Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 2521-2610
Indeks alfabetyczny
C
70 haseł
crossplay
Funkcja pozwalająca graczom korzystającym z różnych platform grać razem w tym samym tytule.
cyberatak
Celowe działanie prowadzone za pomocą technologii cyfrowych przeciwko systemom, sieciom lub danym. Może prowadzić do nieuprawnionego dostępu, kradzieży informacji, zakłócenia działania albo uszkodzenia zasobów.
cyberbezpieczeństwo
Cyberbezpieczeństwo oznacza ochronę systemów informatycznych, sieci i danych przed nieuprawnionym dostępem, uszkodzeniem lub wykorzystaniem.
cyberincydent
Zdarzenie związane z bezpieczeństwem systemów informatycznych, które może zakłócić ich działanie, naruszyć dane albo zagrozić sieciom.
cyberobrona
Działania i rozwiązania służące ochronie systemów informatycznych, sieci i danych przed atakami oraz innymi zagrożeniami cyfrowymi.
cyberprzemoc
Cyberprzemoc to przemoc lub nękanie prowadzone za pośrednictwem internetu, mediów społecznościowych albo innych narzędzi cyfrowych.
cyberpunk
Cyberpunk to odmiana fantastyki pokazująca przyszłość zdominowaną przez technologię, nierówności i presję życia w silnie skomercjalizowanym świecie.
cyberwywiad
Cyberwywiad to pozyskiwanie informacji za pomocą działań prowadzonych w systemach komputerowych i sieciach. Może obejmować uzyskiwanie dostępu do danych, rozpoznawanie systemów lub monitorowanie aktywności podmiotu.
cyfrowa stacja robocza audio
Program używany do nagrywania, edycji, aranżowania i miksowania dźwięku.
cyfrowe przetwarzanie sygnału
Przetwarzanie dźwięku lub innych sygnałów za pomocą układów i metod cyfrowych.
cyfrowe rekonstrukcje
Cyfrowo odtworzone przedstawienia osób, postaci, wyglądu lub innych elementów obrazu, przygotowane przy użyciu narzędzi komputerowych.
cyfrowy bliźniak
Cyfrowy bliźniak to komputerowy model osoby, obiektu lub układu biologicznego, tworzony na podstawie danych. Może służyć do symulowania ruchu, reakcji fizjologicznych i różnych scenariuszy.
cykl EPA
Amerykańska procedura testowa służąca do określania między innymi zużycia energii i zasięgu samochodów.
cykl WLTC
Ustandaryzowana procedura laboratoryjna służąca do pomiaru zużycia energii i zasięgu pojazdów. Wyniki testu pozwalają porównywać modele, ale nie zawsze odzwierciedlają warunki codziennej jazdy.
cykl WLTP
Standaryzowana procedura testowania zużycia energii, paliwa i zasięgu pojazdów, stosowana między innymi w Europie.
cykl odświeżania
Okres lub schemat między kolejnymi aktualizacjami produktu albo całej jego linii.
cykl pomiarowy EPA
Ustandaryzowana procedura EPA służąca do szacowania zużycia energii i zasięgu pojazdu na podstawie określonych faz jazdy, między innymi miejskiej i pozamiejskiej.
cykl rozliczeniowy
Cykl rozliczeniowy to ustalony okres, za który oblicza się należności, przychody lub wypłaty i po którego zakończeniu następuje ich rozliczenie.
cykl rozwoju systemu
Cykl rozwoju systemu to kolejne etapy jego projektowania, wdrażania, poprawiania i utrzymywania. Pod koniec tego cyklu częściej publikuje się poprawki niż duże nowe funkcje.
cykl sygnalizacji
Pełna sekwencja kolejnych faz świateł na skrzyżowaniu, powtarzająca się w określonym czasie. W jej ramach poszczególne kierunki ruchu otrzymują możliwość przejazdu.
cykl wsparcia
Okres, w którym dana edycja systemu pozostaje objęta wsparciem producenta.
cykl wymiany
Etap, w którym starsze pojazdy są zastępowane nowymi po zakończeniu części ich eksploatacji.
