Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 2431-2520
Indeks alfabetyczny
C
90 haseł
cache’owanie
Technika przechowywania kopii często używanych danych w pamięci podręcznej lub w pośrednich serwerach, aby szybciej je udostępniać.
carry
Wynagrodzenie zależne od wyniku inwestycji, zwykle powiązane z udziałem w osiągniętym zysku. W obrocie prywatnymi aktywami termin może oznaczać także dodatkową opłatę pobieraną przez pośrednika.
cash‑pay
Model rozliczeń, w którym pacjent płaci za usługę bezpośrednio, zamiast korzystać z refundacji lub rozliczenia z ubezpieczycielem.
casting
Proces wyboru aktorów do określonych ról w filmie, serialu, teatrze lub innej produkcji audiowizualnej.
całkowite zaćmienie Słońca
Zjawisko, podczas którego Księżyc całkowicie zasłania tarczę Słońca obserwatorowi znajdującemu się w odpowiednim miejscu na Ziemi.
cel przejęcia
Przedsiębiorstwo, grupa przedsiębiorstw lub aktywa, które mają zostać nabyte w ramach transakcji przejęcia. W procesach fuzji i przejęć termin ten jest często używany jako określenie kupowanego podmiotu.
cel sprzedażowy
Założona przez przedsiębiorstwo liczba produktów, które powinny zostać sprzedane w określonym czasie. Służy do oceny realizacji planu handlowego.
cena detaliczna
Cena, po której produkt jest sprzedawany bezpośrednio konsumentowi końcowemu, zwykle wraz z należnymi podatkami.
cena docelowa
Szacowana przez analityka lub instytucję finansową cena akcji, którą walor może osiągnąć w określonym horyzoncie czasowym.
cena emisyjna
Cena emisyjna to cena, po której akcje są oferowane inwestorom w ramach emisji lub pierwszej oferty publicznej. Może różnić się od ceny otwarcia na giełdzie.
cena katalogowa
Oficjalna cena referencyjna produktu ustalana przez producenta lub sprzedawcę przed uwzględnieniem promocji i rabatów.
cena referencyjna gazu
Wartość stosowana jako punkt odniesienia przy ocenie poziomu cen gazu na rynku.
cena regularna
Cena regularna to standardowa cena produktu stosowana lub deklarowana poza okresem promocji.
cena wywoławcza
Cena wywoławcza to początkowa kwota, za którą nieruchomość lub inny przedmiot zostaje wystawiony na sprzedaż. Nie musi być ceną, za którą ostatecznie zostanie zawarta transakcja.
cena zamknięcia
Cena zamknięcia to kurs instrumentu finansowego odnotowany na koniec określonej sesji giełdowej.
centra odporności klimatycznej
Znane lokalnie miejsca, takie jak szkoły, biblioteki i kościoły, które mogą służyć jako punkty wsparcia podczas ekstremalnych zjawisk pogodowych i innych kryzysów.
centralizacja przekazu
Model komunikacji politycznej, w którym główne komunikaty są opracowywane i rozpowszechniane pod ścisłą kontrolą jednego ośrodka, często lidera lub kierownictwa partii.
centralny rejestr
Centralny rejestr to uporządkowany zbiór danych prowadzony w jednym systemie, obejmujący informacje o terapii substytucyjnej i wystawionych receptach.
centrum danych
Obiekt lub zespół obiektów wyposażonych w serwery, systemy przechowywania danych oraz infrastrukturę potrzebną do ich przetwarzania i udostępniania.
centrum inteligentnego domu
Urządzenie lub system koordynujący działanie kompatybilnych urządzeń domowych, takich jak oświetlenie, czujniki czy sprzęt multimedialny.
centrum serwisowe
Specjalistyczny obiekt przeznaczony do przeglądów, konserwacji, napraw i innych prac utrzymaniowych dotyczących określonego sprzętu.
centrum sterowania inteligentnym domem
Urządzenie, które łączy i obsługuje sprzęty inteligentnego domu. W ekosystemie Apple może również przyjmować polecenia głosowe Siri i zarządzać urządzeniami HomeKit.
