Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 2611-2700
Indeks alfabetyczny
D
90 haseł
darowizna
Dobrowolne, nieodpłatne przekazanie pieniędzy lub innych wartości na rzecz osoby albo organizacji. Darczyńca nie otrzymuje w zamian równoważnego świadczenia.
dash
Szybki, zwykle krótkodystansowy manewr służący do natychmiastowej zmiany pozycji i uniknięcia zagrożenia.
dashboard
Dashboard to panel w aplikacji lub serwisie, który zbiera i porządkuje informacje oraz udostępnia funkcje zarządzania nimi. W artykule chodzi o panel z historią konta i naruszeń.
datamining
Analizowanie plików, danych lub elementów zaplecza technicznego gry i stron internetowych w poszukiwaniu informacji o planowanych funkcjach.
day one
Określenie gry lub innej treści udostępnianej użytkownikom w dniu oficjalnej premiery. W artykule oznacza natychmiastowy dostęp do nowych gier w ramach wybranego planu.
deanonymizacja
Proces ustalania tożsamości osoby na podstawie danych, które wcześniej nie wskazywały jej bezpośrednio.
debata publiczna
Otwarta wymiana opinii i argumentów na temat spraw istotnych dla społeczeństwa, prowadzona między obywatelami, ekspertami, mediami i władzami.
debel
Odmiana tenisa, w której po każdej stronie kortu występuje dwóch zawodników. Wynik zależy od współpracy całej pary.
debiut giełdowy
Pierwsze wprowadzenie akcji lub innych papierów wartościowych do obrotu na giełdzie.
decentralizacja
Organizacja systemu lub procesu tak, aby kontrola, przetwarzanie albo podejmowanie decyzji nie były skupione w jednym centralnym ośrodku.
decentralizacja wydarzenia
Decentralizacja wydarzenia polega na organizowaniu jego programu w wielu miejscach zamiast w jednym centralnym obiekcie.
declarativeNetRequest
Mechanizm Chromium pozwalający rozszerzeniom określać sposób obsługi żądań sieciowych, między innymi przez zmianę nagłówków odpowiedzi i przekierowywanie zasobów.
decyzja administracyjna
Formalne rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w indywidualnej sprawie, wydane na podstawie przepisów prawa. Może przyznawać, ograniczać lub odmawiać określonego uprawnienia.
decyzja jednogłośna
Rozstrzygnięcie walki, w którym wszyscy sędziowie wskazują tego samego zwycięzcę na kartach punktowych.
decyzja kadrowa
Formalne rozstrzygnięcie dotyczące obsady stanowiska, powierzenia obowiązków lub zmiany sytuacji zawodowej określonej osoby.
decyzja lokalizacyjna
Rozstrzygnięcie właściwego organu administracji wskazujące miejsce realizacji planowanej inwestycji. Uwzględnia ono wymagania prawne, techniczne, środowiskowe i przestrzenne.
decyzja strategiczna
Decyzja dotycząca długoterminowych celów, priorytetów i sposobów działania państwa, organizacji lub sojuszu.
decyzja środowiskowa
Decyzja administracyjna określająca środowiskowe warunki realizacji planowanego przedsięwzięcia. Może wskazywać wymagania i środki ograniczające jego wpływ na ludzi oraz środowisko.
decyzje repertuarowe
Decyzje dotyczące wyboru, kolejności i sposobu prezentowania filmów lub innych treści w ofercie podmiotu medialnego.
dedykowana infrastruktura
Zestaw serwerów, urządzeń sieciowych i usług przeznaczonych do obsługi określonej aplikacji lub funkcji. W grach może zapewniać centralne utrzymywanie sesji wieloosobowych.
dedykowany pas ruchu
Dedykowany pas ruchu to część drogi przeznaczona dla określonego rodzaju pojazdów lub systemu transportowego, z ograniczeniem dostępu dla pozostałego ruchu.
deepfake
Treść cyfrowa, na przykład nagranie głosu, obrazu lub filmu, sztucznie wygenerowana albo zmodyfikowana tak, aby wiarygodnie naśladowała konkretną osobę.
