Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3937
- Widoczny zakres
- 2431-2520
Indeks alfabetyczny
P
90 haseł
prace bez żalu
Nieformalne określenie działań, które są uzasadnione niezależnie od tego, czy ostatecznie zostanie podjęta planowana decyzja biznesowa, na przykład wejście na giełdę.
prace pogłębiarskie
Prace polegające na usuwaniu osadów, mułu lub innych materiałów z dna zbiornika albo cieku wodnego. Ich celem może być zwiększenie głębokości lub udrożnienie przepływu.
prace wykopaliskowe
Działania archeologiczne polegające na celowym badaniu warstw ziemi i pozostałości materialnych w celu odnalezienia oraz udokumentowania zabytków lub śladów dawnej działalności.
pranie pieniędzy
Pranie pieniędzy to ukrywanie lub zacieranie nielegalnego pochodzenia środków oraz podejmowanie działań mających nadać im pozory legalności.
prawa autorskie
Uprawnienia chroniące twórcę utworu oraz regulujące zasady korzystania z jego twórczości przez inne osoby i podmioty.
prawa dystrybucyjne
Uprawnienia dotyczące wprowadzania filmów do kin i ich rozpowszechniania. W przypadku solowych filmów o Hulku posiada je Universal Pictures.
prawa filmowe
Uprawnienia do wykorzystania danego utworu lub pomysłu w produkcji filmowej. Mogą obejmować między innymi zgodę na adaptację, produkcję i dalsze korzystanie z filmu.
prawa i swobody obywatelskie
Prawa i swobody obywatelskie to chronione prawem wolności oraz uprawnienia przysługujące osobom w relacji z państwem.
prawa komercyjne
Uprawnienia do gospodarczego wykorzystywania wydarzenia, rozgrywek lub związanych z nimi treści. Mogą obejmować między innymi sprzedaż praw do transmisji, reklamy i sponsoringu.
prawa konstytucyjne
Prawa i wolności chronione przez konstytucję, które ograniczają sposób działania władz publicznych wobec jednostki.
prawa obywatelskie i polityczne
Grupa praw chroniących wolność jednostki oraz jej udział w życiu publicznym i politycznym państwa.
prawdopodobieństwo skutecznego ataku
Miara określająca szansę, że atak zakończy się powodzeniem w określonych warunkach testu, na przykład w jednej próbie albo w serii do 15 prób.
prawdopodobna przyczyna
Probable cause to wymóg prawny, zgodnie z którym organy ścigania muszą mieć wystarczające, obiektywne podstawy, by wiązać określoną osobę lub miejsce z przestępstwem przed uzyskaniem niektórych uprawnień procesowych.
prawicowy populizm
Nurt polityczny łączący prawicowe poglądy z przekonaniem, że polityka powinna wyrażać wolę zwykłych obywateli przeciwstawianych elitom. Jest to określenie analityczne, którego zakres może być przedmiotem sporu.
prawna dopuszczalność
Ocena, czy przekazanie osoby innemu państwu spełnia warunki i ograniczenia określone w prawie. Nie oznacza jeszcze, że do przekazania faktycznie doszło.
prawo Unii Europejskiej
Prawo Unii Europejskiej to system przepisów ustanawianych przez instytucje UE oraz zasad określających ich stosowanie w państwach członkowskich. Obejmuje między innymi rozporządzenia, dyrektywy i traktaty.
prawo autorskie
Zespół przepisów regulujących ochronę utworów oraz prawa twórców i innych uprawnionych do korzystania z tych utworów i rozporządzania nimi.
prawo azylowe
Zbiór przepisów regulujących udzielanie ochrony osobom, które nie mogą bezpiecznie przebywać w swoim kraju, oraz procedury rozpatrywania ich wniosków.
prawo do sprawiedliwego procesu
Prawo uczestnika postępowania do rozpoznania sprawy przez niezależny i bezstronny sąd, w postępowaniu spełniającym podstawowe wymogi rzetelności.
prawo do wypisywania dzieci z przedmiotu
Możliwość zgłoszenia rezygnacji ucznia z udziału w konkretnych zajęciach szkolnych przez uprawnionego rodzica lub opiekuna.
prawo federalne
Zespół przepisów obowiązujących na poziomie federacji, a nie wyłącznie w jednym z jej stanów lub jednostek składowych.
