Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 2701-2790
Indeks alfabetyczny
D
90 haseł
dobrowolne uznanie związku zawodowego
Formalne zaakceptowanie przez pracodawcę związku zawodowego jako przedstawiciela określonej grupy pracowników, bez oczekiwania na rozstrzygnięcie procedury wyborczej.
dobrowolny program odejścia
Program pracodawcy, w ramach którego wybrani pracownicy mogą dobrowolnie zakończyć zatrudnienie w zamian za ustalony pakiet świadczeń lub wypłatę.
dobór algorytmiczny
Automatyczne wybieranie treści przez oprogramowanie na podstawie określonych reguł i danych, takich jak historia oglądania użytkownika.
dobór kwotowy
Sposób tworzenia próby badawczej tak, aby odzwierciedlała wybrane cechy populacji.
dobór naturalny
Proces ewolucyjny, w którym dziedziczne cechy wpływające na przeżycie lub rozmnażanie zmieniają częstość występowania w populacji.
dochodzenie
Dochodzenie to uporządkowane postępowanie mające na celu ustalenie faktów, okoliczności i możliwej przyczyny określonego zdarzenia.
dochodzenie dziennikarskie
Długotrwały proces zbierania, sprawdzania i analizowania informacji przez dziennikarzy w celu wyjaśnienia istotnej sprawy. Nie jest formalnym postępowaniem prowadzonym przez organy ścigania.
dochód zewnętrzny
Pieniądze uzyskiwane przez urzędnika z działalności poza pełnionym stanowiskiem. W przypadku wysokich rangą urzędników federalnych ich przyjmowanie może podlegać szczególnym ograniczeniom.
docisk aerodynamiczny
Siła wytwarzana przez elementy nadwozia, która poprawia przyczepność samochodu przy dużych prędkościach.
dofinansowanie
Dofinansowanie to pokrycie części kosztu określonego zakupu lub działania ze środków publicznych albo innego podmiotu, dzięki czemu beneficjent ponosi niższy wydatek.
dokapitalizowanie
Zwiększenie kapitału podmiotu przez dostarczenie mu dodatkowych środków lub innych wkładów. Dokapitalizowanie może służyć między innymi finansowaniu działalności albo spłacie zobowiązań.
doktryna operacyjna
Doktryna operacyjna to zbiór zasad określających, jak siły zbrojne planują i prowadzą działania. Łączy założenia strategiczne z praktycznymi sposobami wykorzystania wojsk i ich wyposażenia.
doktryna wojskowa
Zbiór założeń i zasad określających, jak państwo lub jego siły zbrojne rozumieją zagrożenia oraz planują organizację i użycie wojska.
dokument podróży
Dokument potwierdzający tożsamość i uprawniający do przekraczania granic, wydany przez państwo lub uprawnioną organizację.
dokumentacja
Zbiór zapisów opisujących przyczyny, przebieg i okoliczności podjętych działań, sporządzany w celu ich późniejszego wyjaśnienia i kontroli.
dokumentacja medyczna
Dokumentacja medyczna to zbiór zapisów dotyczących stanu zdrowia pacjenta, rozpoznania, leczenia i udzielonych świadczeń. Może być prowadzona w formie papierowej lub elektronicznej.
dokumentacja transakcyjna
Zbiór umów i innych dokumentów określających warunki transakcji, prawa i obowiązki stron oraz zasady jej przeprowadzenia.
dolina śmierci
Okres rozwoju przedsięwzięcia, w którym technologia została już sprawdzona, lecz projekt nie ma jeszcze wystarczających środków na komercjalizację i zwiększenie skali.
dominacja rynkowa
Dominacja rynkowa to pozycja przedsiębiorstwa, która pozwala mu w znacznym stopniu działać niezależnie od konkurentów, kontrahentów lub konsumentów.
domniemanie niewinności
Zasada, zgodnie z którą osobę uważa się za niewinną, dopóki jej wina nie zostanie prawomocnie stwierdzona przez sąd. Ciężar udowodnienia winy spoczywa na oskarżeniu.
domyślny model
Domyślny model to wariant wybierany automatycznie przez usługę, gdy użytkownik nie wskaże innego modelu.
dopuszczalność dowodów
Ocena, czy określony materiał może zostać przedstawiony i wykorzystany przez sąd w postępowaniu. Zależy między innymi od jego legalności, znaczenia dla sprawy i wiarygodności.
dopuszczenie do orzekania
Formalne umożliwienie sędziemu wykonywania kompetencji orzeczniczych po spełnieniu wymaganych warunków prawnych i organizacyjnych.
dorzecze
Obszar, z którego wody powierzchniowe spływają do jednej rzeki głównej i jej dopływów.
dostawca chmury
Firma oferująca przez internet zasoby i usługi informatyczne, takie jak serwery, przestrzeń na dane, bazy danych lub narzędzia programistyczne.
dostawca internetu
Podmiot zapewniający użytkownikom dostęp do internetu, zwykle za pośrednictwem własnej albo wynajmowanej infrastruktury telekomunikacyjnej.
