Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3872
- Widoczny zakres
- 541-630
Indeks alfabetyczny
B
65 haseł
bezpieczeństwo wewnętrzne
Stan państwa, w którym jego mieszkańcy, instytucje i terytorium są chronieni przed zagrożeniami powstającymi wewnątrz kraju.
bezpieczeństwo żywnościowe
Stan, w którym ludzie mają stały fizyczny i ekonomiczny dostęp do wystarczającej ilości bezpiecznej i wartościowej żywności.
bezpieczny kraj pochodzenia
Państwo uznawane w określonym systemie prawnym za takie, w którym co do zasady nie występuje ryzyko prześladowania lub poważnej krzywdy wobec jego obywateli.
bezpośrednie połączenie energetyczne
Połączenie obiektu odbiorcy z wytwórcą lub źródłem energii, zapewniające dedykowane zasilanie. Może ograniczać zależność od tradycyjnej infrastruktury sieciowej, ale wymaga odpowiednich warunków technicznych i formalnych.
bezprawna śmierć
Roszczenie dotyczące śmierci, którą przypisuje się bezprawnemu działaniu lub zaniechaniu innej osoby lub podmiotu.
bezsenność
Bezsenność to trudności z zasypianiem, utrzymaniem snu lub zbyt wczesnym budzeniem się, które mogą pogarszać odpoczynek i funkcjonowanie w ciągu dnia.
bezstopniowa skrzynia biegów
Bezstopniowa skrzynia biegów, określana jako CVT, płynnie zmienia przełożenie zamiast korzystać z określonej liczby stałych biegów.
bezstronność
Zasada wymagająca od sędziego równego i obiektywnego traktowania stron oraz powstrzymania się od faworyzowania którejkolwiek z nich.
bezzałogowy statek powietrzny
Statek powietrzny, który wykonuje lot bez osoby pilotującej na pokładzie. Może być sterowany zdalnie albo działać częściowo autonomicznie.
bezzałogowy system powietrzny
System wykorzystujący statek powietrzny bez załogi na pokładzie, sterowany zdalnie lub działający częściowo autonomicznie.
biała księga
Dokument przedstawiający analizę problemu oraz proponowane kierunki działań lub rozwiązania. Zwykle ma charakter informacyjny i nie jest sam w sobie aktem prawnym.
białka nieustrukturyzowane wewnętrznie
Białka, które nie przyjmują jednej trwale uporządkowanej struktury przestrzennej, lecz mogą zmieniać swoją konfigurację.
biblioteki systemowe
Zestawy gotowych funkcji i procedur wykorzystywanych przez system operacyjny oraz aplikacje do realizacji wspólnych zadań.
bilans
Bilans to zestawienie majątku przedsiębiorstwa oraz źródeł jego finansowania na określony dzień. Pokazuje między innymi aktywa, zobowiązania i kapitał własny.
bilans energetyczny
Porównanie ilości energii dostarczonej do procesu z ilością energii uzyskanej w jego wyniku. Dodatni bilans oznacza, że uzyskano więcej energii niż wprowadzono do samej reakcji lub badanego układu.
bilet all-in-one
Bilet all-in-one to pełna wejściówka łącząca dostęp do wielu ścieżek lub części programu w ramach jednego biletu.
billings
Łączna wartość kwot naliczonych lub rozliczonych w transakcjach przeprowadzonych za pośrednictwem platformy. Nie jest tożsama z przychodem samej platformy.
biodiesel
Paliwo do silników wysokoprężnych wytwarzane z surowców pochodzenia biologicznego, takich jak oleje roślinne lub tłuszcze.
biometan
Biometan to gaz powstający po oczyszczeniu biogazu, o właściwościach zbliżonych do gazu ziemnego i możliwy do wykorzystania jako paliwo lub źródło energii.
biometria
Biometria to wykorzystanie unikalnych cech fizycznych lub behawioralnych osoby do jej rozpoznawania albo potwierdzania tożsamości. Przykładami są odciski palców i skany dłoni.
bioróżnorodność
Zróżnicowanie organizmów żywych obejmujące różnorodność genów, gatunków i ekosystemów. Wysoka bioróżnorodność zwiększa liczbę i różnorodność form życia występujących na danym obszarze.
