Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 991-1080
Indeks alfabetyczny
M
4 haseł
Multimodalna fuzja danych
Łączenie informacji pochodzących z różnych rodzajów danych w jednym procesie analitycznym lub modelu.
Mutacja de novo
Zmiana w materiale genetycznym, która pojawia się po raz pierwszy u danej osoby, a nie została odziedziczona od rodziców.
Myślenie systemowe
Analizowanie problemu jako części większego układu zależności, zamiast skupiania się wyłącznie na pojedynczym zdarzeniu lub indywidualnym wyborze.
MŚP
Sektor mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw, wyróżnianych na podstawie kryteriów dotyczących między innymi zatrudnienia, obrotów lub sumy bilansowej.
N
86 haseł
N-ethylmaleimide-sensitive factor
Białko uczestniczące w łączeniu błon komórkowych oraz przemieszczaniu białek w ich obrębie. W badaniu usunięto je z neuronów zawierających receptor D2.
NACS
Standard złącza ładowania stosowany między innymi w sieci Tesla Supercharger.
NAND
Rodzaj nieulotnej pamięci flash, która zachowuje dane bez zasilania. Stosuje się ją między innymi w dyskach SSD, smartfonach i kartach pamięci.
NAS (Network Attached Storage)
Urządzenie podłączone do sieci, służące do przechowywania i udostępniania plików. Może być dostępne zarówno w sieci domowej, jak i przez internet.
NASCAR Cup Series
Najwyższa seria wyścigowa NASCAR, w której rywalizują najbardziej doświadczeni kierowcy i zespoły.
NASCAR Xfinity Series
Seria wyścigowa NASCAR stanowiąca etap rozwoju kierowców przed awansem do Cup Series.
NATO
NATO to sojusz polityczno-wojskowy państw Europy i Ameryki Północnej, oparty na zasadzie wspólnej obrony w razie napaści na któregoś z członków.
NATO Force Model
Model sił NATO przeznaczonych do pierwszej reakcji na kryzys. W tym kontekście analizowane są plany sojuszników dotyczące uzupełnienia luk po ewentualnym ograniczeniu obecności wojsk USA.
NBA
NBA to profesjonalna liga koszykówki mężczyzn w Ameryce Północnej, zrzeszająca kluby ze Stanów Zjednoczonych i Kanady.
NCMA
Chemia materiału katody akumulatora wykorzystująca nikiel, kobalt, mangan i aluminium.
NDSRI
Klasa leków wpływających na wychwyt zwrotny trzech neuroprzekaźników: noradrenaliny, dopaminy i serotoniny. Producent określa SIMTRIYO jako pierwszy lek tej klasy przeznaczony do leczenia ADHD.
NEDC
Starszy, ustandaryzowany cykl testowy używany do szacowania zużycia paliwa, emisji i zasięgu pojazdów. Wynik laboratoryjny nie musi odpowiadać warunkom codziennej jazdy.
NEPA
Amerykańska ustawa wymagająca oceny wpływu niektórych dużych działań federalnych na środowisko. Jej przepisy mogą być także podstawą sądowego kwestionowania projektów.
NFC
Bezprzewodowa komunikacja krótkiego zasięgu, wykorzystywana między innymi do szybkiej wymiany danych i płatności zbliżeniowych.
NFL
National Football League, najwyższa profesjonalna liga futbolu amerykańskiego w Stanach Zjednoczonych.
NHTSA
Amerykańska federalna agencja odpowiedzialna za bezpieczeństwo ruchu drogowego, w tym nadzór nad pojazdami i ich wyposażeniem.
NIL
Model umożliwiający sportowcom uzyskiwanie wynagrodzenia za komercyjne wykorzystanie ich nazwiska, wizerunku i praw promocyjnych. Skrót NIL pochodzi od angielskich słów name, image and likeness.
NIPRNet
Sieć Departamentu Obrony USA przeznaczona do obsługi informacji niejawnych formalnie, ale zabezpieczona i wykorzystywana przez personel oraz wykonawców resortu.
NIST AI Risk Management Framework
Ramy zarządzania ryzykiem systemów sztucznej inteligencji opracowane przez amerykański National Institute of Standards and Technology.
