Zdjęcie: © @invadingkingdom / Unsplash
Źródło: unsplash.com/photos/D6Hkl-wot_E
Jedna czwarta osób, które doświadczyły niezwykłego przeżycia, zgłaszała bezpośredni dyskomfort. Jednocześnie ponad połowa badanych oceniała, że takie doświadczenie przyniosło pozytywne skutki w dłuższej perspektywie. W badaniu opublikowanym 5 sierpnia 2026 roku w czasopiśmie PLOS ONE przeanalizowano nie tylko to, jakie niezwykłe przeżycia pojawiają się u ludzi, lecz także sposób, w jaki są one rozumiane i wspominane.
Naukowcy opisują jako niezwykłe między innymi nieprawdopodobne zbiegi okoliczności, poczucie czyjejś obecności, wizje, doświadczenia poza ciałem oraz percepcję pozazmysłową. Do tej grupy mogą należeć także inne przeżycia, które dla jednej osoby będą doświadczeniem religijnym lub duchowym, a dla innej przypadkowym zdarzeniem albo objawem wymagającym konsultacji. Ich interpretacja zależy między innymi od kultury, przekonań i sytuacji, w której wystąpiły. W niektórych społecznościach słyszenie głosów bywa rozumiane jako zjawisko nadprzyrodzone, w innych może być traktowane jako sygnał problemu psychicznego.
Autorzy badania podkreślają, że kluczowe jest rozdzielenie trzech elementów: kontekstu, samego doświadczenia oraz procesu nadawania mu znaczenia. To, że ktoś poczuł obecność innej osoby, miał wizję albo odniósł wrażenie obserwowania siebie z zewnątrz, nie mówi jeszcze, jak to przeżycie wpłynęło na jego funkcjonowanie. Dla części ludzi może być neutralne, dla innych ważne i wspierające, a dla kolejnych niepokojące lub utrudniające codzienne życie.
Zespół kierowany przez Ronalda Fischera z Instituto D'Or de Pesquisa e Ensino w São Paulo najpierw sprawdził, czy narzędzie zwane Inwentarzem Doświadczeń Niecodziennych jest zrozumiałe dla badanych. W tej części uczestniczyło 160 dorosłych osób z Brazylii. Oceniały one 38 podstawowych pytań oraz dziewięć dodatkowych. Badacze prosili między innymi o wskazanie niejasnych sformułowań, zbyt ogólnego języka i brakujących możliwości odpowiedzi. Pytania modyfikowano do momentu, aż każde z nich osiągnęło poziom zrozumienia wynoszący co najmniej 80 procent.
Po takiej walidacji pełny zestaw 47 pytań przedstawiono 5117 osobom reprezentującym populację ogólną. Uczestnicy opisywali, w jakich okolicznościach pojawiały się ich doświadczenia, jak je interpretowali oraz jakie znaczenie miały one w momencie wystąpienia i po upływie czasu. Taki układ badania pozwolił naukowcom analizować nie tylko częstość samych przeżyć, ale również ich ocenę i długoterminowe konsekwencje zgłaszane przez uczestników.
Wśród 5117 dorosłych osób 25 procent zgłosiło dyskomfort związany z niezwykłym doświadczeniem. Około 20 procent wskazało na negatywne skutki, natomiast 51 procent oceniło, że przeżycie przyniosło pozytywne efekty w dłuższej perspektywie. Oznacza to, że w badanej populacji niezwykłe doświadczenia nie miały jednego, uniwersalnego następstwa. Ich znaczenie mogło zmieniać się w czasie, a ocena dokonana po pewnym okresie nie zawsze musiała odpowiadać odczuciom z chwili, w której zdarzenie wystąpiło.
Jednym z ważnych wniosków autorów jest rozbieżność między częstością takich przeżyć w populacji ogólnej a częstością diagnoz klinicznych, z którymi mogą kojarzyć się niektóre z ich cech. Poczucie obecności, wizje czy doświadczenia poza ciałem mogą przypominać elementy opisywane w kontekście psychozy lub dysocjacji. Nie oznacza to jednak, że każda osoba, która zgłasza takie przeżycie, jest chora. W analizowanej próbie większość uczestników nie była opisywana jako osoba w złym stanie zdrowia, a swoje doświadczenia przedstawiała jako neutralne lub pozytywne, zarówno w chwili ich wystąpienia, jak i przy późniejszym wspominaniu.
Pedro Fortes, jeden ze współautorów, zwrócił uwagę, że niezwykłe przeżycia często występowały w całkowicie zwyczajnych momentach, przy zachowanej przytomności i czujności, a nie wyłącznie w sytuacjach kojarzonych ze stanem chorobowym. Jorge Moll, również cytowany w informacji o badaniu, wskazał natomiast, że dla oceny skutków większe znaczenie mogło mieć to, jak człowiek interpretował zdarzenie, niż sam charakter przeżycia. W praktyce oznacza to potrzebę uważnego pytania o kontekst i znaczenie doświadczenia, zamiast automatycznego przypisywania mu jednej przyczyny.
Ronald Fischer i jego współpracownicy sugerują, że część niezwykłych doświadczeń może być dla ludzi źródłem osobistego rozwoju, wglądu lub poczucia znaczenia. Podkreślanie takich możliwości może pomagać w zmniejszaniu stygmatyzacji osób, które opisują nietypowe przeżycia. Nie powinno to jednak prowadzić do bagatelizowania cierpienia. Jeśli doświadczenia utrudniają wykonywanie codziennych obowiązków, wywołują silny lęk albo powodują inne problemy w funkcjonowaniu, autorzy zalecają rozmowę ze specjalistą lub poszukanie wsparcia u zaufanej osoby.
Wyniki pokazują związek między interpretacją niezwykłych doświadczeń a ich ocenianymi skutkami, ale nie dowodzą, że samo nadanie określonego znaczenia automatycznie wywołuje pozytywny lub negatywny rezultat. Badanie opierało się na odpowiedziach uczestników i ich wspomnieniach, dlatego opisuje deklarowane przeżycia oraz ich ocenę, a nie niezależne rozpoznania kliniczne. Autorzy mają nadzieję, że opracowane narzędzie i rozdzielenie kontekstu, doświadczenia oraz interpretacji pomogą lepiej badać te zjawiska, a także wspierać bardziej adekwatne reakcje rodzin i klinicystów. Artykuł „Making sense of the extraordinary: An investigation of the content and prevalence of appraisals of nonordinary experiences” opublikowano w PLOS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0353126.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!