Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3872
- Widoczny zakres
- 1171-1260
Indeks alfabetyczny
G
15 haseł
gwarancje bezpieczeństwa
Zobowiązania lub mechanizmy mające zapewnić państwu ochronę przed zagrożeniami, często poprzez wsparcie innych państw albo organizacji międzynarodowych.
gwarancje sojusznicze
Zobowiązania państw sojuszniczych do udzielenia sobie określonej pomocy w razie zagrożenia lub ataku. Ich wiarygodność zależy między innymi od politycznej woli i zdolności do działania.
gwarant bezpieczeństwa
Państwo lub instytucja, która poprzez zobowiązania, zasoby lub działania przyczynia się do ochrony innych podmiotów przed zagrożeniami.
gwałt
Przestępstwo polegające na doprowadzeniu innej osoby do czynności seksualnej bez jej zgody, między innymi przez przemoc, groźbę, podstęp albo wykorzystanie jej bezradności.
górny pułap odchyleń celu
Najwyższy poziom inflacji uznawany za zgodny z dopuszczalnym odchyleniem od celu inflacyjnego. Jego przekroczenie może sygnalizować silniejszą presję cenową.
górny stopień
Część rakiety znajdująca się powyżej pierwszego stopnia, używana do dalszego napędzania lotu i umieszczania ładunku na orbicie.
głowa państwa
Organ lub osoba reprezentująca państwo i wykonująca określone funkcje ustrojowe, takie jak reprezentacja kraju lub udział w najważniejszych decyzjach państwowych.
głowica bojowa
Część pocisku lub rakiety zawierająca ładunek przeznaczony do rażenia celu.
głowica silnika
Górna część silnika, zamykająca cylindry i zawierająca elementy związane z wymianą ładunku, w tym zawory.
główny niezależny dyrektor
Niezależny członek organu nadzorującego, który koordynuje pracę pozostałych niezależnych dyrektorów i wspiera niezależny nadzór nad zarządem.
głębia ostrości
Głębia ostrości to zakres odległości przed aparatem, w którym obiekty na zdjęciu są postrzegane jako wyraźne.
głębia pola
Zakres odległości przed i za płaszczyzną ostrzenia, w którym obiekty są postrzegane jako wystarczająco ostre. Wpływa na to, jak wyraźne jest tło ujęcia.
głęboka litografia ultrafioletowa
Technologia wytwarzania układów scalonych, w której światło ultrafioletowe o krótkiej długości fali służy do odwzorowywania wzorów na powierzchni wafla półprzewodnikowego.
głębokie uczenie
Metoda uczenia maszynowego wykorzystująca wielowarstwowe sieci neuronowe do samodzielnego wykrywania wzorców i cech w danych.
głębokość bieżnika
Głębokość bieżnika to odległość od powierzchni jego klocków do dna głównych rowków opony. Wpływa między innymi na odprowadzanie wody i przyczepność, zwłaszcza na mokrej nawierzchni.
H
31 haseł
hacker house
Wspólna przestrzeń mieszkalna i robocza, zwykle przeznaczona dla założycieli startupów, programistów lub innych osób budujących projekty technologiczne.
halucynacja
Wygenerowanie przez system sztucznej inteligencji informacji, która jest błędna, niezweryfikowana lub nie znajduje potwierdzenia w dostępnych danych.
hamowanie rekuperacyjne
Odzyskiwanie części energii podczas hamowania i przekazywanie jej do baterii. Nie wystarcza jednak do pełnego naładowania dużego akumulatora ciężarówki.
hamulce węglowo-ceramiczne
Hamulce węglowo-ceramiczne wykorzystują tarcze wykonane z kompozytu na bazie włókien węglowych i ceramiki. Są odporne na wysoką temperaturę i zwykle lżejsze od stalowych.
handel energetyczny
Obrót surowcami i nośnikami energii, takimi jak ropa naftowa, gaz ziemny lub produkty paliwowe, wraz z ich transportem między rynkami.
handel ludźmi
Przestępstwo polegające na werbowaniu, przemieszczaniu lub wykorzystywaniu osób za pomocą przemocy, gróźb, podstępu albo nadużycia zależności, zwykle w celu wyzysku.
handel morski
Wymiana towarów realizowana z wykorzystaniem transportu morskiego, w tym przewozu ładunków między portami.
