Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Peru chce wydobywać lit i uran. Pod lodowcem Quelccaya narasta spór o wodę i klimat
Koncesje American Lithium w regionie Puno obejmują ponad 1090 kilometrów kwadratowych i trzy projekty surowcowe.
Planowana kopalnia Falchani ma rozpocząć budowę w 2028 roku i produkować 25 tysięcy ton węglanu litu rocznie.
Lodowiec Quelccaya stracił w ciągu 40 lat 58 proc. lodu i dostarcza wodę między innymi dla Cusco i Puno.
Społeczności są podzielone, część liczy na tysiące miejsc pracy, a część obawia się skażenia i utraty zasobów wodnych.
Sponsorowane
Odkryj rewolucyjną metodę nauki języków
Sprawdź jak w 30 dni opanować podstawy dowolnego języka obcego bez wychodzenia z domu.
U podnóża lodowca Quelccaya w południowo-wschodnim Peru rozwija się spór o przyszłość wydobycia litu i uranu. Dla mieszkańców społeczności Phinaya lodowiec jest źródłem wody, częścią lokalnej kultury i podstawą życia opartego między innymi na hodowli alpak. Dla władz Peru oraz inwestora obszar ten ma stać się jednym z ważnych miejsc pozyskiwania minerałów uznawanych za potrzebne dla transformacji energetycznej. Problem polega na tym, że projektowana działalność górnicza ma być prowadzona w pobliżu lodowca, który już szybko się kurczy.
Quelccaya dostarcza wodę i podtrzymuje lokalny ekosystem
Quelccaya wznosi się na wysokość około 5600 metrów i jest drugą największą czaszą lodową w strefie tropikalnej. Donato Bermúdez, mieszkaniec Phinaya i hodowca około 500 alpak, mówił, że lokalna społeczność traktuje lodowiec jak istotę żywą, która daje jej wodę. Podobnie wypowiada się Yolanda Quispe, liderka społeczności i strażniczka parku. Jej zdaniem ewentualne wydobycie mogłoby zagrozić ludziom, zwierzętom oraz roślinom żyjącym w otoczeniu lodu.
Znaczenie Quelccaya wykracza poza jedną społeczność. Według peruwiańskiego Narodowego Instytutu Badań nad Lodowcami i Górskimi Ekosystemami czasza lodowa zawiera około 2,43 miliarda metrów sześciennych wody, czyli ilość, która mogłaby wystarczyć Cusco na sto lat. Wody roztopowe zasilają dorzecze Amazonki oraz regiony Cusco i Puno. Lodowiec jest także siedliskiem 56 gatunków roślin i 76 gatunków ptaków, w tym zięby lodowcowej, jednego z zaledwie dwóch znanych gatunków ptaków gniazdujących bezpośrednio na lodzie. W okolicy występuje również zagrożony kot andyjski.
Quelccaya znajduje się na wysokości około 5600 metrów.
W ciągu ostatnich 40 lat lodowiec stracił 58 proc. lodu.
Jego zasoby wodne oszacowano na 2,43 miliarda metrów sześciennych.
Słownik artykułu
Pojęcia, które warto znać
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
W otoczeniu lodowca stwierdzono 56 gatunków roślin i 76 gatunków ptaków.
Trzy projekty surowcowe po wschodniej stronie lodowca
Kanadyjska spółka American Lithium, działająca w Peru za pośrednictwem Macusani Yellowcake, kontroluje złoża litu i uranu w co najmniej 174 koncesjach. Ich łączna powierzchnia przekracza 1090 kilometrów kwadratowych w regionie Puno, po wschodniej stronie Quelccaya. Koncesje są podzielone między trzy przedsięwzięcia: Macusani, określane jako jedno z największych złóż uranu na świecie, Falchani, przedstawiane jako szóste największe złoże litu w twardej skale, oraz Quelcaya, trzeci projekt poszukiwawczy dotyczący litu.
Najbardziej zaawansowany jest projekt Falchani. Obejmuje cztery koncesje i obszar ponad 2800 hektarów, położony kilka kilometrów od lodowca. Według planów budowa ma rozpocząć się w 2028 roku. Inwestor zakłada produkcję 25 tysięcy ton węglanu litu rocznie oraz ponad 6 miliardów dolarów przychodów w całym okresie działania projektu. Opublikowane przez firmę analizy ekonomiczne wskazują, że złoże dobrze nadaje się do eksploatacji odkrywkowej.
To właśnie sposób wydobycia budzi szczególne obawy organizacji społecznych i części ekspertów. Bladimir Martínez, inżynier środowiska współpracujący z peruwiańską siecią Red Muqui, twierdzi, że prace mogą wytwarzać duże ilości pyłu zawierającego metale, który będzie osiadał na lodowcu. Według tej oceny ciemniejsza warstwa pyłu mogłaby zwiększać pochłanianie ciepła przez powierzchnię lodu i przyspieszać jego topnienie. Martínez wskazuje również na możliwość obecności uranu w takim materiale i związane z tym ryzyko dla ludzi, zwierząt oraz turystów. Są to obawy przedstawiane przez krytyków projektu, a nie potwierdzone skutki działającej kopalni.
Lodowiec już się kurczy, a wydobycie może zwiększyć presję
Najważniejszym punktem sporu jest fakt, że Quelccaya wycofuje się niezależnie od planów górniczych. W ciągu czterech dekad lodowiec stracił 58 proc. lodu. Vito Calderón z organizacji DHUMA ocenia, że dalszy zanik mógłby doprowadzić do kryzysu wodnego w całym regionie. Jego wypowiedź odnosi się do zależności między lodowcem a lokalnym zaopatrzeniem w wodę, ale nie oznacza, że przyszły kryzys ma już przesądzony przebieg. Skala skutków będzie zależeć także od dalszych zmian klimatu, dostępności innych źródeł wody i sposobu zarządzania zasobami.
