Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Amazonia: setki osób wkroczyły na teren chroniący lud w izolacji
Nowa strefa ochronna Bacajaí w całości nakłada się na ziemię Ituna/Itatá.
Liczba osób przebywających na terenie wzrosła z około 200 do około 500 w ciągu kilkunastu dni.
Prokuratura ostrzega przed przemocą i ryzykiem ludobójstwa izolowanej społeczności.
Sąd uznał, że stanowe przepisy nie mogą zmienić federalnego reżimu ochronnego.
Sponsorowane
Odkryj rewolucyjną metodę nauki języków
Sprawdź jak w 30 dni opanować podstawy dowolnego języka obcego bez wychodzenia z domu.
W brazylijskim stanie Pará narasta konflikt wokół ziemi Ituna/Itatá, terytorium przeznaczonego do ochrony izolowanego ludu Igarapé Ipiaçava. Od połowy sierpnia na ten obszar wkroczyło początkowo niemal 200 osób. Według relacji przytaczanych przez prokuraturę federalną uczestnicy sforsowali bramy brazylijskiej agencji do spraw ludów rdzennych Funai, zniszczyli tablice ostrzegawcze i rozbili obozy. Do 24 sierpnia liczba osadników miała wzrosnąć do około 500.
Nowa strefa ochronna nakłada się na federalne terytorium
Bezpośrednim tłem wydarzeń jest utworzenie obszaru ochrony środowiska Bacajaí, znanego jako APA Bacajaí. Stanowa ustawa została opublikowana w dzienniku urzędowym Pará 12 sierpnia 2026 roku. Obszar obejmuje około 142,4 tys. hektarów w gminach Altamira i Senador José Porfírio, a jego granice w całości pokrywają się z federalnie chronioną ziemią Ituna/Itatá. Projekt przedstawił w czerwcu deputowany stanowy Francisco Torres de Paula Filho, znany jako Torrinho Torres. Ustawa została przyjęta jednomyślnie i weszła w życie miesiąc później.
Pierwsze doniesienia o niszczeniu znaków i wytyczaniu dróg pojawiły się 13 sierpnia, dzień po publikacji ustawy.
Według brazylijskiego rzecznika praw publicznych 16 sierpnia wkroczenie przerodziło się w zorganizowaną okupację z wytyczaniem działek.
21 sierpnia burmistrz Senador José Porfírio opublikował nagranie z tłumem, grillem i fajerwerkami, przedstawiając wydarzenie jako początek nowego rozdziału.
Słownik artykułu
Pojęcia, które warto znać
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Na nagraniu lokalni politycy i nowo przybyłe osoby mówiły o planach zakładania gospodarstw hodowlanych i rolniczych.
Szybka eskalacja i zagrożenie dla izolowanej społeczności
Federalna prokuratura i brazylijski urząd obrońcy publicznego oceniły, że sytuacja stwarza ryzyko bezpośredniej konfrontacji i możliwego ludobójstwa ludności pozostającej w izolacji. Prokuratura wystąpiła 17 sierpnia do sądu o natychmiastowe skierowanie na miejsce Narodowych Sił Bezpieczeństwa i policji federalnej. W pozwie podkreślono, że osoby chronione przez całkowitą izolację mogą zostać narażone zarówno na przemoc, jak i na choroby, na które nie mają odpowiedniej odporności.
Helena Palmquist, zastępczyni koordynatora Obserwatorium Izolowanych i Niedawno Skontaktowanych Ludów Rdzennych, monitorowała sytuację za pomocą zdjęć satelitarnych i raportów terenowych. Jak powiedziała, w ciągu wielu lat obserwowania podobnych działań w Pará i Amazonii rzadko widziała tak szybkie pogorszenie sytuacji. Funai poinformowała, że podczas monitorowania i operacji ochrony terytorium jej pracownicy napotykali sytuacje utrudniające kontrole, dostęp do obszaru i wykonywanie zadań.