NOTAM
Oficjalny komunikat dla użytkowników przestrzeni powietrznej o ważnych zmianach, ograniczeniach lub zagrożeniach dotyczących lotów.
NPC
NPC to postać sterowana przez grę, a nie bezpośrednio przez gracza. Może wykonywać zaprogramowane czynności i reagować na wydarzenia w świecie.
NPU
NPU to wyspecjalizowany układ przeznaczony do przyspieszania obliczeń związanych ze sztuczną inteligencją bezpośrednio na urządzeniu.
NTDS.DIT
NTDS.DIT to plik bazy danych usługi Active Directory, zawierający informacje o kontach i dane używane do uwierzytelniania.
NVMe
Standard i związany z nim kontroler komunikacji z szybkimi nośnikami pamięci flash.
NVMe SSD
NVMe SSD to szybki dysk półprzewodnikowy korzystający z protokołu NVMe. W opisywanych dokach pełni funkcję dodatkowego nośnika danych.
Naczelny Sąd Administracyjny
Najwyższy organ polskiego sądownictwa administracyjnego. Rozpoznaje między innymi skargi kasacyjne od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych.
Nadrozpoznanie
Wykrycie podczas badań przesiewowych nowotworu, który bez badania nie wywołałby objawów ani nie zagroziłby zdrowiu w ciągu życia pacjentki.
Nadwyżki mocy produkcyjnych
Sytuacja, w której zdolność produkcyjna przedsiębiorstw jest większa niż popyt na danym rynku. Może prowadzić do zwiększonego eksportu i presji na ceny.
Nadzorowane zwolnienie
Nadzorowane zwolnienie to okres po odbyciu kary, w którym skazany musi przestrzegać określonych warunków i pozostaje pod kontrolą organów nadzoru.
Najem okazjonalny
Szczególna forma najmu mieszkania zawierana przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej w zakresie wynajmu lokali. Wymaga między innymi notarialnego oświadczenia najemcy i wskazania lokalu, do którego może się on wyprowadzić.
Najlepszy stosunek ceny do jakości
Sposób oceny oferty, w którym cena nie jest jedynym kryterium. Pod uwagę brane są także określone cechy jakościowe.
Nakaz suszowy
Formalny instrument zarządzania poborem i wykorzystaniem wody w warunkach suszy.
Nakba
Arabskie określenie masowego wysiedlenia i pozbawienia majątku palestyńskich Arabów, które towarzyszyły powstaniu państwa Izrael w 1948 roku.
Nakładka Steam
Interfejs otwierany nad uruchomioną grą, który daje dostęp do dodatkowych narzędzi Steam bez konieczności całkowitego opuszczania tytułu.
Należyta staranność w zakresie praw człowieka i środowiska
Proces identyfikowania, zapobiegania, ograniczania i usuwania negatywnych skutków działalności firmy dla ludzi i środowiska.
Nano-texture
Matowa struktura powierzchni ekranu, która ogranicza odbicia światła i może sprawiać, że nierówności na składanym panelu są mniej widoczne.
NanoSeq
Zaawansowana technika sekwencjonowania DNA, wykorzystana do wykrywania mutacji w badanych próbkach tkanek.
Nanowarstwy
Bardzo cienkie, dwuwymiarowe struktury wykonane z materiału o cechach przydatnych w obrazowaniu.
Napoje słodzone cukrem
Napoje zawierające dodany cukier, między innymi napoje gazowane, lemoniady, poncze, napoje sportowe i niektóre gotowe napoje owocowe.
Napęd akumulatorowy
Układ napędowy, w którym energia zmagazynowana w akumulatorze zasila silnik elektryczny napędzający pojazd. Nie wymaga spalania paliwa podczas jazdy.
Napęd hybrydowo elektryczny
Układ łączący silnik elektryczny z dodatkowym źródłem energii, w tym silnikiem spalinowym lub generatorem. W opisywanym pojeździe ma wspierać zasięg i dostawy energii w warunkach polowych.
Napęd na przednią oś (FWD)
Układ, w którym moment napędowy trafia na przednie koła.
