia
Umownie określona granica działań, której przekroczenie ma spowodować reakcję państwa lub organizacji. Może dotyczyć bezpieczeństwa, polityki zagranicznej albo innych kluczowych interesów.
czerwona nota Interpolu
Międzynarodowy alert Interpolu służący do ustalenia miejsca pobytu osoby poszukiwanej i zatrzymania jej zgodnie z prawem państwa, w którym się znajduje. Nie jest samodzielnym międzynarodowym nakazem aresztowania.
czerwone linie
Granice działań, których przekroczenie państwo lub organizacja uznaje za niedopuszczalne i na które może odpowiedzieć określonymi środkami. Jasne określenie takich granic ma zwiększać przewidywalność polityki.
czerwone ostrzeżenie
Czerwone ostrzeżenie to najwyższy poziom w czterostopniowej skali zastosowanej przez chińskie centrum meteorologiczne, oznaczający bardzo wysokie zagrożenie.
czternasta poprawka do konstytucji Stanów Zjednoczonych
Zmiana konstytucji USA z 1868 roku, która między innymi określa zasady obywatelstwa oraz gwarantuje ochronę prawną i równe traktowanie.
czterosuwowy cykl pracy
Pełny cykl działania silnika tłokowego obejmujący cztery fazy: zasysanie mieszanki, sprężanie, zapłon i usuwanie spalin.
czujnik
Czujnik to element urządzenia, który wykrywa lub mierzy określoną właściwość, na przykład temperaturę, wilgotność albo nacisk. Zebrane dane mogą służyć do sterowania pracą urządzenia.
czyn karalny
W prawie dotyczącym nieletnich jest to czyn zabroniony przez przepisy prawa karnego, popełniony przez osobę w wieku określonym w tych przepisach.
czynnik ryzyka
Zdarzenie, warunek lub zjawisko zwiększające prawdopodobieństwo niekorzystnych skutków. W analizie stosunków międzynarodowych może wpływać na stabilność polityczną, bezpieczeństwo lub gospodarkę.
czynnik transkrypcyjny
Czynnik transkrypcyjny to białko, które wiąże się z określonymi sekwencjami DNA i reguluje przepisywanie informacji z genów na RNA. Może zwiększać albo ograniczać aktywność wybranych genów.
czynności dowodowe
Działania podejmowane w postępowaniu w celu znalezienia, zabezpieczenia, utrwalenia i oceny informacji mogących pomóc w ustaleniu faktów.
czynności mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa
Działania podejmowane przez służby w celu rozpoznania zagrożenia, ograniczenia jego skutków lub ochrony ludzi.
czynności procesowe
Formalne działania podejmowane w toku postępowania przez uprawnione organy, na przykład przesłuchania, oględziny lub zabezpieczanie dowodów.
czynności wyjaśniające
Działania podejmowane w celu ustalenia okoliczności zdarzenia, zebrania informacji i oceny, czy istnieją podstawy do dalszych działań formalnych.
czytnik kart microSD
Element urządzenia umożliwiający korzystanie z wymiennych kart pamięci microSD do przechowywania lub odczytywania danych.
cząsteczka kluczowa
Rzadko występujący związek chemiczny, którego wpływ na skład lub funkcjonowanie całej społeczności organizmów jest nieproporcjonalnie duży w stosunku do jego ilości.
cząsteczki LDL
Białkowe nośniki, które transportują cholesterol LDL we krwi. Ich liczba może dostarczać dodatkowych informacji o ryzyku chorób serca.
cząsteczki organiczne
Związki zawierające węgiel, które mogą powstawać w procesach biologicznych lub geologicznych. Ich obecność sama w sobie nie dowodzi istnienia życia.
cząstki pyłu zawieszonego
Mikroskopijne cząstki stałe lub ciekłe unoszące się w powietrzu. Część z nich może przenikać głęboko do płuc, a najmniejsze także do krwiobiegu.
częstotliwość odświeżania
Liczba odświeżeń obrazu na ekranie w ciągu jednej sekundy, wyrażana w hercach. Wartość 120 Hz oznacza, że obraz jest aktualizowany do 120 razy na sekundę.
częstotliwość odświeżania ekranu 120 Hz
Parametr określający, ile razy w ciągu sekundy ekran aktualizuje wyświetlany obraz. Wartość 120 Hz oznacza do 120 odświeżeń obrazu na sekundę.
częściowe zaćmienie
Zjawisko, podczas którego Księżyc zasłania tylko część widocznej tarczy Słońca.
częściowo zautomatyzowane wsparcie kierowcy
System, który może automatycznie wykonywać wybrane zadania podczas jazdy, lecz nie zastępuje kierowcy odpowiedzialnego za obserwowanie drogi i prowadzenie pojazdu.
członek zarządu
Osoba wchodząca w skład zarządu spółki i uczestnicząca w prowadzeniu jej spraw oraz reprezentowaniu jej na zewnątrz. Zakres jej uprawnień i odpowiedzialności wynika z przepisów oraz zasad obowiązujących w danej spółce.
człowiek w pętli
Model działania systemu, w którym człowiek pozostaje częścią procesu decyzyjnego. Może oceniać propozycje systemu, zatwierdzać je lub korygować jego działanie.
cło
Cło to publiczna opłata nakładana na towary przywożone z zagranicy. Jej wysokość może zależeć między innymi od wartości lub rodzaju towaru.