deeskalacja
Działania prowadzące do zmniejszenia napięcia, intensywności konfliktu lub ryzyka dalszej konfrontacji. Może obejmować zmianę języka komunikacji, negocjacje i ustępstwa.
defensive tackle
Wewnętrzny liniowy obrońca w futbolu amerykańskim, którego zadaniem jest zatrzymywanie biegów i wywieranie presji na rozgrywającego.
defensywa
Formacja drużyny futbolu amerykańskiego odpowiedzialna za zatrzymywanie akcji rywala i odzyskiwanie piłki.
deficyt
Deficyt to sytuacja, w której dostępna ilość określonego dobra lub zasobu jest mniejsza od zapotrzebowania rynku. Może prowadzić do ograniczenia dostępności i wzrostu cen.
deficyt fonologiczny
Trudność w rozpoznawaniu i przetwarzaniu dźwiękowej struktury mowy oraz łączeniu jej z symbolami pisma.
deflacja
Deflacja to ogólny i utrzymujący się spadek poziomu cen towarów i usług w gospodarce lub określonej kategorii rynku.
deflacja koszyka zakupowego
Spadek średniego poziomu cen towarów uwzględnianych w określonym koszyku zakupowym, na przykład obejmującym produkty spożywcze.
deglacjacja
Proces zmniejszania się powierzchni i objętości lodowca wskutek przewagi topnienia nad odbudową jego masy.
deglobalizacja
Proces ograniczania globalnych powiązań gospodarczych, handlowych i produkcyjnych lub zastępowania ich bardziej regionalnymi zależnościami.
dekarbonizacja
Proces ograniczania emisji gazów cieplarnianych i zmniejszania zależności gospodarki od paliw kopalnych, zwłaszcza w energetyce, transporcie i przemyśle.
deklaracja członkowska
Dokument, w którym osoba potwierdza wolę przynależności do organizacji albo spełnienie określonych warunków członkostwa.
dekontaminacja
Proces usuwania lub unieszkodliwiania biologicznych, chemicznych albo innych niebezpiecznych zanieczyszczeń z pomieszczeń, powierzchni lub przedmiotów.
dekret
Dekret to formalny dokument zawierający decyzję uprawnionego przełożonego kościelnego lub zakonnego.
dekret zgody
Dokument określający zobowiązania, które mają rozwiązać zastrzeżenia prawne wobec transakcji.
delegacja parlamentarna
Delegacja parlamentarna to grupa parlamentarzystów reprezentujących tę samą partię lub środowisko w większym ugrupowaniu parlamentarnym.
delegowanie kalendarza
Udostępnienie innej osobie uprawnień do przeglądania kalendarza lub wykonywania określonych czynności w jego imieniu.
delfinidyna
Barwnik roślinny, który może nadawać kwiatom niebieskie lub fioletowe odcienie.
deliberacja
Deliberacja to narada członków jury lub innego organu orzekającego, podczas której analizują dowody i rozważają treść decyzji.
delisting
Delisting oznacza wycofanie produktu z oferty cyfrowego sklepu, przez co nie można go tam kupić w standardowej sprzedaży.
demand response
Zarządzanie popytem na energię polegające na dobrowolnym ograniczaniu lub przesuwaniu zużycia przez odbiorców w odpowiedzi na warunki systemu lub sygnały cenowe.
demarkacja terytorium
Formalne wyznaczenie i uznanie granic obszaru należącego do określonej wspólnoty. W przypadku ludności rdzennej wiąże się z uznaniem jej praw do ziemi.
demencja
Ogólne określenie zespołów zaburzeń, które stopniowo pogarszają pamięć, myślenie, rozumowanie i zdolność do wykonywania codziennych czynności.
demilitaryzacja
Ograniczenie lub usunięcie wojskowego charakteru określonych działań, zasobów albo ambicji, w tym rezygnacja z ich podporządkowania celom militarnym.
demo techniczne
Pokaz lub prototyp prezentujący możliwości technologiczne projektu, zwykle bez pełnej zawartości i funkcjonalności gotowej gry.
demografia
Dziedzina nauki zajmująca się liczebnością, strukturą i rozmieszczeniem ludności oraz zmianami tych cech w czasie.