Napęd paskowy
Układ przenoszenia napędu, w którym zamiast metalowego łańcucha stosowany jest pasek.
Naruszenie ochrony danych
Sytuacja, w której dane mogły zostać ujawnione, zmienione, utracone lub udostępnione osobom nieuprawnionym.
Naruszenie przepisów finansowych
Działanie lub sposób finansowania, który może być sprzeczny z regułami ligi dotyczącymi funkcjonowania klubów. W tym przypadku sprawa dotyczy zarzutów wobec Manchesteru City i decyzji niezależnej komisji.
National Security Act 2023
Brytyjska ustawa dotycząca bezpieczeństwa państwa. W tej sprawie wykorzystano przepis odnoszący się do wejścia na teren objęty zakazem w celu szkodliwym dla Wielkiej Brytanii.
Natura 2000
Europejska sieć obszarów chronionych, których celem jest zachowanie określonych siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt. Na tych obszarach działalność inwestycyjna może podlegać dodatkowej ocenie oddziaływania na przyrodę.
Nawiązka na rzecz Skarbu Państwa
Świadczenie pieniężne zasądzane przez sąd na rzecz państwa. W określonych przypadkach może zastąpić przepadek pojazdu.
Near Space Network
Sieć naziemnych stacji i satelitów wspierająca łączność NASA z misjami znajdującymi się w pobliżu Ziemi.
Neoekspresjonizm
Neoekspresjonizm to nurt sztuki, który podkreślał ekspresję, figuratywność i intensywność obrazów oraz rzeźb.
Neolit schyłkowy
Końcowa faza neolitu, czyli okresu rozwoju społeczności rolniczych i hodowlanych.
Nerw błędny
Nerw biegnący od pnia mózgu do narządów w jamie brzusznej, uczestniczący w regulacji wielu funkcji autonomicznych.
NetNTLMv2
Odpowiedź uwierzytelniająca systemu Windows, którą napastnik może próbować łamać poza zaatakowanym komputerem lub wykorzystać ponownie.
Neural Accelerator
Specjalizowany blok sprzętowy przeznaczony do przyspieszania obliczeń związanych ze sztuczną inteligencją i uczeniem maszynowym.
Neural Engine
Dedykowany układ w wybranych procesorach Apple, zoptymalizowany do wykonywania obliczeń związanych ze sztuczną inteligencją i uczeniem maszynowym.
Neurocysticerkoza
Choroba pasożytnicza, w której larwy tasiemca wieprzowego mogą zainfekować mózg. W wielu częściach świata jest ważną przyczyną padaczki.
Neurony hamujące
Neurony hamujące ograniczają nadmierną aktywność innych komórek nerwowych, między innymi za pośrednictwem sygnałów związanych z GABA.
Neuropatia obwodowa wywołana chemioterapią
Uszkodzenie nerwów obwodowych będące skutkiem działania niektórych leków przeciwnowotworowych. Może powodować drętwienie, mrowienie i ból dłoni oraz stóp.
Neurotechnologia
Dziedzina wykorzystująca technologie do pomiaru, analizy, a czasem także wpływania na aktywność mózgu. Może służyć między innymi badaniom, ocenie stanu zdrowia i terapii.
New Game Plus
Tryb pozwalający rozpocząć kampanię od nowa z zachowaniem części postępów, wyposażenia lub ulepszeń z poprzedniego przejścia.
New Wave
Nazwa szerokiego nurtu muzycznego i związanej z nim estetyki, wykorzystywanej w serialu jako element garderoby bohaterów początku lat 80.
Niearterytyczna przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego
Stan związany z ograniczeniem dopływu krwi do nerwu wzrokowego, który może prowadzić do nagłej utraty widzenia.
Niebieska kartka
W piłce ręcznej sygnalizuje, że zdarzenie związane z przewinieniem może zostać opisane w raporcie sędziowskim.
Niedobór wody
Niedobór wody występuje, gdy zapotrzebowanie przewyższa dostępną podaż, nawet jeśli nie trwa długotrwała susza.
Nieformalny rozejm
Porozumienie lub okres ograniczenia walk, który nie musi mieć formy pełnego, formalnie podpisanego traktatu pokojowego.
