Zdjęcie: © Chelsea Gates / Unsplash
Źródło: unsplash.com/photos/n8L1VYaypcw
Stres może sprawić, że organizm automatycznie przechodzi w tryb walki lub ucieczki. Układ współczulny uruchamia wtedy wydzielanie hormonów stresu, co przyspiesza pracę serca, podnosi ciśnienie krwi i zwiększa tempo oddechu. Taka reakcja pojawia się zarówno w obliczu realnego zagrożenia, jak i podczas mniej dramatycznych sytuacji, na przykład natłoku wiadomości w skrzynce pocztowej. Naukowcy sprawdzają, czy można pomóc organizmowi szybciej wyjść z tego stanu.
Człowiek nie może po prostu nakazać sercu, aby zwolniło. Może jednak wpływać na procesy regulowane przez autonomiczny układ nerwowy. Stosowane w tym celu techniki mają ograniczać aktywność układu współczulnego i ułatwiać przejęcie kontroli przez układ przywspółczulny, czyli część układu nerwowego związaną z odpoczynkiem. W efekcie mogą obniżać poziom hormonów stresu, tętno i ciśnienie krwi. Długotrwała, nadmierna aktywacja reakcji stresowej wiązana jest z nadciśnieniem, obciążeniem serca i nasileniem procesów zapalnych, dlatego badania nad prostymi metodami regulacji mają znaczenie zdrowotne. Nie oznacza to jednak, że każda popularna technika została już potwierdzona w dużych badaniach.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Część autonomicznego układu nerwowego, która mobilizuje organizm w sytuacji zagrożenia lub stresu. Zwiększa między innymi tętno, ciśnienie i tempo oddechu.
Część autonomicznego układu nerwowego związana z odpoczynkiem i powrotem organizmu do stanu równowagi po stresie.
Nerw biegnący od pnia mózgu do narządów w jamie brzusznej, uczestniczący w regulacji wielu funkcji autonomicznych.
Naturalne różnice w długości odstępów między kolejnymi uderzeniami serca.
Jednym z głównych obiektów zainteresowania jest nerw błędny, biegnący od pnia mózgu do narządów w jamie brzusznej. Jego pobudzanie może wspierać działanie układu przywspółczulnego. Jedną z metod jest powolny, głęboki oddech. Badacze analizują także tak zwaną terapię zimnem. Chłodzenie twarzy ma naśladować zanurzenie jej w zimnej wodzie, które jest znanym sposobem pobudzania nerwu błędnego. W małym badaniu 25 osób wykonywało zadania matematyczne. Dwanaście z nich wcześniej założyło maskę chłodzącą twarz. W tej grupie poziom kortyzolu, hormonu stresu, wzrósł mniej i szybciej wrócił do poziomu wyjściowego niż u uczestników bez maski. Wyniki opublikowano w 2022 roku w czasopiśmie Scientific Reports. Badanie było niewielkie, więc nie pozwala samo w sobie przesądzić, jak skuteczna jest ta metoda w szerszej populacji.
Nucenie także może wpływać na równowagę między pobudzeniem a relaksem. W badaniu opisanym w 2025 roku połączenie powolnego oddechu z nuceniem zwiększało zmienność rytmu serca, określaną skrótem HRV. Ten parametr mierzy zmiany odstępów między uderzeniami serca. Wyższa zmienność jest uznawana za jeden ze wskaźników sprawniejszej regulacji układu nerwowego, ponieważ sugeruje łatwiejsze przechodzenie organizmu między stanem stresu a odpoczynkiem. Wynik pochodził jednak z pilotażowego badania, a nie z rozstrzygającego testu klinicznego.
W przypadku stukania w skórę proponowane wyjaśnienie zakłada, że bodźce z powierzchni ciała mogą tworzyć sygnały elektrochemiczne przekazywane przez nerwy do mózgu. Miałyby one informować układ przywspółczulny, że organizm może przejść do spokojniejszego trybu. Przegląd badań z 2025 roku omawiał ten mechanizm oraz dane wskazujące na możliwe spadki poziomu hormonów stresu, tętna i ciśnienia. To opis hipotezy i dotychczasowych obserwacji, a nie dowód, że stukanie działa w taki sam sposób u każdej osoby. Tapping jest także jednym z elementów terapii desensytyzacji i przetwarzania ruchu gałek ocznych, znanej jako EMDR, stosowanej między innymi przy zespole stresu pourazowego.
Obecnie trudno wskazać jedną najlepszą technikę regulowania reakcji stresowej. Dla niemal każdej popularnej metody istnieją niewielkie, pojedyncze badania pilotażowe, ale ich wyniki nie tworzą jeszcze jednolitego obrazu. Nucenie, powolny oddech, chłodzenie twarzy czy stukanie mogą być badane jako sposoby wspierania układu przywspółczulnego, jednak ich skuteczność wymaga dalszych analiz. Same praktyki oddechowe i dźwiękowe mają także długą historię w tradycjach duchowych. Nowe badania nie tworzą więc tych zachowań od podstaw, lecz próbują wyjaśnić mechanizmy, które mogą za nimi stać.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
