Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Tiago Karaí i Laudiceia Benites zginęli z dziećmi. Ich wspólnota odzyskiwała ziemię Guarani
W nocy 14 sierpnia samochód siedmiu osób z Tekoa Kalipety został uderzony przez naczepę przewożącą kukurydzę.
Tiago Karaí i Laudiceia Benites współtworzyli życie wspólnoty, edukację w języku Guarani oraz działania na rzecz odzyskiwania ziemi.
W Kalipety rodziny odtwarzały las, uprawiały tradycyjne odmiany roślin i chroniły źródła wody.
Tiago reprezentował także społeczności dotknięte rozbudową linii kolejowej i domagał się od operatora działań łagodzących skutki inwestycji.
Sponsorowane
Odkryj rewolucyjną metodę nauki języków
Sprawdź jak w 30 dni opanować podstawy dowolnego języka obcego bez wychodzenia z domu.
W nocy 14 sierpnia siedem osób z Tekoa Kalipety podróżowało między społecznościami Guarani z nasionami zebranymi w południowej części stanu São Paulo. Wcześniej odwiedzali krewnych, modlili się w Porto Lindo i przekazywali innym wspólnotom tradycyjne odmiany roślin. Gdy jechali do kolejnego rdzennego terytorium, naczepa przewożąca kukurydzę odłączyła się od ciężarówki i uderzyła w ich samochód.
Wypadek przerwał podróż między wspólnotami
Zginęli Tiago Honório dos Santos, znany jako Tiago Karaí, jego żona Kerexu Laudiceia Benites, ich dzieci, 14 letni Tadeu i siedmioletnia Luna, a także siostra Tiago, Kerexu Cleonice Honório dos Santos. Ofiarami byli również Ileo Benites i Genilson Euzébio Karay Mirim, członkowie Kalipety. Kierowca ciężarówki uciekł z miejsca zdarzenia. Sama tragedia wydarzyła się na drodze, ale jej tło sięga wieloletniej walki o ziemię, język, uprawy i możliwość samodzielnego kształtowania życia przez społeczność Guarani.
Tiago urodził się w wiosce Guarani w pobliżu wybrzeża stanu São Paulo. Jego rodzice przenieśli się na terytorium Tenondé Porã, zanim skończył dwa lata. W szkole Guarani Gwyra Pepó zastanawiał się, dlaczego dzieci uczą się tak niewiele o własnym życiu i kulturze. Po ukończeniu szkoły średniej wrócił tam jako nauczyciel. Pod nazwiskiem Karaí Tataendy uczył najmłodszych języka Guarani i tradycji, przekonany, że powinni znać zarówno własny sposób życia, jak i świat poza swoją społecznością.
Odzyskiwanie ziemi i odbudowa wspólnoty
W 2013 roku rodziny Guarani zaczęły odzyskiwać fragmenty ziem przodków na terenie Tenondé Porã. Osiedla powstawały między innymi na obszarach dawnych plantacji eukaliptusa. Jednym z nich stała się Tekoa Kalipety, gdzie zamieszkali Tiago i Laudiceia. Rodziny oczyszczały pola pod kukurydzę, maniok, yerba mate i jety, czyli guaranińskie odmiany batata. Z kilkudziesięciu wiosek w Brazylii i Argentynie przywoziły kolejne odmiany jety. Drewno z nierodzimych plantacji wykorzystywano do budowy domów, a w ich miejsce sadzono rodzime drzewa. Z czasem Kalipety rozrosło się do około dwóch tuzinów rodzin.
Słownik artykułu
Pojęcia, które warto znać
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Kalipety powstało w ramach odzyskiwania ziem przodków na obszarze dawnych plantacji eukaliptusa.
Mieszkańcy uprawiali kukurydzę, maniok, yerba mate i tradycyjne odmiany jety.
Rodziny odtwarzały rodzime zadrzewienia, zastępując część nierodzimych plantacji.
Podróże między wioskami służyły między innymi wymianie nasion, wiedzy i praktyk związanych z uprawą.
Laudiceia uczyła filozofii i historii w szkole Irapepó oraz wspierała starania o edukację w języku Guarani. W Kalipety zajmowała się także tradycyjnymi lekami i należała do liderek wioski. Przy domu rodziny rosły niewielkie ogrody roślin leczniczych. Wspólnota przyjmowała przedstawicieli innych ludów rdzennych, między innymi Ehuanę Yanomami, badaczkę, artystkę i liderkę. Wspólnie gotowali, porównywali sposoby sadzenia roślin, wiedzę o lesie i lokalne zastosowania ziół. Tiago i Laudiceia śpiewali podczas ceremonii, a ich rodzina opiekowała się jednym z domów modlitwy w Kalipety.
Dzieci dorastały wśród pól i spotkań mieszkańców z osobami przyjeżdżającymi do wioski. Cleonice, starsza siostra Tiago, była doświadczoną śpiewaczką ceremonialną i jedną z głównych położnych na terytorium. Pomagała przywracać zwyczaj porodów na terenie wspólnoty. Organizowała także spotkania kobiet, podczas których rozmawiały o swoich problemach i potrzebach. Te działania łączyły ochronę kultury z codziennymi kwestiami zdrowia, opieki i bezpieczeństwa.