hantawirus
Hantawirusy to grupa wirusów przenoszonych głównie przez gryzonie. U ludzi mogą wywoływać zakażenia o różnym nasileniu, w niektórych przypadkach prowadzące do ciężkiej choroby.
haptyczne wibracje
Haptyczne wibracje to forma informacji zwrotnej przekazywanej przez kontroler za pomocą precyzyjnych drgań. Mogą sygnalizować konkretne zdarzenia i sprawiać, że gracz odczuwa je w dłoniach.
hard tech
Technologie oparte na fizycznych produktach, urządzeniach lub infrastrukturze, których rozwój wymaga zwykle badań, produkcji i znacznych inwestycji.
hardware
Fizyczne elementy systemu komputerowego lub robotycznego, takie jak procesory, czujniki, kamery, napędy i inne urządzenia. Pojęcie odróżnia warstwę sprzętową od oprogramowania i modeli AI.
harmonogram
Plan określający kolejność zadań oraz terminy ich rozpoczęcia, zakończenia lub realizacji.
harmonogram produkcji
Plan określający kolejność i terminy realizacji prac nad projektem. Może być zmieniany, gdy pojawiają się opóźnienia lub inne przeszkody.
hałas informacyjny
Nadmiar, przypadkowość lub nieistotność części informacji, które utrudniają rozpoznanie danych ważnych dla oceny sytuacji.
hedging surowców
Strategia ograniczania wpływu niekorzystnych zmian cen surowców na wyniki finansowe przedsiębiorstwa, zwykle z użyciem instrumentów finansowych.
hektar
Jednostka powierzchni równa 10 000 metrom kwadratowym, stosowana między innymi do określania powierzchni gruntów i obszaru objętego pożarem.
hepoksylina A3
Hepoksylina A3 to krótkotrwała cząsteczka sygnałowa uwalniana przez zakażone komórki. W opisywanym mechanizmie pomaga kierować neutrofile do źródła sygnału.
hiperskala kapitalizmu
Hiperskala kapitalizmu to określenie używane w debacie do opisu intensyfikacji działalności gospodarczej, ekspansji przedsiębiorstw i presji na wzrost oraz efektywność.
hipoglikemia
Stan, w którym stężenie glukozy we krwi spada poniżej poziomu odpowiedniego dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Może wiązać się między innymi ze zmianą pór jedzenia u osób przyjmujących niektóre leki.
hipoteka
Hipoteka to zabezpieczenie wierzytelności ustanawiane na nieruchomości. W razie niewykonania zobowiązania wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z tej nieruchomości.
hipotetyczny charakter pytań
Sytuacja, w której uczestnicy opisują, co prawdopodobnie wybraliby w wyobrażonych okolicznościach, a nie podejmują rzeczywistą decyzję medyczną.
homologacja
Formalne potwierdzenie, że samochód lub jego element spełnia wymagania regulaminowe i może zostać użyty w określonych warunkach zawodów.
honeypot
Kontrolowane środowisko lub urządzenie wystawione na działanie sieci, aby obserwować próby ataku i rejestrować używane przez napastników metody.
horyzont decyzyjny
Horyzont decyzyjny to okres, który osoba lub organizacja bierze pod uwagę przy podejmowaniu decyzji i ocenie jej skutków.
hospitalizacja
Pobyt pacjenta w szpitalu w celu diagnostyki, obserwacji lub leczenia. Liczba hospitalizacji może być wskaźnikiem ciężkości choroby, ale jej porównywanie wymaga jednolitych zasad raportowania.
hossa
Długotrwały okres wzrostu cen aktywów na rynku finansowym, któremu zwykle towarzyszy optymizm inwestorów i zwiększona aktywność handlowa.
hosting
Usługa polegająca na udostępnianiu zasobów serwerowych potrzebnych do przechowywania i działania stron internetowych lub aplikacji.
hrywna
Oficjalna jednostka monetarna Ukrainy. Jej kod walutowy to UAH.
hub ARA
Regionalne centrum magazynowania i handlu produktami naftowymi obejmujące obszar Amsterdamu, Rotterdamu i Antwerpii.
hungarysta
Hungarysta to specjalista zajmujący się Węgrami lub językiem, literaturą, historią i kulturą węgierską.
husaria
Husaria była elitarną formacją ciężkiej jazdy związaną z dziejami Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W artykule przedstawiono ją jako ważny element rozgrywki tej cywilizacji.