prawo międzynarodowe
Zbiór zasad i norm regulujących stosunki między państwami oraz innymi podmiotami uznawanymi w relacjach międzynarodowych.
prawo wykonywania zawodu
Formalne uprawnienie do wykonywania określonego zawodu, przyznawane po spełnieniu wymagań określonych prawem.
prawo łaski
Prawo łaski to kompetencja głowy państwa do indywidualnego darowania lub złagodzenia kary osobie skazanej. Nie służy do ponownego rozpoznania sprawy jak zwykły środek odwoławczy.
prawomocność
Prawomocność oznacza, że orzeczenie co do zasady nie podlega już zwykłemu zaskarżeniu. Wyrok nieprawomocny może zostać zmieniony lub uchylony w przewidzianym trybie.
prawybory
Głosowanie lub inna procedura, w której partia i jej wyborcy wybierają kandydata przed właściwymi wyborami publicznymi.
pre-submission meetings
Wstępne spotkania wnioskodawcy z organem regulacyjnym, służące omówieniu planowanego wniosku, badań i oczekiwanych danych.
precedens
Wcześniejsze zdarzenie, decyzja lub działanie, które może stać się punktem odniesienia dla późniejszych podobnych przypadków.
precedens prawny
Wcześniejsze orzeczenie sądu lub utrwalona interpretacja prawa, do której można odwołać się przy rozpatrywaniu podobnej sprawy. Zakres jego wiążącej mocy zależy od systemu prawnego.
precedens sądowy
Wcześniejsze rozstrzygnięcie sądu, które może służyć jako punkt odniesienia przy rozstrzyganiu podobnych spraw i interpretacji prawa.
precyzja lokalizacji
Dokładność, z jaką na podstawie zarejestrowanego sygnału można wyznaczyć położenie emitera.
precyzyjne wyszukiwanie
Funkcja pomagająca odnaleźć pobliski przedmiot przez wskazywanie jego kierunku i przybliżonej odległości od użytkownika.
predykcja
Przewidywanie prawdopodobnego wyniku na podstawie danych i modelu analitycznego. Predykcja nie jest pewnym rozstrzygnięciem, lecz oszacowaniem obarczonym niepewnością.
prefektura
Jednostka podziału administracyjnego Japonii, odpowiadająca szczeblem dużemu regionowi kraju.
preferencyjne pożyczki
Pożyczki udzielane na korzystniejszych warunkach niż standardowe warunki rynkowe, na przykład z niższym oprocentowaniem, dłuższym okresem spłaty lub karencją. Zwykle służą realizacji określonych celów publicznych lub rozwojowych.
prefinansowanie
Model finansowania, w którym środki są wypłacane przed poniesieniem lub pełnym rozliczeniem kosztów przedsięwzięcia. Wymaga odpowiednich zabezpieczeń i późniejszej kontroli prawidłowości wydatków.
premia za ryzyko
Dodatkowa oczekiwana rekompensata za inwestowanie w aktywo obciążone większym ryzykiem. Jej wzrost może obniżać wyceny aktywów i zwiększać zmienność rynku.
premium large formats
Kategoria kinowych formatów prezentacji oferujących większy ekran, zaawansowany obraz i dźwięk oraz specjalistyczne wyposażenie, zwykle za wyższą cenę biletu.
preprint
Preprint to wersja pracy naukowej udostępniona publicznie przed formalną recenzją naukową. Wyniki takiej pracy należy interpretować ostrożnie, ponieważ nie zostały jeszcze niezależnie ocenione przez recenzentów.
prequel
Utwór, którego fabuła przedstawia wydarzenia wcześniejsze względem historii znanej z wcześniej opublikowanego utworu.
presja cenowa
Wpływ czynników rynkowych, który prowadzi do wzrostu cen lub utrudnia ich obniżenie.
presja dyplomatyczna
Działania państwa lub grupy państw mające skłonić inne państwo do zmiany postępowania za pomocą negocjacji, komunikatów, gróźb politycznych lub innych środków dyplomatycznych.
presja hybrydowa
Wywieranie wpływu na państwo za pomocą połączonych metod, między innymi politycznych, informacyjnych, ekonomicznych, cybernetycznych i militarnych, często bez formalnego rozpoczęcia wojny.