biosynteza
Biosynteza to biologiczny proces wytwarzania związków chemicznych przez organizm z prostszych substancji, zwykle z udziałem enzymów. Biosynteza saponin obejmuje kolejne reakcje zachodzące w komórkach rośliny.
bitumen
Bitumen to lepka, ciężka substancja węglowodorowa otrzymywana głównie z przerobu ropy naftowej. Stosuje się ją przede wszystkim jako spoiwo w nawierzchniach drogowych i materiałach izolacyjnych.
blackout
Blackout to terytorialne ograniczenie dostępności transmisji, zwykle wynikające z praw do pokazywania danego wydarzenia na określonym obszarze.
blockchain
Blockchain to rozproszony rejestr danych, w którym informacje są zapisywane w powiązanych ze sobą blokach i współdzielone między uczestnikami sieci.
blok gazowo-parowy
Jednostka wytwarzania energii, która wykorzystuje turbinę gazową oraz turbinę parową. Ciepło ze spalania gazu służy w niej dodatkowo do produkcji pary napędzającej drugi układ.
blokada
Działania mające na celu uniemożliwienie lub ograniczenie dostępu do określonego obszaru albo opuszczania go przez statki, towary lub ludzi, często przy użyciu środków wojskowych.
blokada morska
Działanie polegające na uniemożliwianiu lub ograniczaniu ruchu statków do określonego obszaru albo z niego, zwykle w celu wywarcia presji na przeciwnika.
blokada portów
Celowe uniemożliwianie lub ograniczanie statkom dostępu do portów albo ich opuszczania, zwykle za pomocą środków państwowych lub wojskowych.
blokada rachunku
Blokada rachunku to czasowe ograniczenie możliwości dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku. Może zostać zastosowana przez uprawniony organ na warunkach i przez okres określone w przepisach.
blokady internetowe
Działania ograniczające dostęp do określonych stron, usług, treści lub całej sieci internetowej na danym obszarze.
blue chip
Akcje dużych, uznanych i zwykle wysoko płynnych spółek, które mają istotne znaczenie dla rynku. Ich kursy są często postrzegane jako względnie stabilniejsze niż kursy mniejszych firm.
bombowiec
Samolot wojskowy przeznaczony przede wszystkim do przenoszenia i zrzucania bomb lub użycia innych środków rażenia przeciw celom naziemnym.
bonus
Bonus to dodatkowy punkt przyznawany zawodnikowi zgodnie z zasadami określonej konkurencji, niezależnie od podstawowych punktów za zajęte miejsce.
bookings
Wartość zamówień lub umów sprzedażowych zawartych w danym okresie, niezależnie od tego, kiedy zostaną ujęte jako przychód. Wskaźnik pokazuje popyt i przyszły potencjał sprzedażowy, ale nie jest tożsamy z przychodem.
booster
Stopień lub silnik rakiety zapewniający duży ciąg podczas startu i początkowej fazy lotu.
bot
Program komputerowy, który automatycznie wykonuje określone zadania, często komunikuje się z użytkownikami lub przetwarza informacje. Bot może działać według prostych reguł albo korzystać ze sztucznej inteligencji.
bot internetowy
Program wykonujący automatyczne działania w internecie, na przykład publikujący, powielający lub komentujący treści za pośrednictwem konta.
botnet
Sieć zainfekowanych albo przejętych urządzeń, które mogą być zdalnie sterowane przez operatora. Takie urządzenia mogą wykonywać skoordynowane działania bez wiedzy swoich właścicieli.
box office
Suma wpływów ze sprzedaży biletów osiągniętych przez film, zwykle podawana dla określonego okresu, terytorium lub całego świata.
bramka sieciowa
Urządzenie pośredniczące między siecią zewnętrzną a lokalną siecią domową, które odbiera sygnał i udostępnia połączenie urządzeniom w domu.
break point
Sytuacja, w której zawodnik lub para potrzebuje jeszcze jednej wygranej wymiany, aby przełamać podanie przeciwnika.
breakeven
Punkt, w którym energia uzyskana w reakcji fuzji przewyższa energię dostarczoną do jej zapłonu.
breakfall
Technika kontrolowanego przewrotu wykonywanego przy lądowaniu, która ogranicza skutki upadku i pozwala zachować ciągłość ruchu.