I
44 haseł
identyfikacja
Proces ustalania, czym jest wykryty obiekt lub działanie, a także określania jego pochodzenia, cech i znaczenia na podstawie dostępnych danych.
ideologia nazistowska
Totalitarna ideologia niemieckiego narodowego socjalizmu, oparta między innymi na dyktaturze, rasizmie, antysemityzmie i skrajnym nacjonalizmie.
immersive sim
Gatunek gier wykorzystujący wzajemnie oddziałujące systemy i pozostawiający graczowi dużą swobodę rozwiązywania zadań. Rozgrywka może reagować na różne działania gracza zamiast wymuszać jedną ścieżkę postępowania.
immersyjne doświadczenie
Immersyjne doświadczenie angażuje użytkownika tak, aby miał poczucie zanurzenia w prezentowanym środowisku lub treści.
immunitet parlamentarny
Szczególna ochrona prawna posła lub senatora, która ogranicza możliwość prowadzenia wobec niego określonych działań procesowych bez zgody właściwego organu. Zakres ochrony i procedura jej uchylenia wynikają z prawa.
impas
Sytuacja, w której strony sporu lub negocjacji nie mogą osiągnąć dalszego postępu. Impas może wynikać z rozbieżnych stanowisk, braku zaufania albo niemożności przyjęcia ustępstw.
implementacja
Wprowadzenie określonych zasad, decyzji lub wymogów do praktycznego stosowania przez właściwe organy.
implementacja przepisów unijnych
Implementacja przepisów unijnych oznacza dostosowanie krajowych regulacji i działania organów publicznych do wymogów prawa Unii Europejskiej. W przypadku rozporządzeń obejmuje przede wszystkim ustanowienie krajowych zasad ich stosowania i nadzoru.
implikacja
Implikacja to następstwo lub znaczenie wynikające z określonego wydarzenia, decyzji albo faktu. Termin wskazuje na możliwe skutki, nie zawsze bezpośrednie lub pewne.
implikacje
Możliwe skutki lub następstwa określonego działania, komunikatu albo wydarzenia.
import
Sprowadzanie towarów lub usług z zagranicy na rynek krajowy. Import może podlegać opłatom, ograniczeniom lub innym wymogom państwa sprowadzającego.
importer
Importer to osoba lub podmiot sprowadzający towary z zagranicy albo działający jako strona odpowiedzialna za ich przywóz.
impresjonizm
Kierunek w sztuce rozwijający się głównie w drugiej połowie XIX wieku, skupiony na przedstawianiu chwilowego wrażenia, światła i zmienności barw. W malarstwie często wiąże się z luźnym, widocznym pociągnięciem pędzla.
impreza turystyczna
Połączenie co najmniej dwóch różnych usług podróżnych, takich jak transport, zakwaterowanie lub wycieczki, oferowanych klientowi jako jednolity pakiet.
improwizacja
Improwizacja w aktorstwie polega na tworzeniu lub modyfikowaniu dialogów, reakcji i zachowań bez ścisłego trzymania się wcześniej ustalonego tekstu.
improwizowane urządzenie wybuchowe
Improwizowane urządzenie wybuchowe to wykonany lub zmodyfikowany poza standardową produkcją wojskową przedmiot zdolny do wywołania eksplozji.
in-space manufacturing
Wytwarzanie materiałów lub komponentów poza Ziemią, z wykorzystaniem warunków panujących w przestrzeni kosmicznej.
incydent cybernetyczny
Zdarzenie naruszające bezpieczeństwo systemów informatycznych, danych lub usług albo stwarzające takie zagrożenie.
indeks
Uporządkowany zbiór informacji o stronach lub innych zasobach, który ułatwia ich odnajdywanie, filtrowanie i prezentowanie użytkownikom.
indeks VIX
Indeks VIX mierzy oczekiwaną zmienność cen akcji w USA na podstawie cen opcji na indeks S&P 500. Jest często traktowany jako wskaźnik niepewności i nastrojów inwestorów.
indeks cen konsumpcyjnych
Wskaźnik mierzący średnią zmianę cen dóbr i usług kupowanych przez gospodarstwa domowe. CPI jest powszechnie wykorzystywany do oceny inflacji konsumenckiej.
indeks giełdowy
Wskaźnik pokazujący zmianę wartości wybranej grupy akcji, obliczany według określonej metodologii.