presja inflacyjna
Wpływ czynników gospodarczych, który sprzyja wzrostowi ogólnego poziomu cen. Może wynikać między innymi z ograniczenia podaży lub wzrostu kosztów transportu i energii.
presja konkurencyjna
Wpływ działań konkurujących firm na funkcjonowanie przedsiębiorstwa, w tym na ceny, ofertę i sposób obsługi klientów.
presja kosztowa
Wpływ czynników powodujących wzrost kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe lub innych uczestników rynku.
presja migracyjna
Natężenie napływu osób migrujących do danego państwa lub regionu oraz związane z tym obciążenie jego systemów przyjmowania, kontroli i rozpatrywania wniosków.
presja militarna
Wpływanie na przeciwnika za pomocą działań wojskowych lub groźby ich zastosowania w celu skłonienia go do określonego zachowania.
pretraining
Etap wstępnego trenowania modelu uczenia maszynowego na dużych zbiorach danych. Model rozpoznaje wtedy wzorce i zależności, zanim zostanie dostosowany do konkretnych zadań.
prezydent
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest głową państwa i najwyższym przedstawicielem państwa w stosunkach wewnętrznych oraz międzynarodowych.
prezydent miasta
Prezydent miasta to wybierany bezpośrednio organ wykonawczy gminy w jednostkach, w których przepisy przewidują ten tytuł zamiast wójta lub burmistrza.
prezydium
Wewnętrzny organ kierowniczy lub wykonawczy większego ciała, zajmujący się koordynowaniem jego prac i podejmowaniem określonych decyzji.
prime editing
Metoda edycji genów umożliwiająca programowane wprowadzanie wybranych zmian w DNA z użyciem ukierunkowanego systemu enzymatycznego.
private equity
Inwestowanie kapitału w przedsiębiorstwa, które nie są notowane na giełdzie, zwykle w celu ich rozwoju, poprawy wyników lub późniejszej odsprzedaży udziałów.
pro rata
Zasada proporcjonalnego udziału w prawie, obowiązku lub finansowaniu, zwykle zgodnie z posiadanym udziałem.
problem operacyjny
Zakłócenie organizacji lub realizacji działań potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania lotniska albo przewoźnika.
procedura administracyjna
Formalny tryb działania organu publicznego prowadzący do wydania, zmiany lub zatwierdzenia decyzji regulacyjnej. Może obejmować zawiadomienia, analizę stanowisk i publiczne wysłuchanie.
procedura konsularna
Procedura uzyskiwania wizy imigracyjnej za pośrednictwem konsulatu poza terytorium Stanów Zjednoczonych.
procedura krajowa
Postępowanie wymagane przez prawo danego państwa przed podjęciem określonej decyzji lub zawarciem umowy.
procedura legalizacyjna
Procedura legalizacyjna to postępowanie służące ocenie, czy obiekt lub roboty wykonane bez wymaganych formalności mogą zostać zalegalizowane. Wymaga spełnienia warunków określonych w przepisach i może zakończyć się także nakazem rozbiórki.
procedura legislacyjna
Formalny proces przygotowania, rozpatrywania, uchwalania i wprowadzania aktu prawnego w życie.
procedura nadmiernego deficytu
Unijna procedura monitorowania państw, których deficyt sektora finansów publicznych lub dług publiczny przekraczają określone poziomy. Może prowadzić do zaleceń dotyczących działań korygujących.
procedury ochrony informacji
Ustalone zasady postępowania z informacjami, obejmujące między innymi ich dostęp, przechowywanie, przekazywanie i zabezpieczanie.
procedury parlamentarne
Formalne zasady postępowania dotyczące działania parlamentu, w tym rezygnacji posła, obsadzenia zwolnionego miejsca i podejmowania decyzji.
procent składany
Mechanizm, w którym wypracowane odsetki lub zyski są doliczane do kapitału, a następnie same mogą generować kolejne zyski. W długim okresie może zwiększać tempo wzrostu oszczędności lub inwestycji.
proces cywilny
Proces cywilny to postępowanie sądowe dotyczące spraw cywilnych, takich jak spory majątkowe, umowy lub ochrona dóbr osobistych.
proces helsiński
Wielostronny proces dialogu i negocjacji dotyczący bezpieczeństwa oraz współpracy w Europie, rozwijany w latach 70. XX wieku. Doprowadził do przyjęcia Aktu Końcowego w 1975 roku.