cykl zamknięty
Model produkcji trzody, w którym gospodarstwo prowadzi zarówno rozród, jak i dalszy chów zwierząt. Ogranicza to konieczność kupowania zwierząt z zewnętrznych gospodarstw.
cykl życia produktu
Kolejne etapy obecności produktu na rynku, od wprowadzenia go do sprzedaży przez rozwój i dojrzałość aż po wycofanie.
cykliczne obciążenie karty
Automatyczne pobieranie środków z karty przez usługodawcę w regularnych odstępach, na podstawie wcześniej udzielonego uprawnienia.
cyklon tropikalny
Rozległy układ niskiego ciśnienia zorganizowany wokół wirującego centrum, powstający nad ciepłymi wodami stref tropikalnych lub podzwrotnikowych.
cylinder silnika
Wewnętrzna przestrzeń silnika, w której porusza się tłok i zachodzi część procesu spalania mieszanki.
cywil
Osoba niebędąca członkiem sił zbrojnych ani formacji prowadzącej działania zbrojne lub służbowe.
cywilizacja śmierci
Określenie używane w katolickiej refleksji społecznej wobec postaw i praktyk uznawanych za zagrażające ochronie ludzkiego życia.
czarna lista ONZ
Nieformalna nazwa wykazu państw, grup zbrojnych lub osób wskazywanych jako odpowiedzialne za określone nadużycia w konfliktach zbrojnych.
czas generowania klatki
Czas potrzebny na przygotowanie jednej klatki obrazu. Przy 30 kl./s wynosi około 33,3 ms, a przy 60 kl./s około 16,7 ms.
czas rzeczywisty
Sposób działania systemu, w którym informacje są przetwarzane i prezentowane niemal natychmiast po wystąpieniu zdarzenia.
czasowe kontrole graniczne
Okresowe sprawdzanie osób i dokumentów na granicy, stosowane przez państwo przez ograniczony czas. Na granicach wewnętrznych Unii Europejskiej jest to środek wyjątkowy, podlegający określonym warunkom prawnym.
czat zbliżeniowy
System komunikacji głosowej, w którym słyszalność graczy zależy od ich odległości od siebie.
czek bankowy
Dokument płatniczy, w którym wystawca poleca bankowi wypłatę określonej kwoty wskazanej osobie lub podmiotowi.
czek inwestycyjny
Czek inwestycyjny to potoczne określenie kwoty przeznaczanej przez inwestora na pojedynczą transakcję lub spółkę.
czerniak
Agresywny nowotwór wywodzący się z melanocytów, komórek odpowiedzialnych za wytwarzanie barwnika ochronnego.
czerwona linia
Umownie określona granica działań, której przekroczenie ma spowodować reakcję państwa lub organizacji. Może dotyczyć bezpieczeństwa, polityki zagranicznej albo innych kluczowych interesów.
czerwona nota Interpolu
Międzynarodowy alert Interpolu służący do ustalenia miejsca pobytu osoby poszukiwanej i zatrzymania jej zgodnie z prawem państwa, w którym się znajduje. Nie jest samodzielnym międzynarodowym nakazem aresztowania.
czerwone linie
Granice działań, których przekroczenie państwo lub organizacja uznaje za niedopuszczalne i na które może odpowiedzieć określonymi środkami. Jasne określenie takich granic ma zwiększać przewidywalność polityki.
czerwone ostrzeżenie
Czerwone ostrzeżenie to najwyższy poziom w czterostopniowej skali zastosowanej przez chińskie centrum meteorologiczne, oznaczający bardzo wysokie zagrożenie.
czternasta poprawka do konstytucji Stanów Zjednoczonych
Zmiana konstytucji USA z 1868 roku, która między innymi określa zasady obywatelstwa oraz gwarantuje ochronę prawną i równe traktowanie.
czterosuwowy cykl pracy
Pełny cykl działania silnika tłokowego obejmujący cztery fazy: zasysanie mieszanki, sprężanie, zapłon i usuwanie spalin.
czujnik
Czujnik to element urządzenia, który wykrywa lub mierzy określoną właściwość, na przykład temperaturę, wilgotność albo nacisk. Zebrane dane mogą służyć do sterowania pracą urządzenia.
czujnik obecności
Element wykrywający, czy w danym miejscu znajduje się osoba, a w niektórych zastosowaniach pomagający określić, kto jest w pomieszczeniu.
