Astronomowie zauważyli niezwykłą strukturę wokół południowego bieguna Saturna. Na zdjęciach wykonanych przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a widać dziesięcioboczną falę atmosferyczną, która okrąża biegun i porusza się niezależnie od pozostałej części atmosfery planety. Odkrycie opisano 2 września w czasopiśmie Science Advances. Obraz z 29 sierpnia 2025 roku pokazuje strukturę wyraźniej niż wcześniejsze obserwacje.
Północny biegun Saturna od co najmniej 45 lat otacza charakterystyczny sześciokątny układ chmur i prądów atmosferycznych. Naukowcy po raz pierwszy dostrzegli go, gdy sondy Voyager 1 i Voyager 2 przelatywały obok planety w 1980 i 1981 roku. Później przez ponad 13 lat Saturn szczegółowo obserwowała misja Cassini, jednak nie znalazła podobnej struktury na południu. Brak południowego odpowiednika był tym bardziej zagadkowy, że północny sześciokąt utrzymywał się przez dekady.
Samo występowanie prądów atmosferycznych na Saturnie nie jest zaskoczeniem. Planeta jest ogromnym gazowym olbrzymem i obraca się bardzo szybko, a jej doba trwa około 10,7 godziny. Gaz ma tendencję do przemieszczania się z cieplejszych obszarów równikowych ku chłodniejszym biegunom. Szybki obrót odchyla ten ruch, przez co gaz nie dociera od razu do bieguna, lecz zostaje skierowany w przepływ okrążający planetę. W ten sposób powstają pasy atmosferyczne widoczne w obserwacjach Saturna.
Niezwykły jest nie sam przepływ, lecz jego kanciasty kształt. Zamiast gładkiego okręgu wokół bieguna struktura ma dziesięć wyraźnych boków. Wanying Kang z Massachusetts Institute of Technology, która nie uczestniczyła w badaniu, ocenia, że taki układ może dostarczyć informacji o głębszych warstwach atmosfery Saturna. To jednak możliwa interpretacja znaczenia obserwacji, a nie wyjaśnienie pochodzenia dziesięciokąta.
Autorzy badania nie potrafią na razie wyjaśnić, co utworzyło dziesięcioboczną falę. Jedną z przedstawionych hipotez jest wpływ zaburzeń wywołanych przez pobliską burzę. Nie ma jednak wystarczających danych, aby uznać ten mechanizm za potwierdzony. Astronomowie podkreślają także, że południowa struktura wydaje się zmieniać szybciej niż stabilniejszy sześciokąt na północy.
Amy Simon z Centrum Lotów Kosmicznych imienia Goddarda NASA zwraca uwagę, że atmosfery gazowych olbrzymów mogą wyglądać spokojnie, choć zachodzą w nich bardzo silne i zmienne przepływy. Wielkie układy atmosferyczne potrafią utrzymywać się przez dziesięciolecia, ale ich kształt może zmienić się znacznie szybciej. Z tego powodu badacze nie są jeszcze gotowi przewidywać, jak długo dziesięciokąt pozostanie widoczny.
Zespół chce teraz śledzić strukturę w czasie i porównać jej zachowanie z północnym sześciokątem. W obserwacjach mogą pomóc kolejne obserwatoria, w tym Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, oraz sieć astronomów amatorów. Hubble miał ponownie skierować uwagę na Saturna w dalszej części miesiąca. Nowe zdjęcia mogą pokazać, czy dziesięciokąt utrzymuje swój kształt, zmienia liczbę boków, słabnie, czy też znika.
Odkrycie nie oznacza jeszcze, że północny sześciokąt i południowy dziesięciokąt powstały w identyczny sposób. Pokazuje natomiast, że wielokątne układy atmosferyczne na Saturnie mogą być częścią szerszej grupy zjawisk, a nie pojedynczą osobliwością. Dopiero dłuższy ciąg obserwacji pozwoli ocenić, czy obie struktury łączy wspólny mechanizm.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
