Po ponad dwóch dekadach od znalezienia pierwszych okazów naukowcy potwierdzili istnienie nowego gatunku myszy na Sri Lance. Zwierzę nazwano Mus dumbara, a jego angielska nazwa zwyczajowa odwołuje się do pasma Knuckles, znanego lokalnie także jako góry Dumbara. Dotychczas gatunek odnotowano tylko w jednej dolinie na obrzeżach tego obszaru. O jego odrębności przesądziło połączenie cech zewnętrznych, budowy czaszki oraz wyników analizy DNA. Opis naukowy ukazał się w czasopiśmie ZooKeys w 2026 roku.
Pierwsze okazy złapano podczas badań prowadzonych o zmierzchu 11 marca 2004 roku w pobliżu wsi Puwakpitiya, na północnym skraju pasma Knuckles. Zespół sprawdzał, jakie małe ssaki przemieszczają się na granicy pól ryżowych i lasu. Badacze układali płotki naprowadzające, które kierowały zwierzęta do pułapek dołkowych, oraz ustawiali żywołowne pułapki skrzynkowe typu Sherman. W standardowych badaniach jako przynęty często używa się masła orzechowego, ale miejscowe myszy nie były nim zainteresowane. Naukowcy sięgnęli więc po coś bardziej znajomego dla lokalnych zwierząt, czyli kawałki przypalonego kokosa.
Pierwsza pułapka dołkowa złapała niewielką mysz, która od razu zwróciła uwagę badaczy odmiennym wyglądem. Sześć dni później w pułapce z przynętą znaleziono drugi okaz. Oba zwierzęta były samicami i nie były większe od dłoni dziecka. Miały płowo-szare futro z dłuższymi, sztywniejszymi włosami okrywowymi oraz smukły, nagi ogon dłuższy niż głowa i tułów. Zewnętrznie przypominały mysz Mayora, Mus mayori, endemiczną dla wyżyn Sri Lanki, ale różniły się między innymi długością ogona i kształtem głowy.
Samo podobieństwo do znanego gatunku nie wystarczało do formalnego opisania nowego zwierzęcia. Badacze porównali więc Mus dumbara z najbliższymi krewnymi występującymi na Sri Lance, przede wszystkim z Mus fernandoni i Mus mayori. Nowy gatunek należy do podrodzaju Pyromys. Wyróżnia go między innymi ogon wyraźnie dłuższy od długości głowy i tułowia, różowe lub białawe palce tylnych łap oraz mieszanka płowo-brązowych, szarych i białych włosów na grzbietowej stronie ciała. Dodatkowych wskazówek dostarczyła czaszka. U M. dumbara stwierdzono umiarkowanie wyraźny
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Kostne zgrubienie czaszki znajdujące się nad oczodołem. Jego kształt może być cechą pomocną w rozróżnianiu blisko spokrewnionych gatunków.
Stopień różnicy w materiale genetycznym między populacjami lub gatunkami. Duża dywergencja może wskazywać na odrębną linię ewolucyjną.
Najmocniejszym argumentem była analiza DNA. Jak podano w badaniu, różnica genetyczna między M. dumbara a dwoma porównywanymi gatunkami przekraczała 11,7 procent. W połączeniu z odmiennościami morfologicznymi, dotyczącymi wyglądu i budowy ciała, wynik ten potwierdził, że schwytane zwierzęta reprezentują osobną linię ewolucyjną. Formalny opis gatunku przygotowano dopiero po zestawieniu wszystkich tych dowodów, dlatego między odkryciem okazów a publikacją minęły ponad dwie dekady.
Sri Lanka wraz z indyjskimi Ghatami Zachodnimi tworzy jeden z najbardziej znanych obszarów wysokiej bioróżnorodności na świecie. W przeszłości, podczas zlodowaceń plejstoceńskich, okresowe połączenia lądowe przez Cieśninę Palk łączyły wyspę z południowymi Indiami. Mimo tego zwierzęta Sri Lanki przez wystarczająco długi czas pozostawały odizolowane, by rozwijać się własną drogą. Szczególnie wyraźnie widać to w wilgotnej strefie wyspy oraz w lasach górskich, gdzie powstało wiele gatunków niewystępujących naturalnie nigdzie indziej. Odkrycie M. dumbara pokazuje, że nawet w stosunkowo dobrze rozpoznanym regionie mogą pozostawać nieopisane małe ssaki.
Na razie nie wiadomo, jak duży jest rzeczywisty zasięg ani jaka jest liczebność Mus dumbara. Mysz może występować także w innych, dotąd niebadanych fragmentach lasu, ale równie dobrze może być bardzo rzadka albo jej populacja mogła zmniejszyć się od czasu zebrania pierwszych okazów. Wyniki ponownych odłowów z lat 2014 i 2015 nie rozstrzygają tej kwestii, ponieważ brak kolejnych obserwacji nie pozwala samodzielnie określić wielkości populacji.
Pasmo Knuckles ma formalną ochronę i znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, ale sama ochrona obszaru nie eliminuje wszystkich zagrożeń. Szczególnie wrażliwe mogą być obrzeża lasu, gdzie presję wywierają budowa dróg, wycinanie i przekształcanie terenu, wkraczanie działalności człowieka oraz rozwój plantacji. Suyama Boyagoda, główna autorka badania, wskazała także, że jeśli gatunek jest związany z ograniczonym zakresem wysokości, zmiana klimatu może zmniejszać dostępność odpowiednich siedlisk i miejsc schronienia. To ocena możliwego ryzyka, a nie bezpośredni dowód, że klimat już spowodował spadek liczebności tej myszy.
Badacze podkreślają, że małe ssaki są znacznie słabiej poznane niż wiele innych grup zwierząt. W ostatnich dekadach na Sri Lance opisano liczne nowe gatunki żab, jaszczurek i krabów słodkowodnych, natomiast odkryć nowych ssaków było relatywnie niewiele. Jedną z przyczyn są wysokie koszty i trudności pracy w lesie. Aby uzyskać wystarczającą liczbę próbek, zespoły badawcze mogą potrzebować tygodni lub miesięcy obserwacji i odłowów. Problemem jest także niewielka liczba aktualnych przewodników do oznaczania małych ssaków oraz mniejsze zainteresowanie tymi zwierzętami niż większymi, bardziej rozpoznawalnymi gatunkami.
Naukowcy związani z badaniem wskazują na potrzebę ogólnokrajowych inwentaryzacji, które pozwoliłyby ustalić rozmieszczenie małych ssaków, ich związki z siedliskami oraz ewentualne istnienie kolejnych nieopisanych gatunków. Potrzebna byłaby również kompleksowa rewizja taksonomiczna, łącząca klasyczne porównywanie budowy organizmów z nowoczesnymi metodami filogenetycznymi. Taki program wymagałby współpracy uniwersytetów, instytucji państwowych, muzeów i ośrodków zagranicznych oraz stabilnego finansowania. W przypadku Mus dumbara ostrożne podejście oznacza traktowanie gatunku jako potencjalnie zagrożonego do czasu uzyskania danych o jego pełnym zasięgu i stanie populacji.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!