czułość ISO
Ustawienie określające wrażliwość aparatu na światło. Wpływa na jasność zdjęcia oraz poziom widocznych zakłóceń obrazu.
czyn karalny
W prawie dotyczącym nieletnich jest to czyn zabroniony przez przepisy prawa karnego, popełniony przez osobę w wieku określonym w tych przepisach.
czynnik ochronny
Element, który może zmniejszać ryzyko pogorszenia sytuacji lub pomagać osobie przetrwać kryzys. W opisywanym kontekście takim elementem jest kontakt z drugim człowiekiem.
czynnik ryzyka
Zdarzenie, warunek lub zjawisko zwiększające prawdopodobieństwo niekorzystnych skutków. W analizie stosunków międzynarodowych może wpływać na stabilność polityczną, bezpieczeństwo lub gospodarkę.
czynnik transkrypcyjny
Czynnik transkrypcyjny to białko, które wiąże się z określonymi sekwencjami DNA i reguluje przepisywanie informacji z genów na RNA. Może zwiększać albo ograniczać aktywność wybranych genów.
czynnik wzrostu hepatocytów
Białko uczestniczące między innymi w aktywowaniu komórek odpowiedzialnych za regenerację mięśni. W mięśniach może wiązać się z receptorem c-Met na powierzchni tych komórek.
czynności dowodowe
Działania podejmowane w postępowaniu w celu znalezienia, zabezpieczenia, utrwalenia i oceny informacji mogących pomóc w ustaleniu faktów.
czynności mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa
Działania podejmowane przez służby w celu rozpoznania zagrożenia, ograniczenia jego skutków lub ochrony ludzi.
czynności procesowe
Formalne działania podejmowane w toku postępowania przez uprawnione organy, na przykład przesłuchania, oględziny lub zabezpieczanie dowodów.
czynności wyjaśniające
Działania podejmowane w celu ustalenia okoliczności zdarzenia, zebrania informacji i oceny, czy istnieją podstawy do dalszych działań formalnych.
czytnik kart microSD
Element urządzenia umożliwiający korzystanie z wymiennych kart pamięci microSD do przechowywania lub odczytywania danych.
cząsteczka kluczowa
Rzadko występujący związek chemiczny, którego wpływ na skład lub funkcjonowanie całej społeczności organizmów jest nieproporcjonalnie duży w stosunku do jego ilości.
cząsteczki LDL
Białkowe nośniki, które transportują cholesterol LDL we krwi. Ich liczba może dostarczać dodatkowych informacji o ryzyku chorób serca.
cząsteczki organiczne
Związki zawierające węgiel, które mogą powstawać w procesach biologicznych lub geologicznych. Ich obecność sama w sobie nie dowodzi istnienia życia.
cząstki pyłu zawieszonego
Mikroskopijne cząstki stałe lub ciekłe unoszące się w powietrzu. Część z nich może przenikać głęboko do płuc, a najmniejsze także do krwiobiegu.
cząstki stałe
Drobne cząstki zanieczyszczeń unoszące się w powietrzu, które mogą przenikać do układu oddechowego i wpływać na zdrowie.
częstotliwość dźwięku
Liczba drgań powtarzających się w jednostce czasu. Wpływa na wysokość słyszanego tonu.
częstotliwość odświeżania
Liczba odświeżeń obrazu na ekranie w ciągu jednej sekundy, wyrażana w hercach. Wartość 120 Hz oznacza, że obraz jest aktualizowany do 120 razy na sekundę.
częstotliwość odświeżania ekranu 120 Hz
Parametr określający, ile razy w ciągu sekundy ekran aktualizuje wyświetlany obraz. Wartość 120 Hz oznacza do 120 odświeżeń obrazu na sekundę.
częstość zgłaszania szkód
To liczba zgłaszanych szkód w odniesieniu do określonej liczby pojazdów lub ubezpieczonych kierowców.
częściowe zaćmienie
Zjawisko, podczas którego Księżyc zasłania tylko część widocznej tarczy Słońca.
