Neurotechnologia może w przyszłości pomóc w szybszym rozpoznawaniu zaburzeń psychicznych i lepszym dopasowywaniu leczenia do potrzeb pacjenta. Nad takimi zastosowaniami pracuje Sandra Klonteig, badaczka z SINTEF, która analizuje sposoby pomiaru aktywności mózgu. Jej zdaniem rozwój tej dziedziny może zmienić sposób, w jaki lekarze oceniają depresję i zaburzenia lękowe. Nie chodzi wyłącznie o rozpoznanie problemu, lecz także o sprawdzenie, czy zastosowana terapia rzeczywiście przynosi oczekiwane zmiany.
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, przywołanych w materiale, ponad miliard osób na świecie żyje obecnie z zaburzeniami zdrowia psychicznego. Do najczęstszych należą depresja i zaburzenia lękowe. Szybkie rozpoznanie problemu oraz znalezienie odpowiedniego leczenia są więc istotnymi wyzwaniami dla systemów ochrony zdrowia. Obecnie ocena stanu pacjenta w dużej mierze opiera się na objawach i rozmowie klinicznej. Neurotechnologia może dostarczyć dodatkowych informacji o funkcjonowaniu mózgu, choć nie zastępuje relacji z lekarzem ani całościowej oceny pacjenta. Neurotechnologie obejmują rozwiązania służące do pomiaru i lepszego rozumienia mózgu. Mogą być wykorzystywane także do wpływania na aktywność mózgową lub jej regulowania, a także do oceny i leczenia następstw urazów oraz chorób neurologicznych. Klonteig zajęła się tą tematyką podczas doktoratu w OsloMet. Obecnie pracuje w SINTEF Digital, gdzie bada ludzki mózg z wykorzystaniem czujników i metod neurotechnologicznych. Jak podkreśla, potencjał tej dziedziny jest zbyt duży, aby go ignorować, ale jej zastosowanie kliniczne wymaga dalszych badań.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Dziedzina wykorzystująca technologie do pomiaru, analizy, a czasem także wpływania na aktywność mózgu. Może służyć między innymi badaniom, ocenie stanu zdrowia i terapii.
Nieinwazyjna metoda monitorowania zmian aktywności wybranych obszarów mózgu na podstawie zmian związanych z przepływem i utlenowaniem krwi.
Technologia rejestrująca kierunek i miejsce spojrzenia użytkownika, aby wykorzystać je do wyboru elementów lub sterowania urządzeniem.
Tendencja do kierowania uwagi na określony rodzaj informacji, na przykład na negatywne aspekty sytuacji.
Jednym z najważniejszych scenariuszy opisanych przez badaczkę jest wcześniejsze wykrywanie biologicznych zmian związanych z leczeniem. Objawy mogą nie poprawić się od razu, nawet jeśli w organizmie zaczynają zachodzić procesy wskazujące na reakcję na terapię. W przyszłości pomiar aktywności mózgu mógłby pomóc lekarzowi ocenić, czy leczenie zaczyna działać, zanim pacjent sam zauważy wyraźną poprawę. Możliwa jest także sytuacja odwrotna. Badanie może wskazać, że stosowana metoda nie wywołuje oczekiwanej reakcji i że warto rozważyć inne postępowanie. W takim modelu lekarz nie musiałby opierać decyzji wyłącznie na długim oczekiwaniu na zmianę objawów. Szybsze uzyskanie informacji mogłoby ograniczyć tygodnie lub miesiące niepewności i stresu związanego z nieskutecznym leczeniem. To jednak opis potencjalnego kierunku rozwoju, a nie gotowego standardu diagnostycznego. Klonteig zaznacza, że zanim takie podejście będzie można szerzej wykorzystać, trzeba lepiej zrozumieć mechanizmy mózgowe leżące u podłoża zaburzeń psychicznych. Dopiero wtedy pomiary będą mogły być właściwie interpretowane i powiązane z decyzjami terapeutycznymi.