proces konsularny
Tryb postępowania, w którym wniosek imigracyjny jest rozpatrywany poza USA przez właściwy konsulat, zamiast przez procedurę prowadzoną na terytorium tego kraju.
proces legislacyjny
Zespół etapów prowadzących do uchwalenia, zatwierdzenia i wejścia w życie aktu prawnego. Obejmuje między innymi opracowanie projektu, prace parlamentarne i jego przyjęcie.
proces parowania
Procedura ustanawiania połączenia między dwoma urządzeniami, zwykle wymagająca ich wzajemnego wykrycia i potwierdzenia współpracy.
proces półprzewodnikowy
Proces półprzewodnikowy to zestaw technologii i etapów służących do wytwarzania struktur elektronicznych w materiałach półprzewodnikowych, a następnie przekształcania ich w elementy układów.
proces systemowy
Proces systemowy to uruchomiona instancja programu wykonywana przez system operacyjny. Może działać niezależnie od głównego interfejsu aplikacji i realizować określone zadania w tle.
proces technologiczny
Zestaw metod i etapów wykorzystywanych do wytwarzania układów scalonych na płytkach półprzewodnikowych. Wpływa między innymi na gęstość tranzystorów, wydajność i zużycie energii układu.
proces technologiczny 2 nm
Oznaczenie generacji procesu wytwarzania układów scalonych. Liczba 2 nm jest nazwą technologiczną i nie musi odpowiadać dokładnemu wymiarowi pojedynczego elementu tranzystora.
proces wyzwalany zdarzeniem
Proces uruchamiany automatycznie po wystąpieniu określonego zdarzenia w systemie lub organizacji.
procesor
Główny układ wykonujący instrukcje programów i przeprowadzający operacje na danych. Jego parametry wpływają między innymi na szybkość działania urządzenia i zużycie energii.
producent
Osoba odpowiedzialna za organizację i koordynowanie produkcji, w tym harmonogram, zasoby oraz współpracę zespołu.
producent wykonawczy
Osoba nadzorująca najważniejsze aspekty produkcji, w tym organizację pracy, budżet, harmonogram i realizację projektu zgodnie z przyjętymi założeniami.
produkcja seryjna
Wytwarzanie wielu podobnych egzemplarzy według powtarzalnego procesu, zwykle z wykorzystaniem ustalonej organizacji pracy i wyspecjalizowanych stanowisk.
produkty naftowe
Substancje otrzymywane z ropy naftowej w procesie jej przerobu, między innymi paliwa, oleje i asfalty. Są przedmiotem obrotu na rynkach energetycznych.
produkty przetworzone
Żywność, która została poddana procesom zmieniającym jej pierwotną postać, takim jak gotowanie, konserwowanie, suszenie lub łączenie składników.
produkty rafinowane
Substancje otrzymywane w wyniku przetwarzania ropy naftowej w rafineriach, takie jak paliwa i inne wyroby naftowe.
produkty ropopochodne
Substancje otrzymywane w wyniku przetwarzania ropy naftowej, takie jak paliwa i oleje.
proentropiczne
Określenie firm projektowanych tak, aby działały i rozwijały się w warunkach niepewności, zmian oraz rosnącego nieuporządkowania otoczenia.
proeuropejski kurs
Kierunek polityki zakładający zacieśnianie współpracy z państwami i instytucjami europejskimi oraz popieranie integracji europejskiej.
profil poboru
Opis tego, ile energii i w jakich porach zużywa gospodarstwo domowe lub inny odbiorca.
profilowanie behawioralne
Analizowanie sposobu korzystania z urządzenia lub systemu w celu określenia cech aktywności użytkownika i oceny jej znaczenia.
profilowanie celu ataku
Analiza cech, znaczenia i podatności potencjalnego celu w celu ustalenia, dlaczego mógł zostać wybrany przez sprawców.
program Copernicus
Unijny program obserwacji Ziemi wykorzystujący dane z satelitów i innych źródeł do monitorowania środowiska, zmian na powierzchni planety oraz sytuacji kryzysowych.
program atomowy
Zorganizowany zespół działań państwa dotyczących rozwoju, badań, wykorzystania lub kontroli technologii jądrowych.