częściowo zautomatyzowane wsparcie kierowcy
System, który może automatycznie wykonywać wybrane zadania podczas jazdy, lecz nie zastępuje kierowcy odpowiedzialnego za obserwowanie drogi i prowadzenie pojazdu.
członek zarządu
Osoba wchodząca w skład zarządu spółki i uczestnicząca w prowadzeniu jej spraw oraz reprezentowaniu jej na zewnątrz. Zakres jej uprawnień i odpowiedzialności wynika z przepisów oraz zasad obowiązujących w danej spółce.
człowiek w pętli
Model działania systemu, w którym człowiek pozostaje częścią procesu decyzyjnego. Może oceniać propozycje systemu, zatwierdzać je lub korygować jego działanie.
cło
Cło to publiczna opłata nakładana na towary przywożone z zagranicy. Jej wysokość może zależeć między innymi od wartości lub rodzaju towaru.
D
20 haseł
dFAD
Pływające urządzenie używane w połowach tuńczyka do skupiania ławic ryb. Może być wyposażone w boję śledzącą i echosondę, a po utracie kontroli dryfować oraz trafiać do odległych ekosystemów.
dane ankietowe
Dane ankietowe to informacje zebrane za pomocą pytań zadanych uczestnikom badania, zwykle w formie kwestionariusza lub wywiadu.
dane demograficzne
Informacje opisujące cechy populacji lub osoby, takie jak wiek, płeć, miejsce zamieszkania albo inne charakterystyki używane w analizach statystycznych.
dane epidemiologiczne
Informacje o występowaniu chorób, zgonach, szczepieniach i innych zjawiskach istotnych dla zdrowia populacji.
dane katastralne
Informacje opisujące nieruchomości w ewidencji, w tym ich adresy i powierzchnie.
dane multimodalne
Dane multimodalne łączą informacje przedstawione w różnych formach, takich jak tekst, obraz, sygnał lub dźwięk. Ich analiza wymaga systemu zdolnego do wspólnego przetwarzania tych różnych typów danych.
dane osobowe
Dane osobowe to informacje dotyczące zidentyfikowanej osoby fizycznej albo osoby, którą można zidentyfikować bezpośrednio lub pośrednio.
dane rozliczeniowe
Informacje związane z rozliczaniem usługi lub płatności, które mogą obejmować dane płatnika, adres rozliczeniowy albo historię transakcji.
dane syntetyczne
Dane sztucznie wygenerowane przez algorytmy lub modele, używane między innymi do trenowania systemów, gdy dostęp do danych rzeczywistych jest ograniczony.
dane treningowe
Zestaw danych używany do uczenia modelu sztucznej inteligencji. Ich jakość i różnorodność wpływają na to, jak system działa u różnych osób i w nowych przypadkach.
dane treningu
Informacje rejestrowane podczas aktywności fizycznej, takie jak trasa, czas, dystans lub lokalizacja.
dane uwierzytelniające
Informacje używane do potwierdzenia tożsamości użytkownika, programu lub usługi i uzyskania dostępu do zasobów.
dane w spoczynku
Dane zapisane na urządzeniu, serwerze lub w chmurze, które nie są w danym momencie przesyłane.
dane w tranzycie
Dane przesyłane między urządzeniami, aplikacjami lub serwerami, zanim dotrą do miejsca docelowego.
dane wejściowe
Dane wejściowe to informacje przekazywane systemowi w celu ich przetworzenia i uzyskania odpowiedzi lub wyniku.
dane wywiadowcze
Informacje pozyskiwane i analizowane w celu oceny potencjału, zamiarów lub działań innych państw, organizacji albo sił zbrojnych.
dane zdrowotne
Informacje dotyczące stanu zdrowia, aktywności fizycznej, snu lub innych cech organizmu konkretnej osoby.
dane śledcze
Zapisy i informacje przechowywane w celu odtworzenia przebiegu incydentu oraz ustalenia podjętych działań i jego skutków.
danina
Obowiązkowe świadczenie pieniężne nakładane przez państwo lub inny uprawniony organ publiczny. W artykule oznacza opłatę zależną od przychodów platform, której można uniknąć przez zawarcie umów z wydawcami.
danina solidarnościowa
Dodatkowe obciążenie podatkowe naliczane od dochodów przekraczających 1 mln zł rocznie.