Zdjęcie: © Pauline Bernfeld / Unsplash
Źródło: unsplash.com/photos/-Fu8ooGVa4I
Małe stawy nie przyciągają takiej uwagi jak zanieczyszczone rzeki, jeziora czy morza. Tymczasem są ważnymi ostojami przyrody. W brytyjskich stawach żyją między innymi żaby, traszki, niewielkie ryby, takie jak strzeble i cierniki, ważki, pluskwiaki wodne oraz ślimaki. Towarzyszą im różnorodne rośliny wilgotnych siedlisk, wśród których są także gatunki zagrożone. W komentarzu redakcyjnym Guardian Environment wskazuje, że te małe zbiorniki powinny otrzymać znacznie silniejszą ochronę.
Stawy są cenione zarówno przez hobbystów, jak i naukowców, jednak ich ochrona prawna pozostaje ograniczona. To szczególnie widoczne w czasie, gdy głównym tematem debaty środowiskowej są stan rzek, jakość wody, zanieczyszczenia wybrzeży oraz wpływ ścieków. Komentarz zwraca uwagę, że koncentracja na większych akwenach może przesłaniać znaczenie drobnych siedlisk. Pojedynczy staw może zajmować niewielką powierzchnię, ale cała sieć takich miejsc tworzy ważne warunki dla wielu gatunków.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Miejsce wraz z jego warunkami środowiskowymi, w którym żyje określony organizm, gatunek lub zespół organizmów. O jego przydatności decydują między innymi woda, gleba, temperatura, roślinność i dostępność pożywienia.
Działania przywracające zdegradowanym ekosystemom ich naturalne warunki i funkcje. Mogą obejmować odtworzenie zbiorników wodnych, siedlisk, roślinności oraz naturalnych stosunków wodnych.
Zróżnicowanie organizmów żywych obejmujące różnorodność genów, gatunków i ekosystemów. Wysoka bioróżnorodność zwiększa liczbę i różnorodność form życia występujących na danym obszarze.
Terytorium, z którego wody powierzchniowe spływają do określonego morza, jeziora lub ujścia rzeki przez powiązaną sieć cieków. Jest podstawową jednostką planowania i zarządzania zasobami wodnymi.
Ocena jakości ekosystemu wód powierzchniowych, uwzględniająca między innymi organizmy żywe, warunki fizykochemiczne i cechy siedliska. Wysoki stan ekologiczny oznacza niewielkie przekształcenie wód względem warunków naturalnych.
Spadek liczby i jakości stawów jest częścią szerszego kryzysu brytyjskich wód. Wśród przyczyn wymieniane są intensywne rolnictwo, rozwój zabudowy, zanieczyszczenia oraz niewystarczające zarządzanie. Według przywołanego w komentarzu lokalnego badania z Leicestershire w ciągu 15 lat odnotowywano tam średnią utratę 1 proc. gatunków rocznie. W przeciwieństwie do wielu rzek, które w przeszłości znikały pod ziemią po przykryciu koryt, około dwie trzecie dawnych stawów w Anglii i Walii zniknęło całkowicie, głównie wskutek osuszania lub zasypywania na potrzeby rolnictwa.
Zmiana sposobu gospodarowania na wsi również wpłynęła na los tych zbiorników. Gdy konie zastąpiono traktorami, uznano, że stawy, które wcześniej miały praktyczne znaczenie dla gospodarstw, przestały być potrzebne. Część ochrony prawnej wynikała później przede wszystkim z obecności traszki grzebieniastej. Gatunek ten jest chroniony od 1981 roku i nie może rozwijać się w rzekach, w których występują duże ryby. Przykład ten pokazuje jednak ograniczenie podejścia skupionego na pojedynczych gatunkach. Znaczenie stawów polega także na ich wkładzie w bioróżnorodność całych krajobrazów.
W brytyjskiej debacie politycznej przepisy dotyczące ochrony gatunków bywały przedstawiane jako przeszkoda dla inwestycji. W źródłowym komentarzu przywołano wypowiedzi Angeli Rayner, która sugerowała, że regulacje mogą być nadmiernie przechylone na korzyść ochrony przyrody, oraz Rachel Reeves, która krytykowała opóźnienie inwestycji w Sussex związane z obawami o ślimaka z gatunku little whirlpool ramshorn. Niezależnie od tych sporów, szerszy argument dotyczący stawów dotyczy nie jednego płaza czy ślimaka, lecz całej różnorodności biologicznej, którą wspierają.
Autorzy komentarza wskazują, że oczekiwany projekt ustawy o czystej wodzie może być okazją do zmiany tego podejścia. Postulują dodanie celów dotyczących stawów do planów zarządzania dziesięcioma obszarami dorzeczy w Anglii. Proponują także podniesienie ambicji w odniesieniu do wybranych strumieni, rzek i jezior, tak aby wyznaczać dla nich cel osiągnięcia wysokiego stanu ekologicznego. Są to postulaty polityczne przedstawione w komentarzu redakcyjnym, a nie opis już przyjętych rozwiązań.
Rosnące temperatury i susze zwiększają presję na naturalne systemy, dlatego obecność wody w krajobrazie staje się jeszcze ważniejsza. Nie oznacza to, że stawy mogą zastąpić działania dotyczące przedsiębiorstw wodociągowych, ścieków, zanieczyszczeń drogowych czy spływu z terenów rolniczych. Są jednak jednym z elementów szerszej odbudowy przyrody, której znaczenie podkreślają Komitet ds. Zmian Klimatu oraz inni eksperci. Ich zaletą jest możliwość stosunkowo szybkiego przywracania funkcji ekologicznych, jeśli zbiorniki są właściwie zarządzane.
Odbudowa stawów może odbywać się zarówno w ramach dużych projektów renaturyzacyjnych, jak i poprzez tworzenie niewielkich zbiorników w ogrodach. Organizacje zajmujące się siedliskami słodkowodnymi wskazują, że potrzebne jest traktowanie tych miejsc jako części infrastruktury przyrodniczej, a nie wyłącznie jako lokalnych ciekawostek. Trzy dekady po pierwszym ogólnokrajowym badaniu liczby stawów jest, zdaniem autorów komentarza, dobrym momentem na przyznanie im wyższego statusu. Lepsza ochrona mogłaby służyć zarówno gatunkom związanym z małymi wodami, jak i szerszym celom odbudowy bioróżnorodności.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!