Niemiędzynarodowy konflikt zbrojny
Kategoria konfliktu zbrojnego, w którym siły państwowe walczą z uzbrojoną organizacją działającą na terytorium tego państwa lub poza nim. Samo uznanie sytuacji za taki konflikt nie przesądza o legalności każdej operacji.
Nieposłuszeństwo służbowe
Określenie używane przez pracodawcę wobec osoby, która miała nie wykonać polecenia lub naruszyć zasady podporządkowania służbowego.
Nierozprzestrzenianie broni jądrowej
Działania i zobowiązania mające ograniczać rozprzestrzenianie broni jądrowej oraz kontrolować materiały i technologie atomowe.
Nierównowagi zewnętrzne
Długotrwałe zaburzenia w relacjach gospodarki z zagranicą, które mogą zwiększać jej podatność na zewnętrzne szoki.
Nierówności zdrowotne
Różnice w ryzyku zachorowania, dostępie do opieki, szybkości diagnozy i szansach przeżycia między różnymi grupami ludzi.
Niestabilny przepływ powietrza
Przepływ, którego parametry zmieniają się w czasie. W badaniu wiązano go z obciążeniem aerodynamicznym tkanek i powstawaniem głośniejszych dźwięków.
Nieswoiste choroby zapalne jelit
Grupa przewlekłych chorób, w których układ odpornościowy wywołuje stan zapalny w jelitach. Jej dwie główne postacie to choroba Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
Niezabezpieczony wierzyciel
Podmiot, któremu dłużnik jest winien pieniądze, ale którego roszczenie nie ma dodatkowego zabezpieczenia, na przykład w postaci zastawu.
Niezależna ewaluacja modeli AI
Ocena bezpieczeństwa i możliwości modelu przeprowadzana przez podmioty spoza firmy, która go rozwija.
Niezależne testy
Pomiary wykonywane przez zewnętrzną redakcję, a nie przez producenta samochodu. Ich celem jest sprawdzenie, czy deklarowane osiągi odpowiadają wynikom uzyskanym w jednolitych warunkach.
Niezależne zawieszenie
Układ, w którym każde koło może pracować względem nadwozia niezależnie od pozostałych. Pomaga to utrzymać kontakt kół z podłożem na nierównej trasie.
Niezależne zawieszenie przednie
Układ, w którym każde przednie koło pracuje względem nadwozia niezależnie od drugiego. Może poprawiać stabilność i kontrolę kół podczas szybkiej jazdy po nierównym terenie.
Niskodawkowa tomografia komputerowa
Rodzaj badania obrazowego wykorzystującego promieniowanie rentgenowskie w mniejszej dawce niż standardowa tomografia komputerowa. Służy między innymi do badań przesiewowych raka płuca.
Nor'easter
Silny sztorm rozwijający się przy wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej. Może przynosić intensywne opady, silny wiatr i powodzie przybrzeżne.
Nord Stream
Nazwa gazociągów łączących Rosję z Niemcami przez Morze Bałtyckie. W artykule pojawia się w kontekście możliwego powrotu do importu rosyjskiego gazu.
Norma wieloletnia
Średnie wartości pogody obliczane dla ustalonego, wieloletniego okresu. W materiale punktem odniesienia są lata 1991-2020.
Normy etyczne administracji wykonawczej
Reguły określające, jak członkowie amerykańskiej administracji mogą korzystać ze stanowiska, tytułu i zasobów państwowych.
Nose tackle
Defensive tackle ustawiany centralnie, najczęściej bezpośrednio naprzeciw środka ofensywy.
Notarisation
Kontrola aplikacji dystrybuowanej poza App Store, której celem jest sprawdzenie jej podstawowego działania i ochrona przed poważnymi zagrożeniami.
Notarizacja aplikacji
Proces sprawdzania aplikacji przez Apple przed jej dystrybucją. Jego brak może spowodować dodatkowe ostrzeżenia macOS przy uruchamianiu programu.
Nowotwory hematologiczne
Grupa nowotworów związanych z układem krwiotwórczym i limfatycznym. Należą do niej między innymi chłoniaki.