briefing
Spotkanie lub prezentacja służąca przekazaniu decydentom najważniejszych informacji na określony temat, często z możliwością zadawania pytań.
broń AI
System uzbrojenia wykorzystujący sztuczną inteligencję do analizy danych, wykrywania celów, wspierania decyzji lub wykonywania wybranych działań.
broń automatyczna
Broń palna, która po naciśnięciu spustu automatycznie przeładowuje się i może oddawać kolejne strzały bez ponownego ręcznego przeładowania.
broń bez udziału człowieka
Broń bez udziału człowieka to system uzbrojenia, który może wykrywać cele, podejmować decyzje o ich zaatakowaniu lub wykonywać atak bez bezpośredniej decyzji człowieka.
broń jądrowa
Rodzaj broni, której działanie niszczące wynika z reakcji jądrowych, takich jak rozszczepienie lub synteza jąder atomowych.
budowa księgi popytu
Budowa księgi popytu to proces zbierania od inwestorów deklaracji zainteresowania ofertą, w tym liczby papierów wartościowych i akceptowanej ceny, aby ustalić warunki emisji.
budżet federalny
Plan dochodów i wydatków państwa federalnego uchwalany na określony okres. Obejmuje środki przeznaczone między innymi na administrację publiczną, programy państwowe i obsługę zobowiązań.
budżet produkcyjny
Łączna kwota zaplanowana lub wydana na przygotowanie i realizację filmu, bez uwzględniania wszystkich późniejszych kosztów promocji.
bufor
Rezerwa mocy lub wydajności uwzględniona w projekcie systemu, aby ograniczyć skutki chwilowego spadku produkcji albo wzrostu zużycia.
bug bounty
Program nagród, w ramach którego organizacja wynagradza osoby zgłaszające wykryte błędy lub luki w jej produktach.
bullpen game
Strategia, w której drużyna nie wystawia tradycyjnego startera, lecz korzysta kolejno z kilku miotaczy z bullpenu, aby rozegrać całe spotkanie.
bundlowanie
Łączenie kilku aplikacji, usług lub produktów w jeden pakiet oferowany użytkownikowi.
buprenorfina
Buprenorfina to lek działający na receptory opioidowe, wykorzystywany między innymi w terapii osób uzależnionych od opioidów. Pomaga ograniczać objawy odstawienia i głód narkotykowy.
burza generowana przez pożar
Burza powstająca wskutek silnego unoszenia gorącego powietrza i wilgoci nad dużym pożarem. Może wytwarzać wyładowania atmosferyczne, które powodują nowe ogniska ognia.
business email compromise
Oszustwo wykorzystujące pocztę elektroniczną do podszywania się pod zaufaną osobę lub organizację i nakłaniania odbiorcy do działania korzystnego dla przestępcy.
butelkomat
Automat przyjmujący zużyte butelki lub puszki i rejestrujący ich zwrot, zwykle w ramach systemu kaucyjnego.
bytecode
Pośrednia postać kodu programu, przeznaczona do wykonania przez określony silnik lub środowisko uruchomieniowe. Nie jest zwykle bezpośrednim kodem maszynowym procesora.
błony kosmówkowoowodniowe
Błony płodowe tworzone przez kosmówkę i owodnię, otaczające rozwijający się organizm oraz środowisko ciąży. Znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie łożyska i tkanek matki.
błony śluzowe
Wilgotne warstwy tkanki wyściełające wnętrze wielu narządów, między innymi układu pokarmowego, oddechowego i moczowo-płciowego.
błąd detekcji
Błąd detekcji to nieprawidłowy wynik systemu wykrywającego, polegający na pominięciu naruszenia albo błędnym oznaczeniu prawidłowej treści jako naruszenia.
błąd proceduralny
Naruszenie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad prowadzenia postępowania, które może wpłynąć na jego przebieg, prawa uczestników albo prawidłowość rozstrzygnięcia.