ceny maksymalne
Urzędowo ustalone najwyższe ceny, których sprzedawca nie może przekroczyć w odniesieniu do określonych towarów lub usług.
ceny paliw
Kwoty, jakie nabywcy płacą za paliwa, na przykład na stacjach paliw. Ich poziom zależy między innymi od kosztu surowca, podatków, marż i warunków rynkowych.
cenzura
Kontrolowanie, ograniczanie lub usuwanie treści przeznaczonych do publicznego rozpowszechniania przez władze, instytucje albo właścicieli mediów.
ceramika techniczna
Materiał stosowany w obudowach urządzeń, ceniony za wysoką odporność na zarysowania i charakterystyczne, połyskliwe wykończenie.
ceratopsiany
Grupa roślinożernych dinozaurów, do której należały między innymi Triceratops, Centrosaurus i Psittacosaurus. Wyróżniały się konstrukcją czaszki, często wyposażonej w rogi oraz kryzę.
certyfikacja
Formalny proces sprawdzania, czy produkt, technologia lub sposób działania spełnia określone wymagania techniczne, prawne albo bezpieczeństwa. Może zakończyć się wydaniem odpowiedniego dokumentu lub dopuszczeniem do stosowania.
certyfikat cyfrowy
Elektroniczne poświadczenie powiązane z określoną tożsamością lub kluczem kryptograficznym, używane między innymi do potwierdzania źródła i autentyczności oprogramowania.
certyfikat główny
Najwyższy element hierarchii zaufania urzędu certyfikacji, przechowywany na liście zaufania systemu lub przeglądarki.
certyfikowany produkt emerytalny
Zatwierdzone rozwiązanie służące do inwestowania pieniędzy z myślą o przyszłej emeryturze.
cewnikowanie serca
Inwazyjna procedura diagnostyczna, która pozwala ocenić tętnice wieńcowe i inne struktury układu krążenia.
challenge
Internetowe wyzwanie polegające na wykonaniu określonego zadania według prostych zasad, a często także opublikowaniu lub przekazaniu dalej jego rezultatu.
challenge-based learning
Metoda kształcenia, w której uczestnicy zdobywają wiedzę i umiejętności przez rozwiązywanie praktycznych, określonych problemów.
charakter administracyjny
Określenie wskazujące, że działanie lub ograniczenie wiąże się z wykonywaniem zadań administracji publicznej. Nie przesądza samo w sobie o podstawie prawnej ani trybie zastosowania środka.
chatbot
Chatbot to program komputerowy, który prowadzi z użytkownikiem rozmowę tekstową lub głosową i odpowiada na jego pytania według zaprogramowanych reguł albo z wykorzystaniem modeli sztucznej inteligencji.
chemia blokowa
Modułowa metoda budowania małych cząsteczek z wcześniej przygotowanych bloków, łączonych iteracyjnie.
chemia równowagowa
Dziedzina obliczeń opisująca skład chemiczny układu w stanie równowagi. W analizach napędu pozwala oceniać zachowanie paliw i produktów spalania.
chief of staff
Stanowisko osoby blisko współpracującej z liderem organizacji, zwykle koordynującej priorytety, komunikację i realizację zadań.
chief research officer
Dyrektor odpowiedzialny za kierowanie działalnością badawczą i rozwojową organizacji, w tym za wyznaczanie kierunków badań oraz nadzór nad ich realizacją.
chip
Miniaturowy układ elektroniczny zawierający elementy wykonujące określone zadania, na przykład obliczenia i przetwarzanie danych. W komputerach chip często pełni funkcję głównego układu obliczeniowego.
chipset
Zestaw układów lub główny układ odpowiadający za wykonywanie obliczeń i obsługę kluczowych funkcji urządzenia.
chmura inferencyjna
Usługa chmurowa zapewniająca zasoby obliczeniowe do uruchamiania modeli AI i obsługi zapytań użytkowników.
chmura obliczeniowa
Model korzystania z mocy obliczeniowej, pamięci i usług programowych udostępnianych przez zdalne centra danych za pośrednictwem sieci.