indeks prędkości opony
Indeks prędkości opony to symbol literowy określający najwyższą prędkość, przy której opona może pracować przy określonym obciążeniu. Oznaczenia Q, W i Y odpowiadają różnym limitom prędkości.
indeks referencyjny
Wskaźnik lub indeks używany jako punkt odniesienia do oceny wyników i polityki inwestycyjnej funduszu. Fundusz może dążyć do odwzorowania jego składu lub wyników.
indeks wyszukiwania
Indeks wyszukiwania to uporządkowany zbiór informacji o plikach, treściach lub innych danych, który pozwala szybciej znajdować wyniki. Jest tworzony i aktualizowany przez system lub aplikację.
indeksowanie
Proces analizowania i zapisywania treści stron przez wyszukiwarkę, aby mogły pojawiać się w wynikach wyszukiwania.
industrializacja
Industrializacja to proces rozwoju przemysłu, obejmujący wzrost znaczenia produkcji przemysłowej, infrastruktury oraz technologii w gospodarce i życiu społecznym.
indywidualny wielobój gimnastyczny
Konkurencja gimnastyczna, w której zawodnik wykonuje układy na kilku przyrządach, a o miejscu decyduje łączny wynik uzyskany we wszystkich konkurencjach.
inference
Inference to etap, w którym wytrenowany model AI przetwarza zapytanie lub dane wejściowe i generuje odpowiedź albo wynik.
inferencja
Inferencja to wykorzystanie wytrenowanego modelu sztucznej inteligencji do wygenerowania wyniku na podstawie nowych danych, na przykład odpowiedzi, klasyfikacji lub prognozy.
infiltracja
Przenikanie osoby lub grupy do określonego środowiska albo organizacji w celu uzyskania informacji, wpływu lub realizacji własnych interesów.
inflacja
Trwały wzrost ogólnego poziomu cen towarów i usług, który zmniejsza siłę nabywczą pieniądza.
inflacja kosztowa
Wzrost kosztów prowadzenia działalności, na przykład cen surowców, komponentów, energii lub pracy, który może obniżać marże przedsiębiorstwa albo prowadzić do podwyżek cen.
inflammaging
Inflammaging to przewlekły, zwykle słabo nasilony stan zapalny związany ze starzeniem się organizmu. W skórze może wpływać na naprawę tkanek i struktury podporowe, ale jego znaczenie w kosmetyce nadal jest badane.
influencer
Influencer to osoba publikująca treści w internecie, która dzięki zbudowanej publiczności może wpływać na opinie, zainteresowania lub decyzje zakupowe odbiorców.
informacje poufne
Niepubliczne informacje, które mogą mieć znaczenie dla wartości papierów wartościowych lub decyzji inwestorów. Ich wykorzystanie w obrocie może być prawnie ograniczone, zależnie od okoliczności.
infostealer
Rodzaj złośliwego oprogramowania przeznaczonego do potajemnego zbierania i wykradania informacji z zainfekowanego urządzenia, takich jak hasła, dane portfeli kryptowalutowych lub klucze dostępu.
infrastruktura
Zespół obiektów i systemów umożliwiających funkcjonowanie państwa i gospodarki, takich jak drogi, linie kolejowe, sieci energetyczne czy telekomunikacyjne.
infrastruktura AI
Zasoby techniczne i organizacyjne potrzebne do tworzenia, trenowania, uruchamiania oraz utrzymywania systemów sztucznej inteligencji.
infrastruktura IT
Infrastruktura IT to sprzęt, oprogramowanie, sieci i usługi potrzebne do przetwarzania, przechowywania oraz przesyłania informacji i obsługi systemów informatycznych.
infrastruktura chmurowa
Zestaw zasobów i usług informatycznych udostępnianych przez internet, potrzebnych do uruchamiania i obsługi aplikacji oraz przechowywania danych.
infrastruktura cyfrowa
Zestaw sprzętu, oprogramowania, sieci i usług umożliwiających działanie aplikacji oraz przetwarzanie i przesyłanie danych.
infrastruktura cywilna
Obiekty i systemy służące funkcjonowaniu społeczeństwa i gospodarki, a nie bezpośrednio celom wojskowym, na przykład elektrownie, mosty lub systemy wodociągowe.
infrastruktura dowodzenia i kontroli
Zestaw serwerów, usług i mechanizmów, za pomocą których operator zdalnie przekazuje polecenia zainfekowanym urządzeniom oraz odbiera od nich informacje.