Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3872
- Widoczny zakres
- 811-900
Indeks alfabetyczny
D
90 haseł
dochodzenie
Dochodzenie to uporządkowane postępowanie mające na celu ustalenie faktów, okoliczności i możliwej przyczyny określonego zdarzenia.
dochodzenie dziennikarskie
Długotrwały proces zbierania, sprawdzania i analizowania informacji przez dziennikarzy w celu wyjaśnienia istotnej sprawy. Nie jest formalnym postępowaniem prowadzonym przez organy ścigania.
dofinansowanie
Dofinansowanie to pokrycie części kosztu określonego zakupu lub działania ze środków publicznych albo innego podmiotu, dzięki czemu beneficjent ponosi niższy wydatek.
dokapitalizowanie
Zwiększenie kapitału podmiotu przez dostarczenie mu dodatkowych środków lub innych wkładów. Dokapitalizowanie może służyć między innymi finansowaniu działalności albo spłacie zobowiązań.
doktryna operacyjna
Doktryna operacyjna to zbiór zasad określających, jak siły zbrojne planują i prowadzą działania. Łączy założenia strategiczne z praktycznymi sposobami wykorzystania wojsk i ich wyposażenia.
doktryna wojskowa
Zbiór założeń i zasad określających, jak państwo lub jego siły zbrojne rozumieją zagrożenia oraz planują organizację i użycie wojska.
dokument podróży
Dokument potwierdzający tożsamość i uprawniający do przekraczania granic, wydany przez państwo lub uprawnioną organizację.
dokumentacja
Zbiór zapisów opisujących przyczyny, przebieg i okoliczności podjętych działań, sporządzany w celu ich późniejszego wyjaśnienia i kontroli.
dokumentacja medyczna
Dokumentacja medyczna to zbiór zapisów dotyczących stanu zdrowia pacjenta, rozpoznania, leczenia i udzielonych świadczeń. Może być prowadzona w formie papierowej lub elektronicznej.
dokumentacja transakcyjna
Zbiór umów i innych dokumentów określających warunki transakcji, prawa i obowiązki stron oraz zasady jej przeprowadzenia.
dolina śmierci
Okres rozwoju przedsięwzięcia, w którym technologia została już sprawdzona, lecz projekt nie ma jeszcze wystarczających środków na komercjalizację i zwiększenie skali.
dominacja rynkowa
Dominacja rynkowa to pozycja przedsiębiorstwa, która pozwala mu w znacznym stopniu działać niezależnie od konkurentów, kontrahentów lub konsumentów.
domniemanie niewinności
Zasada, zgodnie z którą osobę uważa się za niewinną, dopóki jej wina nie zostanie prawomocnie stwierdzona przez sąd. Ciężar udowodnienia winy spoczywa na oskarżeniu.
domyślny model
Domyślny model to wariant wybierany automatycznie przez usługę, gdy użytkownik nie wskaże innego modelu.
dopuszczalność dowodów
Ocena, czy określony materiał może zostać przedstawiony i wykorzystany przez sąd w postępowaniu. Zależy między innymi od jego legalności, znaczenia dla sprawy i wiarygodności.
dopuszczenie do orzekania
Formalne umożliwienie sędziemu wykonywania kompetencji orzeczniczych po spełnieniu wymaganych warunków prawnych i organizacyjnych.
dorzecze
Obszar, z którego wody powierzchniowe spływają do jednej rzeki głównej i jej dopływów.
dostawca chmury
Firma oferująca przez internet zasoby i usługi informatyczne, takie jak serwery, przestrzeń na dane, bazy danych lub narzędzia programistyczne.
dostawca internetu
Podmiot zapewniający użytkownikom dostęp do internetu, zwykle za pośrednictwem własnej albo wynajmowanej infrastruktury telekomunikacyjnej.
dostawca usług kryptoaktywów
Podmiot zawodowo świadczący usługi związane z kryptoaktywami, takie jak ich przechowywanie, wymiana lub pośrednictwo w obrocie. Działalność takich podmiotów podlega wymogom regulacyjnym.
dostrajanie agentów
Dostosowywanie konfiguracji, instrukcji, połączeń z narzędziami lub sposobu działania agentów do wymagań konkretnego zadania i środowiska.