chmura pyrocumulus
Chmura powstająca nad intensywnym pożarem wskutek silnego unoszenia gorącego powietrza i wilgoci. Może sprzyjać rozwojowi burz oraz wyładowań powodujących nowe zapłony.
choker
Przylegająca do szyi ozdoba noszona jako element biżuterii lub stylizacji.
cholesterol LDL
Frakcja cholesterolu transportowana głównie przez lipoproteiny o małej gęstości. Podwyższony poziom jest związany z chorobami układu krążenia.
chondryt węglowy
Pierwotny typ meteorytu zawierający dużo węgla oraz materię organiczną. Chondryty typu CM zachowują informacje o chemii ciał, z których powstały.
choroba Parkinsona
Postępująca choroba układu nerwowego, która może wpływać między innymi na ruch, codzienne funkcjonowanie i potrzebę opieki.
choroba autoimmunologiczna
Choroba, w której układ odpornościowy reaguje przeciwko własnym tkankom organizmu. Do takich chorób należą między innymi toczeń i reumatoidalne zapalenie stawów.
choroba minimalnych zmian
Postać zespołu nerczycowego, w której typowe badanie nerki może nie wykazywać wyraźnych zmian strukturalnych.
choroba sierpowatokrwinkowa
Dziedziczna choroba krwi, w której krwinki czerwone przybierają sztywny, sierpowaty kształt i mogą blokować przepływ krwi.
choroba wieńcowa
Choroba naczyń wieńcowych, które dostarczają krew do mięśnia sercowego. Najczęściej wynika z ich zwężenia przez miażdżycę, co może ograniczać dopływ tlenu do serca.
churn
Churn to odsetek klientów, którzy rezygnują z usług w określonym czasie. Wysoki churn może wskazywać na trudności z utrzymaniem klientów i stabilnością przychodów.
chów alternatywny
Zbiorcze określenie systemów chowu kur innych niż chów klatkowy, w tym chowu ściółkowego, z wolnego wybiegu i ekologicznego.
chów klatkowy
System utrzymywania kur niosek w klatkach, zamiast na ściółce lub wybiegu. W oznaczeniach jaj odpowiada kodowi 3.
chłodnica cieczą
Chłodnica cieczą jest elementem układu chłodzenia, który oddaje ciepło przenoszone przez ciecz z podzespołu komputera do otoczenia.
chłodzenie bezwentylatorowe
Sposób odprowadzania ciepła z urządzenia bez użycia wentylatora. Ogranicza hałas, lecz konstrukcja musi rozpraszać ciepło innymi metodami, na przykład przez radiatory i obudowę.
cieki wodne
Naturalne lub sztuczne, zwykle liniowe drogi przepływu wody, takie jak rzeki, strumienie i kanały.
ciemna energia
Nieznany składnik Wszechświata, któremu przypisuje się działanie związane z jego rozszerzaniem się.
ciemna materia
Niewidoczna forma materii, której obecność wnioskuje się przede wszystkim na podstawie jej wpływu grawitacyjnego.
ciemny wzorzec
Sposób projektowania interfejsu, który może kierować użytkownika do decyzji korzystnej dla operatora usługi.
ciepło procesowe
Ciepło wykorzystywane bezpośrednio w procesach technologicznych, na przykład do ogrzewania, suszenia lub prowadzenia reakcji chemicznych. Nie służy wyłącznie do wytwarzania energii elektrycznej.
cieśnina
Naturalny, wąski odcinek morza łączący dwa większe akweny i oddzielający od siebie obszary lądowe.
ciągłość dostaw
Nieprzerwana możliwość dostarczania produktu do odbiorców w wymaganej ilości i w odpowiednim czasie.
ciągłość działania
Zdolność organizacji, systemu lub usługi do nieprzerwanego albo możliwie szybkiego wznowienia funkcjonowania mimo awarii, zakłóceń lub innych nieprzewidzianych zdarzeń.