Jedno z wyzwań polega na tym, że zaburzenia psychiczne nie mają prostego, pojedynczego wskaźnika widocznego u każdej osoby. Dlatego badacze próbują analizować wzorce aktywności mózgu u osób z depresją i zaburzeniami lękowymi. Interesuje ich między innymi to, jak mózg reaguje na informacje, jak poszczególne obszary współpracują oraz czy można wykryć powtarzalne różnice między osobami z określonymi objawami. Jedną z badanych metod jest eye-tracking, czyli śledzenie wzroku. Może on służyć do analizy tendencyjności uwagi, określanej także jako attentional bias. Chodzi o skłonność do kierowania uwagi na określone elementy sytuacji, na przykład te kojarzące się z zagrożeniem lub negatywnymi emocjami. Przykładem podanym przez Klonteig jest spacer po lesie po obejrzeniu strasznego filmu. Jedna osoba może przede wszystkim zauważać cienie i odczytywać je jako zagrożenie, podczas gdy inna skupi się na świetle przechodzącym przez drzewa. Takie sposoby interpretowania otoczenia mogą z czasem wzmacniać negatywny schemat i wiązać się z większymi trudnościami psychicznymi. Eye-tracking nie rozstrzyga samodzielnie, czy dana osoba ma depresję albo zaburzenia lękowe. Może jednak dostarczyć badaczom dodatkowych danych o tym, jak pacjent kieruje uwagę i przetwarza informacje związane z emocjami.
Innym kierunkiem jest pomiar nieprawidłowości w sieciach funkcjonalnych mózgu. Są to wzorce współpracy między różnymi obszarami mózgu, które komunikują się podczas procesów poznawczych i emocjonalnych. Analiza tych połączeń może pomóc lepiej zrozumieć, w jaki sposób zaburzenia wpływają na działanie całych układów, a nie tylko pojedynczych struktur. W badaniach tego typu znaczenie mają metody nieinwazyjne, czyli takie, które nie wymagają ingerencji chirurgicznej w mózg. Klonteig wskazuje, że wykonywanie inwazyjnych procedur u każdego pacjenta nie byłoby praktyczne. Dlatego badacze SINTEF koncentrują się między innymi na rozwiązaniach wykorzystujących czujniki umieszczone w specjalnych nakryciach głowy. Takie urządzenia mogą rejestrować sygnały związane z aktywnością mózgu bez konieczności przeprowadzania operacji.
Klonteig analizuje także dane z technologii fNIRS. Metoda ta mierzy przepływ krwi w mózgu i dostarcza informacji o tym, które obszary są aktywne oraz zużywają energię. Technologia fNIRS jest jednym z przykładów sposobu, w jaki można zbierać dane o funkcjonowaniu mózgu bez stosowania inwazyjnych procedur. Sama informacja o przepływie krwi nie stanowi jednak pełnej oceny zdrowia psychicznego. Jej znaczenie zależy od jakości pomiaru, sposobu analizy oraz zestawienia wyników z objawami i innymi informacjami o pacjencie.
Neurotechnologia rozwija się w kilku kierunkach. Wśród opisywanych przez źródło projektów znajdują się między innymi bardzo małe chipy wszczepiane do mózgów myszy, testowanie nowych leków na choroby neurodegeneracyjne, badania połączenia między mózgiem a jelitami, nieinwazyjne pomiary aktywności mózgu oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji do wykrywania udarów. Te przykłady pokazują szerokość dziedziny, ale nie oznaczają, że każda z tych metod jest przeznaczona do diagnozowania depresji lub zaburzeń lękowych. Badaczka zauważa, że neurotechnologia i sztuczna inteligencja przez lata kojarzyły się głównie z fantastyką naukową. Obecnie część rozwiązań, które wcześniej wydawały się odległe, jest przedmiotem rzeczywistych badań. Nie oznacza to jednak, że wizje znane z filmów są już dostępne w gabinetach lekarskich. Między obiecującym pomiarem laboratoryjnym a bezpieczną, powtarzalną i użyteczną metodą kliniczną pozostaje etap walidacji oraz oceny ograniczeń.
Najważniejszym wnioskiem z opisywanego kierunku badań jest możliwość uzyskania bardziej obiektywnych informacji o zmianach zachodzących w mózgu podczas choroby i leczenia. Jeśli uda się połączyć takie dane z oceną objawów, rozmową kliniczną i obserwacją pacjenta, lekarze mogą w przyszłości szybciej podejmować decyzje dotyczące dalszego postępowania. Na obecnym etapie nie ma jednak podstaw, aby traktować fNIRS, eye-tracking lub inne pomiary neurotechnologiczne jako samodzielne narzędzia diagnozowania czy gwarancję skuteczności konkretnej terapii. Ich wartość dla zdrowia publicznego będzie zależeć od wyników kolejnych badań i od tego, czy metody okażą się wiarygodne oraz praktyczne w codziennej opiece.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!