dostęp tylko do odczytu
Uprawnienie pozwalające przeglądać dane bez możliwości ich modyfikowania, usuwania lub dodawania.
dostępność
W projektowaniu aplikacji i gier dostępność oznacza dostosowanie produktu do potrzeb osób o różnych możliwościach wzrokowych, słuchowych, ruchowych lub poznawczych.
dostępność mieszkań
Stopień, w jakim gospodarstwa domowe mogą znaleźć i sfinansować mieszkanie odpowiadające ich potrzebom oraz możliwościom ekonomicznym.
dotacja
Bezzwrotne środki finansowe przyznane przez państwo lub inną instytucję na określony cel, zwykle pod warunkiem spełnienia ustalonych wymagań i rozliczenia wydatków.
dotacja unijna
Środki finansowe pochodzące z funduszy Unii Europejskiej, przyznawane na określony projekt lub cel na warunkach ustalonych w przepisach i dokumentacji konkursowej.
doubleheader
W baseballu zestaw dwóch meczów rozgrywanych przez te same drużyny tego samego dnia lub w ramach jednego bloku programowego.
downsizing
Zmniejszanie skali działalności organizacji, często przez redukcję zatrudnienia lub ograniczenie zakresu operacji.
dowód
Dowód to informacja, dokument, rzecz lub wypowiedź wykorzystywana do ustalenia faktów istotnych dla postępowania. Jego znaczenie ocenia organ prowadzący sprawę.
dozór kuratorski
Środek probacyjny polegający na kontrolowaniu zachowania osoby przez kuratora sądowego oraz wspieraniu jej w przestrzeganiu obowiązków nałożonych przez sąd.
doświadczenie użytkownika
Doświadczenie użytkownika to ogół wrażeń, ocen i odczuć towarzyszących korzystaniu z aplikacji, gry lub innego produktu cyfrowego.
dożywocie
Kara pozbawienia wolności odbywana co do zasady przez resztę życia skazanego. Przepisy mogą przewidywać możliwość ubiegania się o zwolnienie po określonym czasie.
draft NFL
Procedura, w której kluby NFL wybierają zawodników mogących rozpocząć profesjonalną karierę w lidze. Kolejność wyboru jest uporządkowana według ustalonych zasad.
dramaturgia
Sposób budowania przebiegu opowieści, obejmujący układ wydarzeń, napięcie, konflikty i tempo narracji.
drift
Dyscyplina sportów motorowych polegająca na kontrolowanym wprowadzaniu samochodu w poślizg i utrzymywaniu go na wyznaczonej trasie.
drive-thru
Forma obsługi, w której klient składa i odbiera zamówienie bez wysiadania z pojazdu, korzystając z wyznaczonego pasa oraz okienka obsługi.
droga ekspresowa
Droga przeznaczona wyłącznie dla ruchu pojazdów samochodowych, z ograniczonym dostępem i szczególnymi zasadami organizacji ruchu.
droga krajowa
Kategoria dróg publicznych o znaczeniu ogólnokrajowym, służących między innymi połączeniom między dużymi miastami oraz ważnym przejściom granicznym.
dron
Dron to bezzałogowy statek powietrzny sterowany zdalnie albo działający częściowo autonomicznie. W zastosowaniach wojskowych może służyć do rozpoznania, naprowadzania lub ataku.
dron morski
Bezzałogowy pojazd przeznaczony do działania na powierzchni morza lub pod wodą, sterowany zdalnie albo autonomicznie.
dropper
Składnik złośliwego oprogramowania, którego zadaniem jest dostarczenie, zapisanie lub uruchomienie kolejnych plików albo ładunków na zaatakowanym urządzeniu.
druga tura
Druga tura to ponowne głosowanie między kandydatami, którzy uzyskali najlepsze wyniki w pierwszej turze, gdy żaden z nich nie zdobył wymaganej większości.
drugi próg podatkowy
Granica dochodu w skali podatkowej, po której przekroczeniu nadwyżka dochodu jest opodatkowana wyższą stawką PIT. Nie oznacza to objęcia całego dochodu wyższą stawką.
drugie życie baterii
Ponowne wykorzystanie używanych baterii, zwłaszcza po zakończeniu ich opłacalnej pracy w pojeździe, w innym zastosowaniu, takim jak magazynowanie energii.