Tiago, Laudiceia i Cleonice uczestniczyli w kampanii na rzecz uznania Tenondé Porã, obszaru o powierzchni około 16 tysięcy hektarów obejmującego fragmenty Lasu Atlantyckiego, rzeki i tereny uprawne. Tiago był koordynatorem wykonawczym Comissão Guarani Yvyrupa, organizacji reprezentującej społeczności Guarani w południowej i południowo wschodniej Brazylii. W 2022 roku wybrano go do koordynacji tej organizacji w stanie São Paulo. W jego ocenie demarkacja pozwalała rodzinom modlić się, odpoczywać, pracować i uprawiać ziemię na własnym terytorium.
Ważną częścią jego działalności był sprzeciw wobec skutków rozbudowy komercyjnej linii kolejowej przebiegającej przez ziemie Guarani. Pięć terytoriów musiało zmierzyć się z konsekwencjami społecznymi i środowiskowymi inwestycji, a operator, firma Rumo, opierał się wdrażaniu części działań mających ograniczyć szkody i zapewnić rekompensaty. Tiago pomagał tworzyć Komitet Międzywioskowy, który połączył przedstawicieli wszystkich dotkniętych terytoriów. W 2019 roku społeczności kupiły tyle akcji operatora, aby wejść na jego walne zgromadzenie. Nie chodziło im o zysk finansowy, lecz o uzyskanie prawa do przedstawienia swojej sytuacji bezpośrednio podczas obrad. Ich udział pomógł także zmienić program mitigacyjnyfirmy tak, aby uwzględniał działania uznawane przez Guarani za istotne.
Podobny spór dotyczył Cinturão Verde Guarani, proponowanej polityki miejskiej dotyczącej odtwarzania ziemi i wsparcia dla kultury Guarani. Projekt przez około pięć lat pozostawał bez rozstrzygnięcia w samorządzie. Do 2021 roku Tiago publicznie krytykował niespełnione obietnice formalnego dialogu ze społecznością. W Kalipety rodziny jednocześnie odbudowywały las i produkowały żywność. Ich ziemie chroniły dopływy rzeki Capivari, którą Guarani opisywali jako ostatnią nieskażoną rzekę w São Paulo.
Nasiona, pamięć i ciągłość działań
Do Kalipety przyjeżdżali goście, aby zobaczyć pola, przejść przez terytorium i posłuchać dziecięcego chóru. Tiago ich przyjmował, ale obawiał się, że zainteresowanie turystów może zamienić codzienne życie wioski w przedstawienie. Dla mieszkańców ziemia nie była atrakcją, lecz miejscem modlitwy, pracy, wychowania dzieci i utrzymywania relacji między wspólnotami. Wymiana nasion była częścią tego samego systemu, który pozwalał zachowywać różnorodność upraw i przekazywać wiedzę między odległymi wioskami.
Podczas niedawnej wizyty w zachodniej części stanu Paraná Tiago miał zwrócić uwagę na trudne warunki Guarani dysponujących niewielką ilością ziemi. Mówił współpracownikowi, że zamierza wrócić tam w listopadzie z dziesięcioma kolejnymi osobami z Tenondé Porã. W jego relacji tamtejsze rodziny nie mogły dobrze jeść ani spać i nie miały warunków do uprawy. Ostatnia podróż Tiago, Laudicei i pozostałych członków Kalipety należała do tej samej sieci odwiedzin, dzięki której wspólnota uzupełniała swoje pola o tradycyjne nasiona.
Tatiane Klein, dziennikarka i antropolożka zaprzyjaźniona z Tiago, Laudiceią i Cleonice, wspominała Tiago jako osobę poważną, hojną i precyzyjną w słowach. Podkreślała, że zabierał głos wtedy, gdy było to potrzebne, a jednocześnie zachęcał innych do mówienia. Krótko przed śmiercią odszedł z Komitetu Międzywioskowego, aby zrobić miejsce dwóm młodszym liderom, których wcześniej pomagał przygotować do tej roli. W ten sposób jego praca obejmowała nie tylko ochronę ziemi i środowiska, lecz także przekazywanie odpowiedzialności kolejnemu pokoleniu.
Klein zwróciła uwagę na bolesny kontrast: ciężarówka, której naczepa uderzyła w samochód, przewoziła kukurydzę, podczas gdy pasażerowie jechali z tradycyjnymi nasionami dla innych społeczności. To zestawienie pokazuje różnicę między przemysłowym rolnictwem towarowym a uprawami wpisanymi w lokalną kulturę, relacje społeczne i ochronę ziemi. Śmierć siedmiu osób przerwała konkretną podróż, ale nie zakończyła znaczenia pracy, którą wykonywali w Kalipety i na innych terytoriach Guarani.