demonetyzacja
Demonetyzacja to całkowite lub częściowe odebranie możliwości uzyskiwania przychodów z publikowanych treści albo ograniczenie dostępu do programu wynagradzania.
demonstracja technologiczna
Test rozwiązania technicznego w warunkach pozwalających ocenić jego działanie i przydatność przed szerszym zastosowaniem.
demonstracja technologii
Demonstracja technologii to test rozwiązania w warunkach zbliżonych do rzeczywistego zastosowania, służący ocenie jego działania i przydatności.
demonstrator
Urządzenie prototypowe budowane w celu sprawdzenia działania technologii w warunkach zbliżonych do docelowych. Nie musi być jeszcze pełnowartościową instalacją komercyjną.
departament
Jednostka podziału administracyjnego Francji, odpowiednik polskiego powiatu pod względem poziomu administracji, choć o odmiennych kompetencjach.
deportacja
Administracyjne wydalenie cudzoziemca z terytorium państwa, zazwyczaj na podstawie decyzji właściwych władz.
depresja lekooporna
Postać depresji, w której wcześniejsze leczenie nie przyniosło oczekiwanej poprawy.
depresja tropikalna
Wczesne stadium rozwoju cyklonu tropikalnego, w którym występuje zorganizowany układ niskiego ciśnienia, ale wiatr nie osiągnął jeszcze siły burzy tropikalnej.
depriorytetyzacja
Proces obniżania rangi danego projektu lub zadania na liście priorytetów. Oznacza zwykle ograniczenie zasobów albo przesunięcie prac na późniejszy termin.
deradykalizacja
Proces ograniczania poparcia dla skrajnych ideologii oraz odchodzenia od postaw mogących prowadzić do przemocy lub działalności ekstremistycznej.
desant
Działanie polegające na przerzuceniu żołnierzy i sprzętu na obszar kontrolowany lub zagrożony przez przeciwnika, zwykle drogą powietrzną albo morską.
deserializacja niezaufanych danych
Proces odtwarzania obiektów lub struktur programu na podstawie danych wejściowych. Jeśli dane nie są zaufane i nie są odpowiednio kontrolowane, błędna deserializacja może prowadzić do wykonania niepożądanych działań.
desktop
Określenie wersji programu lub usługi przeznaczonej do używania na komputerze stacjonarnym albo laptopie, zwykle z pełnowymiarowym interfejsem.
destabilizacja
Destabilizacja to proces osłabiania politycznej, społecznej, gospodarczej lub bezpieczeństwa stabilności państwa, regionu albo instytucji.
destylacja modeli
Technika tworzenia mniejszego lub prostszego modelu na podstawie wyników modelu bardziej zaawansowanego. Może służyć legalnemu rozwojowi technologii, ale także próbom odtworzenia chronionych możliwości.
destylacja modelu
Metoda tworzenia mniejszego modelu, który uczy się na podstawie zachowania większego modelu, zwykle w celu zmniejszenia kosztu i przyspieszenia działania.
destylacja przeciwnicza
Systematyczne i nieautoryzowane wykorzystywanie odpowiedzi lub rozumowania jednego modelu do trenowania, odtwarzania albo ulepszania innego modelu.
detekcja sygnałów
Wykrywanie wzorców lub zmian w danych, które mogą wskazywać na istotne wydarzenie albo wzrost zainteresowania tematem.
detencja imigracyjna
Administracyjne pozbawienie wolności osoby w związku z procedurą migracyjną lub planowanym powrotem, a nie karą za przestępstwo.
determinacja płci zależna od temperatury
Mechanizm, w którym temperatura inkubacji jaj wpływa na to, jaka płeć rozwinie się u potomstwa. Występuje między innymi u części gadów.
deterministyczny plan rozmowy
Z góry ustalony sposób prowadzenia rozmowy, w którym określone wejście prowadzi do przewidywalnej odpowiedzi lub kolejnego kroku. System nie tworzy wtedy całej rozmowy swobodnie.
detonacja
Gwałtowne zainicjowanie wybuchu materiału lub urządzenia wybuchowego, prowadzące do szybkiego uwolnienia energii.