drzewko dialogowe
Struktura rozmowy złożona z wcześniej zaplanowanych ścieżek i odpowiedzi. System wybiera kolejną gałąź na podstawie rozpoznanego pytania lub sytuacji.
drzewko umiejętności
System rozwoju postaci lub wyposażenia, w którym kolejne zdolności odblokowuje się w określonej strukturze zależności.
drzewo perków
Hierarchiczny system rozwoju, w którym odblokowywanie kolejnych ulepszeń odbywa się według określonych zależności. Perki mogą zwiększać statystyki jednostek, skracać czasy działań albo dodawać nowe możliwości.
dublet
W sporcie dublet oznacza zdobycie przez zawodnika lub zespół dwóch zwycięstw albo tytułów w tej samej imprezie lub cyklu zawodów. W artykule chodzi o wygranie biegów na 1500 i 5000 metrów.
dublowanie
Sytuacja, w której kierowca wyprzedza rywala o całe okrążenie, ponieważ ten ma gorszy wynik w wyścigu.
due diligence
Szczegółowe badanie podmiotu lub transakcji przed jej zawarciem, obejmujące między innymi aspekty prawne, finansowe i podatkowe.
duże modele językowe
Modele sztucznej inteligencji trenowane na dużych zbiorach tekstu, które potrafią rozumieć i tworzyć wypowiedzi w języku naturalnym.
dwukierunkowe łącza komunikacyjne
Połączenia umożliwiające wymianę informacji w obu kierunkach między pojazdem lub systemem a personelem zewnętrznym. Regulacje mogą określać dla nich wymagany czas reakcji.
dwumecz
Zestaw dwóch meczów rozegranych przez te same drużyny w ramach jednego wydarzenia lub krótkiej serii.
dwustrefowy sterownik nawadniania
Urządzenie pozwalające niezależnie planować i uruchamiać podlewanie w dwóch wydzielonych strefach.
dyktowanie głosowe
Wprowadzanie tekstu przez mówienie do urządzenia, które rozpoznaje wypowiadane słowa.
dyplomacja
Ogół działań i metod, za pomocą których państwa lub ich przedstawiciele prowadzą negocjacje, komunikują stanowiska i dążą do realizacji interesów bez użycia siły.
dyplomacja gospodarcza
Działania państwa wykorzystujące relacje zagraniczne do wspierania handlu, inwestycji i interesów krajowych przedsiębiorstw.
dyplomacja przywódców
Forma dyplomacji, w której bezpośrednio uczestniczą przywódcy państw. Służy podejmowaniu decyzji politycznych na najwyższym szczeblu i wyznaczaniu kierunku relacji międzynarodowych.
dyrektor ds. bezpieczeństwa informacji
CISO to osoba odpowiedzialna w organizacji za strategię, zarządzanie i nadzór nad bezpieczeństwem informacji oraz cyberbezpieczeństwem.
dyrektor ds. treści
Osoba odpowiedzialna za kierunek rozwoju treści w firmie medialnej, w tym ocenę projektów i kształtowanie oferty programowej.
dyrektor kreatywny
Osoba odpowiedzialna za nadrzędny kierunek artystyczny i koncepcyjny projektu, w tym spójność jego wizji.
dyrektor operacyjny
Osoba odpowiedzialna za bieżące funkcjonowanie organizacji i realizację jej procesów operacyjnych.
dyrektor wykonawczy
Osoba odpowiedzialna za bieżące zarządzanie organizacją lub określonym obszarem jej działalności.
dyrektywa
Formalny akt lub polecenie wydane przez uprawniony organ, określające sposób postępowania albo wprowadzające zakaz określonych działań.
dyskonto
Obniżenie ceny lub wyceny względem przyjętego punktu odniesienia, na przykład wcześniejszej wyceny spółki. Dyskonto może odzwierciedlać słabszy popyt, wyższe ryzyko albo mniejszą płynność aktywa.
dyskurs publiczny
Ogół publicznych wypowiedzi, argumentów i sposobów przedstawiania określonego tematu w debacie społecznej, politycznej lub medialnej.
dyslokacja
Dyslokacja to rozmieszczenie wojsk, jednostek lub ich wyposażenia na określonym obszarze. Zmiana dyslokacji oznacza przeniesienie ich do innego miejsca lub zmianę sposobu rozmieszczenia.