ciągłość gospodarcza
Utrzymanie działania firm, banków i innych instytucji mimo kryzysu lub zagrożenia.
ciągłość operacyjna
Zdolność organizacji do nieprzerwanego prowadzenia podstawowej działalności, obsługi klientów i realizacji bieżących zadań.
ciągłość władzy
Utrzymywanie kontroli nad państwem przez tę samą partię, koalicję lub grupę polityczną przez kolejne kadencje. Nie oznacza, że skład rządu pozostaje niezmienny.
ciśnienie rozkurczowe
Niższa, dolna wartość pomiaru ciśnienia, odpowiadająca ciśnieniu między uderzeniami serca.
ciśnienie w tętnicy płucnej
Ciśnienie krwi w tętnicy prowadzącej krew z serca do płuc. Jego wzrost może towarzyszyć pogorszeniu niewydolności serca.
clickbait
Clickbait to treść lub sposób formułowania nagłówka, który ma skłonić odbiorcę do kliknięcia, często przez wzbudzanie ciekawości, emocji lub przedstawienie przesadnej obietnicy.
climate tech
Ogół technologii, produktów i usług służących ograniczaniu zmian klimatu, redukcji emisji lub dostosowaniu gospodarki do ich skutków.
clipping
Praktyka wycinania krótkich fragmentów transmisji, filmów lub innych materiałów i publikowania ich jako osobnych klipów. W mediach społecznościowych służy między innymi do zwiększania zasięgu treści.
cloud-native
Podejście do projektowania i uruchamiania aplikacji, które zakłada pełne wykorzystanie elastyczności oraz usług chmury obliczeniowej.
clutch
Skuteczność zawodnika lub zespołu w decydujących momentach rywalizacji.
co-development
Model współtworzenia gry, w którym nad projektem pracuje więcej niż jedno studio, a zewnętrzny zespół realizuje określone zadania produkcyjne lub techniczne.
cold open
Otwarcie programu lub wystąpienia bez wcześniejszego wprowadzenia, mające szybko przyciągnąć uwagę odbiorców.
commit
Zapis zmian w kodzie w systemie kontroli wersji, który pozwala śledzić historię modyfikacji i powiązać je z określonym momentem pracy.
content script
Skrypt rozszerzenia uruchamiany w kontekście odwiedzanej strony internetowej.
cookie sesji
Niewielki zapis przechowywany przez przeglądarkę, który pomaga utrzymać stan sesji użytkownika, na przykład zalogowanie. Przejęcie takiego pliku może umożliwić dostęp do konta bez znajomości hasła.
coordinated disclosure
Skoordynowany proces ujawniania informacji o luce przez badacza, producenta i czasem inne zainteresowane strony.
cornerback
Zawodnik formacji defensywnej futbolu amerykańskiego, który przede wszystkim kryje skrzydłowych rywala i broni przed podaniami.
cow horse
Konkurencja łącząca elementy precyzyjnej jazdy westernowej z pracą konia przy bydle.
creator farm
Zorganizowana sieć twórców lub kont wykorzystywana do masowego publikowania powtarzalnych materiałów promocyjnych. Jej celem może być sztuczne zwiększanie zasięgu i pozoru popularności treści.
credential phishing
Odmiana phishingu ukierunkowana na wyłudzenie danych uwierzytelniających, takich jak nazwa użytkownika, hasło lub kody dostępu.
credential stuffing
Metoda ataku polegająca na automatycznym sprawdzaniu wcześniej pozyskanych par loginu i hasła w wielu usługach. Wykorzystuje ponowne używanie tych samych danych uwierzytelniających przez użytkowników.
cross-linking rogówki
Procedura medyczna wymieniana jako metoda, która może pomóc zatrzymać postęp stożka rogówki.
cross-prompt injection
Odmiana prompt injection, w której treść z jednego źródła próbuje wpłynąć na działanie modelu lub procesu wykorzystującego tę treść w innym kontekście.
crossover
Współpraca lub połączenie elementów pochodzących z różnych marek, serii albo światów przedstawionych w jednym utworze lub wydarzeniu.