Quelccaya jest badana od 1974 roku przez paleoklimatologa Lonniego Thompsona z Byrd Polar Research Center w amerykańskim stanie Ohio. Naukowiec pobrał z lodowca pierwsze rdzenie lodowe i przez dekady dokumentował jego zmiany. Thompson uważa, że pełna realizacja koncesji mogłaby zagrozić całej czaszy lodowej. Wskazuje też na możliwość nałożenia się presji górniczej na prognozowane zjawisko super El Niño, które jego zdaniem mogłoby dodatkowo przyspieszyć topnienie. Jako sposób ochrony proponuje utworzenie na obszarze lodowca parku narodowego. Jednocześnie podkreśla, że ochrona prawna nie odwróci już zachodzących zmian, lecz może dać społecznościom więcej czasu na dostosowanie się do utraty wody.
Rząd Peru przyspiesza politykę dotyczącą litu i uranu
Projekty w regionie Puno przez lata pozostawały opóźnione i uwikłane w spory prawne. Obszar był początkowo badany przede wszystkim pod kątem uranu, a lit odkryto tam w większej ilości w 2017 roku. American Lithium przejęła koncesje w 2021 roku. Wcześniej Macusani Yellowcake została ukarana za prowadzenie niezatwierdzonych prac poszukiwawczych. W 2019 roku peruwiański rząd uznał 32 ze 149 koncesji za nieważne z powodu nieuregulowanych opłat. Spór prawny zakończył się w sierpniu 2025 roku, gdy Sąd Najwyższy Peru oddalił sprawę i potwierdził prawa American Lithium do zakwestionowanych koncesji.
W czerwcu 2026 roku Peru formalnie uznało lit i uran za minerały o znaczeniu narodowym. Miesiąc później ponad 1100 osób uczestniczyło w pierwszym międzynarodowym forum dotyczącym tych surowców. Ówczesny premier Luis Arroyo mówił wtedy o ambicji uczynienia Peru czwartym państwem rozwijającym energetykę z wykorzystaniem litu i uranu. Po objęciu urzędu przez konserwatywną prezydentkę Keiko Fujimori kierunek ten zyskał dodatkowe poparcie. Prezydentka podkreślała, że Peru jest państwem górniczym i powinno rozwijać ten sektor. W sierpniu Peru podpisało też z Argentyną, Chile i Boliwią porozumienie dotyczące współpracy i inwestycji w surowce strategiczne.
Krytycy obawiają się, że szybkie otwieranie projektów może wyprzedzić tworzenie odpowiednich zabezpieczeń. Roger Merino, ekspert do spraw zarządzania środowiskiem z Universidad del Pacifico, ocenia, że w Peru może dojść do obniżenia standardów społecznych i środowiskowych. Szczególne wątpliwości dotyczą uranu. Według Merino opracowania wskazują na potrzebę specjalnych procedur obchodzenia się z materiałem radioaktywnym, ale w kraju brakuje zatwierdzonej ustawy lub szczegółowych regulacji technicznych, które jasno określałyby takie zasady. To jedna z przyczyn, dla których projekt uranowy Macusani rozwija się wolniej.
Wątpliwości dotyczą także rozdzielenia projektów litu i uranu. W 2023 roku prezes Macusani Yellowcake Ulises Solís zaprzeczał, że w złożu Falchani znajduje się uran. Badanie Uniwersytetu Katolickiego w Peru z 2024 roku wykazało jednak obecność uranu wśród minerałów śladowych w bogatej w lit skale z tego obszaru. Martínez uważa, że oddzielenie obu projektów miało uprościć proces inwestycyjny, ponieważ uran podlega bardziej złożonym wymaganiom. Samo stwierdzenie obecności minerału śladowego nie przesądza jednak o skali jego wydobycia ani o skutkach środowiskowych. American Lithium deklaruje na swojej stronie stosowanie najwyższych standardów ochrony środowiska, a badania bazowe spółki mają wskazywać, że na terenach projektów Macusani i Falchani nie występują zagrożone gatunki ani siedliska. Firma nie odpowiedziała na pytania Mongabay.
Mieszkańcy są podzieleni, a korzyści i ryzyko mogą dotknąć różnych społeczności
Spór nie dzieli wyłącznie inwestora i organizacji ekologicznych. W prowincji Carabaya, gdzie znajdują się koncesje, część mieszkańców liczy na rozwój gospodarczy i nawet 5000 miejsc pracy. Roger Merino, który prowadził w 2024 roku badania terenowe w Corani, gdzie zlokalizowany jest Falchani, mówił, że wiele lokalnych społeczności popiera działalność górniczą. W jego ocenie część mieszkańców pozbawionych wystarczającego wsparcia państwa postrzega kopalnię jako jedyną realną drogę do poprawy poziomu życia.
Inaczej sytuację widzą społeczności zależne od wód Quelccaya, w tym Phinaya po drugiej stronie lodowca. Ich przedstawiciele obawiają się, że będą ponosić środowiskowe koszty inwestycji, nie otrzymując porównywalnych korzyści ekonomicznych. Yolanda Quispe mówi, że podczas patroli widzi coraz większe wycofanie lodu. Jej zdaniem zmiana klimatu już sama w sobie mocno przyspiesza zanik lodowca, a dodanie do tego działalności górniczej mogłoby pogłębić problem. Przyszłość Quelccaya stała się więc jednocześnie pytaniem o ochronę zasobów wodnych, standardy regulacyjne i model rozwoju regionu, który chce korzystać z rosnącego popytu na minerały dla transformacji energetycznej.