dystrybucja aplikacji
Proces udostępniania aplikacji użytkownikom, obejmujący między innymi jej publikację, pobieranie i instalację za pośrednictwem określonego kanału.
dystrybucja filmu
Zorganizowany proces wprowadzania filmu do obiegu i udostępniania go widzom, między innymi w kinach, telewizji lub serwisach internetowych.
dystrybutor paliwa
Urządzenie na stacji paliw służące do odmierzania i wydawania paliwa do zbiornika pojazdu.
dywersyfikacja
Rozproszenie działalności, dostaw lub tras między różne źródła i kierunki, aby zmniejszyć zależność od jednego rozwiązania i ograniczyć ryzyko zakłóceń.
dywersyfikacja bazy klientów
Dywersyfikacja bazy klientów polega na zwiększaniu liczby i różnorodności odbiorców, aby ograniczyć zależność od jednego lub kilku partnerów.
dywersyfikacja dostaw
Strategia polegająca na korzystaniu z wielu dostawców lub zakładów zamiast uzależniania się od jednego źródła zaopatrzenia.
dywersyfikacja gospodarki
Proces zwiększania różnorodności sektorów, branż i źródeł dochodu w gospodarce, aby ograniczyć zależność od jednej dziedziny.
dywersyfikacja portfela inwestycyjnego
Rozłożenie kapitału między różne rodzaje aktywów lub inwestycji, aby ograniczyć zależność wyniku od jednego składnika majątku.
dywersyfikacja przychodów
Rozwijanie różnych źródeł wpływów, aby zmniejszyć zależność od jednego produktu, rynku lub rodzaju działalności.
dywersyfikacja sojuszy
Strategia rozwijania lub wzmacniania relacji z większą liczbą partnerów, aby ograniczyć zależność od jednego sojusznika i zwiększyć odporność systemu bezpieczeństwa.
dywersyfikacja źródeł dostaw
Strategia polegająca na korzystaniu z wielu źródeł, kierunków lub sposobów dostarczania surowców, aby ograniczyć zależność od jednego dostawcy i zwiększyć ciągłość zaopatrzenia.
dywersyfikacja źródeł energii
Strategia zwiększania liczby i różnorodności źródeł energii, aby ograniczyć zależność od jednego paliwa, dostawcy lub kierunku importu.
dywidenda
Część zysku spółki wypłacana akcjonariuszom, zwykle w przeliczeniu na jedną akcję. Wypłata dywidendy nie jest automatyczna i wymaga spełnienia określonych warunków oraz odpowiedniej decyzji spółki.
dyżur powietrzny
Forma służby, w której załogi i samoloty pozostają w gotowości do szybkiej reakcji na sytuację w przestrzeni powietrznej.
działalność badawczo-rozwojowa
Działalność obejmująca badania oraz prace nad tworzeniem lub ulepszaniem wiedzy, technologii, produktów i procesów.
działalność humanitarna
Zorganizowane działania mające na celu ochronę życia, zdrowia i godności ludzi dotkniętych kryzysami, konfliktami lub katastrofami.
działalność komercyjna
Aktywność prowadzona w celu uzyskiwania przychodów ze sprzedaży produktów, usług lub praw.
działalność publicystyczna
Tworzenie i rozpowszechnianie komentarzy, analiz oraz opinii dotyczących spraw publicznych, społecznych lub politycznych.
działania adaptacyjne
Czynności podejmowane w celu dostosowania ludzi, gospodarki lub infrastruktury do obecnych i przewidywanych skutków zmian klimatu.
działania dyplomatyczne
Oficjalne czynności podejmowane przez państwo w celu prowadzenia negocjacji, przedstawiania stanowiska i rozwiązywania kwestii w relacjach międzynarodowych.
działania epidemiologiczne
Działania epidemiologiczne to czynności służące wykrywaniu źródła zakażenia, ustalaniu osób narażonych oraz ograniczaniu dalszego szerzenia się choroby.
działania informacyjne
Planowane działania polegające na przekazywaniu, kształtowaniu lub rozpowszechnianiu informacji w celu wpływania na wiedzę, opinie albo decyzje odbiorców.
działania inwazyjne
Operacje wojskowe prowadzone na terytorium przeciwnika lub mające na celu jego zajęcie, podporządkowanie albo przejęcie nad nim kontroli.