C
25 haseł
cache’owanie
Technika przechowywania kopii często używanych danych w pamięci podręcznej lub w pośrednich serwerach, aby szybciej je udostępniać.
carry
Wynagrodzenie zależne od wyniku inwestycji, zwykle powiązane z udziałem w osiągniętym zysku. W obrocie prywatnymi aktywami termin może oznaczać także dodatkową opłatę pobieraną przez pośrednika.
cash‑pay
Model rozliczeń, w którym pacjent płaci za usługę bezpośrednio, zamiast korzystać z refundacji lub rozliczenia z ubezpieczycielem.
casting
Proces wyboru aktorów do określonych ról w filmie, serialu, teatrze lub innej produkcji audiowizualnej.
całkowite zaćmienie Słońca
Zjawisko, podczas którego Księżyc całkowicie zasłania tarczę Słońca obserwatorowi znajdującemu się w odpowiednim miejscu na Ziemi.
cel przejęcia
Przedsiębiorstwo, grupa przedsiębiorstw lub aktywa, które mają zostać nabyte w ramach transakcji przejęcia. W procesach fuzji i przejęć termin ten jest często używany jako określenie kupowanego podmiotu.
cel sprzedażowy
Założona przez przedsiębiorstwo liczba produktów, które powinny zostać sprzedane w określonym czasie. Służy do oceny realizacji planu handlowego.
cena detaliczna
Cena, po której produkt jest sprzedawany bezpośrednio konsumentowi końcowemu, zwykle wraz z należnymi podatkami.
cena docelowa
Szacowana przez analityka lub instytucję finansową cena akcji, którą walor może osiągnąć w określonym horyzoncie czasowym.
cena emisyjna
Cena emisyjna to cena, po której akcje są oferowane inwestorom w ramach emisji lub pierwszej oferty publicznej. Może różnić się od ceny otwarcia na giełdzie.
cena katalogowa
Oficjalna cena referencyjna produktu ustalana przez producenta lub sprzedawcę przed uwzględnieniem promocji i rabatów.
cena regularna
Cena regularna to standardowa cena produktu stosowana lub deklarowana poza okresem promocji.
cena wywoławcza
Cena wywoławcza to początkowa kwota, za którą nieruchomość lub inny przedmiot zostaje wystawiony na sprzedaż. Nie musi być ceną, za którą ostatecznie zostanie zawarta transakcja.
cena zamknięcia
Cena zamknięcia to kurs instrumentu finansowego odnotowany na koniec określonej sesji giełdowej.
centralizacja przekazu
Model komunikacji politycznej, w którym główne komunikaty są opracowywane i rozpowszechniane pod ścisłą kontrolą jednego ośrodka, często lidera lub kierownictwa partii.
centralny rejestr
Centralny rejestr to uporządkowany zbiór danych prowadzony w jednym systemie, obejmujący informacje o terapii substytucyjnej i wystawionych receptach.
centrum danych
Obiekt lub zespół obiektów wyposażonych w serwery, systemy przechowywania danych oraz infrastrukturę potrzebną do ich przetwarzania i udostępniania.
centrum inteligentnego domu
Urządzenie lub system koordynujący działanie kompatybilnych urządzeń domowych, takich jak oświetlenie, czujniki czy sprzęt multimedialny.
centrum serwisowe
Specjalistyczny obiekt przeznaczony do przeglądów, konserwacji, napraw i innych prac utrzymaniowych dotyczących określonego sprzętu.
ceny maksymalne
Urzędowo ustalone najwyższe ceny, których sprzedawca nie może przekroczyć w odniesieniu do określonych towarów lub usług.
ceny paliw
Kwoty, jakie nabywcy płacą za paliwa, na przykład na stacjach paliw. Ich poziom zależy między innymi od kosztu surowca, podatków, marż i warunków rynkowych.
cenzura
Kontrolowanie, ograniczanie lub usuwanie treści przeznaczonych do publicznego rozpowszechniania przez władze, instytucje albo właścicieli mediów.
certyfikacja
Formalny proces sprawdzania, czy produkt, technologia lub sposób działania spełnia określone wymagania techniczne, prawne albo bezpieczeństwa. Może zakończyć się wydaniem odpowiedniego dokumentu lub dopuszczeniem do stosowania.
certyfikat cyfrowy
Elektroniczne poświadczenie powiązane z określoną tożsamością lub kluczem kryptograficznym, używane między innymi do potwierdzania źródła i autentyczności oprogramowania.
challenge
Internetowe wyzwanie polegające na wykonaniu określonego zadania według prostych zasad, a często także opublikowaniu lub przekazaniu dalej jego rezultatu.