deweloper oprogramowania
Osoba, która tworzy, testuje i rozwija oprogramowanie, na przykład aplikacje lub systemy. W kontekście artykułu korzysta z narzędzi i technologii udostępnianych przez Apple.
dezinformacja
Celowe rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji, aby wpłynąć na opinie, decyzje albo zachowania odbiorców.
dezinwestycja
Sprzedaż lub wycofanie się z inwestycji, aktywów albo części działalności. Może służyć pozyskaniu kapitału, ograniczeniu ryzyka lub skupieniu się na kluczowych obszarach.
diagnostyka laboratoryjna
Badania wykonywane na materiale biologicznym, takim jak krew, w celu uzyskania informacji pomocnych w ocenie stanu zdrowia.
diagnostyka obrazowa
Dziedzina diagnostyki medycznej wykorzystująca obrazy uzyskiwane między innymi za pomocą tomografii, rezonansu magnetycznego, ultrasonografii lub badań rentgenowskich. Obrazy służą do wykrywania i oceny zmian chorobowych.
dialog dyplomatyczny
Oficjalne rozmowy przedstawicieli państw lub organizacji międzynarodowych służące wymianie stanowisk i poszukiwaniu porozumienia.
dialog strategiczny
Stała forma rozmów między państwami, obejmująca kilka kluczowych obszarów współpracy.
dialog z dostawcami
Przygotowawczy etap rozmów z potencjalnymi dostawcami technologii lub wykonawcami przed podjęciem ostatecznej decyzji o wyborze rozwiązania i partnera. Służy rozpoznaniu ofert oraz warunków współpracy.
diaspora
Diaspora to społeczność osób pochodzących z określonego kraju lub narodu, która mieszka poza jego obecnym terytorium, lecz zachowuje z nim więzi kulturowe, rodzinne lub społeczne.
die
Die to pojedyncza matryca krzemowa zawierająca układy elektroniczne, na przykład rdzenie procesora lub grafiki. Kilka die może zostać połączonych w jeden większy układ scalony.
dieta ketogeniczna
Sposób odżywiania charakteryzujący się bardzo małą zawartością węglowodanów i większym udziałem tłuszczu w diecie.
digitalizacja dokumentów
Proces przekształcania dokumentów papierowych lub innych materiałów analogowych do postaci cyfrowej. Ułatwia ich przechowywanie, wyszukiwanie, udostępnianie i dalsze przetwarzanie.
directory traversal
Typ podatności, który może pozwolić na uzyskanie dostępu do plików poza dozwolonym katalogiem.
disclaimer
Zastrzeżenie informujące użytkownika o charakterze, ograniczeniach lub braku określonej odpowiedzialności związanej z treścią lub usługą.
discoverability
Łatwość, z jaką użytkownicy mogą odnaleźć treść, funkcję lub zapisane wydarzenie w usłudze cyfrowej. Wysoka discoverability zwiększa szansę, że materiały dotrą także do osób, które nie uczestniczyły w nich na żywo.
disengagement
Zdarzenie, w którym system autonomicznej jazdy przestaje skutecznie wykonywać zadanie, a kierowca-zapas musi przejąć kontrolę nad pojazdem. Termin był używany w raportach dotyczących działania takich systemów.
dobra kultury
Dobra kultury to materialne lub niematerialne elementy mające wartość historyczną, artystyczną, naukową albo społeczną dla określonej wspólnoty lub szerszego społeczeństwa.
dobra podstawowe
Produkty i usługi niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb, takie jak żywność, energia lub środki higieniczne.
dobro publiczne
Ogólny interes społeczeństwa lub państwa, przeciwstawiany interesowi pojedynczej osoby albo grupy.
dobrostan zwierząt
Dobrostan zwierząt to ich stan fizyczny i psychiczny, zależny między innymi od warunków życia, zdrowia, żywienia oraz możliwości realizowania naturalnych zachowań.
dobrowolne odejścia
Program, w którym pracownicy mogą dobrowolnie zakończyć zatrudnienie, zwykle korzystając z warunków i wsparcia określonych przez pracodawcę.