Dwa reżimy ochronne, jeden obszar
Ituna/Itatá jest objęta od 2011 roku serią tymczasowych zarządzeń ograniczenia użytkowania terenu. Zakazują one osobom nieupoważnionym wstępu na obszar, aby chronić lud Igarapé Ipiaçava. Funai odnowiła ten środek ostrożności w 2025 roku. Według regionalnego prokuratora Felícia Pontesa Júniora z prokuratury federalnej APA zapewnia jednak słabszą ochronę niż federalny obszar objęty ograniczeniem wstępu. W obszarze ochrony środowiska prywatni właściciele mogą nadal budować domy i prowadzić hodowlę, co może ułatwiać trwałe zajmowanie terenu.
Ministerstwo Ludów Rdzennych wskazało, że połączenie utworzenia APA z możliwością uregulowania części nieautoryzowanych osiedleń może wzbudzać oczekiwania na uznanie nielegalnych zajęć. Resort ocenił, że taki mechanizm może zachęcać do kolejnych wtargnięć i zwiększać presję na terytorium. Pontes określił przyjęcie ustawy jako strategię tworzącą zamieszanie prawne, które może być wykorzystywane przez osoby próbujące uzasadnić wejście i zajęcie ziemi.
Wylesianie i rolnicza presja na Amazonkę
Konflikt ma także wymiar środowiskowy. Ituna/Itatá od ponad dekady doświadcza systematycznych nielegalnych wtargnięć i według źródła straciła około 20 tys. hektarów lasu pierwotnego. W 2019 roku była najbardziej wylesioną ziemią rdzenną w Brazylii. Operacje federalne prowadzone w ostatnich latach doprowadziły do poprawy sytuacji, ale nie zakończyły presji na teren. Utworzenie słabszej kategorii ochrony może utrudnić egzekwowanie zakazu wstępu i zwiększyć ryzyko dalszej wycinki pod hodowlę bydła oraz inne formy rolnictwa.
Wcześniejsze dochodzenia opisywane w materiale wskazywały, że bydło hodowane nielegalnie na terenie Ituna/Itatá trafiało do legalnego łańcucha sprzedaży dzięki fałszywym pozwoleniom. Takie legalizowanie pochodzenia bydła umożliwiało sprzedaż zwierząt bez ujawniania związku z nielegalnym zajęciem ziemi i wylesianiem. Według źródła mięso trafiało bezpośrednio do dużych zakładów ubojowych, między innymi JBS, Marfrig i Frigol. Informacje te pokazują, że presja na terytorium nie ogranicza się do lokalnych osiedleń, lecz może być częścią szerszego systemu spekulacji ziemią i działalności rolniczej.
Sąd ograniczył skutki stanowej ustawy
Zwolennicy APA Bacajaí, w tym Torrinho Torres, przedstawiali ustawę jako zwycięstwo rolnictwa rodzinnego i odpowiedź na wieloletnie żądania małych gospodarstw dotyczące dostępu do ziemi. Dokumenty przywołane w materiale wskazują jednak, że znacząca część aktywności na Ituna/Itatá może być związana z pośrednikami działającymi na rzecz spekulacyjnego przejmowania gruntów, oszustw, nielegalnego wylesiania i zorganizowanego obrotu ziemią. Deputowany, który jest hodowcą bydła i ubiega się o ponowny wybór w trwającym cyklu wyborczym, nie odpowiedział na pytania dotyczące tych ustaleń. Nie odpowiedział także burmistrz Senador José Porfírio, autor wpisu świętującego wkroczenie na teren.
26 sierpnia sąd federalny uznał, że APA obniża poziom ochrony ustanowiony dla Ituna/Itatá przez władze federalne, i stwierdził niekonstytucyjność takiego skutku. Sąd nie unieważnił stanowej ustawy, ale orzekł, że nie może ona zmienić obowiązującego federalnego reżimu ochronnego. Nakazał Unii i Funai wysłanie w ciągu 48 godzin zespołów Narodowych Sił Bezpieczeństwa w celu powstrzymania okupacji. Za niewykonanie decyzji ustanowiono karę 50 tys. reali dziennie, czyli około 9627 dolarów. Według materiału termin minął, a zespoły nie dotarły na miejsce do chwili publikacji.