dostawca usług kryptoaktywów
Podmiot zawodowo świadczący usługi związane z kryptoaktywami, takie jak ich przechowywanie, wymiana lub pośrednictwo w obrocie. Działalność takich podmiotów podlega wymogom regulacyjnym.
dostrajanie agentów
Dostosowywanie konfiguracji, instrukcji, połączeń z narzędziami lub sposobu działania agentów do wymagań konkretnego zadania i środowiska.
dostrajanie modeli
Dostosowywanie wytrenowanego modelu AI do konkretnego rodzaju zadań lub danych.
dostęp do informacji publicznej
Procedura pozwalająca uzyskać od instytucji publicznych informacje dotyczące ich działań i wydatków.
dostęp tylko do odczytu
Uprawnienie pozwalające przeglądać dane bez możliwości ich modyfikowania, usuwania lub dodawania.
dostęp wyjątkowy do leku
Indywidualna możliwość otrzymania leku poza jego zwykłą dostępnością.
dostępność
W projektowaniu aplikacji i gier dostępność oznacza dostosowanie produktu do potrzeb osób o różnych możliwościach wzrokowych, słuchowych, ruchowych lub poznawczych.
dostępność mieszkań
Stopień, w jakim gospodarstwa domowe mogą znaleźć i sfinansować mieszkanie odpowiadające ich potrzebom oraz możliwościom ekonomicznym.
dotacja
Bezzwrotne środki finansowe przyznane przez państwo lub inną instytucję na określony cel, zwykle pod warunkiem spełnienia ustalonych wymagań i rozliczenia wydatków.
dotacja unijna
Środki finansowe pochodzące z funduszy Unii Europejskiej, przyznawane na określony projekt lub cel na warunkach ustalonych w przepisach i dokumentacji konkursowej.
double-double
Występ zawodnika, który osiąga co najmniej dwucyfrowy wynik w dwóch statystykach, na przykład w punktach i zbiórkach.
doubleheader
W baseballu zestaw dwóch meczów rozgrywanych przez te same drużyny tego samego dnia lub w ramach jednego bloku programowego.
downsizing
Zmniejszanie skali działalności organizacji, często przez redukcję zatrudnienia lub ograniczenie zakresu operacji.
dowód
Dowód to informacja, dokument, rzecz lub wypowiedź wykorzystywana do ustalenia faktów istotnych dla postępowania. Jego znaczenie ocenia organ prowadzący sprawę.
dowód kryptograficzny
Informacja zabezpieczona mechanizmami kryptograficznymi, której autentyczność i spójność można sprawdzić.
dozwolony użytek
Amerykańska doktryna prawa autorskiego, która w określonych sytuacjach pozwala korzystać z chronionych utworów bez zgody właściciela praw.
dozór kuratorski
Środek probacyjny polegający na kontrolowaniu zachowania osoby przez kuratora sądowego oraz wspieraniu jej w przestrzeganiu obowiązków nałożonych przez sąd.
doświadczenie użytkownika
Doświadczenie użytkownika to ogół wrażeń, ocen i odczuć towarzyszących korzystaniu z aplikacji, gry lub innego produktu cyfrowego.
dożywocie
Kara pozbawienia wolności odbywana co do zasady przez resztę życia skazanego. Przepisy mogą przewidywać możliwość ubiegania się o zwolnienie po określonym czasie.
drabinka turniejowa
Układ meczów w turnieju, który pokazuje możliwe ścieżki zawodników do finału.
draft NFL
Procedura, w której kluby NFL wybierają zawodników mogących rozpocząć profesjonalną karierę w lidze. Kolejność wyboru jest uporządkowana według ustalonych zasad.
dramaturgia
Sposób budowania przebiegu opowieści, obejmujący układ wydarzeń, napięcie, konflikty i tempo narracji.
drift
Dyscyplina sportów motorowych polegająca na kontrolowanym wprowadzaniu samochodu w poślizg i utrzymywaniu go na wyznaczonej trasie.
drive-thru
Forma obsługi, w której klient składa i odbiera zamówienie bez wysiadania z pojazdu, korzystając z wyznaczonego pasa oraz okienka obsługi.
droga ekspresowa
Droga przeznaczona wyłącznie dla ruchu pojazdów samochodowych, z ograniczonym dostępem i szczególnymi zasadami organizacji ruchu.
droga krajowa
Kategoria dróg publicznych o znaczeniu ogólnokrajowym, służących między innymi połączeniom między dużymi miastami oraz ważnym przejściom granicznym.
dron
Dron to bezzałogowy statek powietrzny sterowany zdalnie albo działający częściowo autonomicznie. W zastosowaniach wojskowych może służyć do rozpoznania, naprowadzania lub ataku.
dron morski
Bezzałogowy pojazd przeznaczony do działania na powierzchni morza lub pod wodą, sterowany zdalnie albo autonomicznie.
dron odrzutowy
Bezzałogowy statek powietrzny napędzany silnikiem odrzutowym. Tego typu konstrukcje mogą osiągać większą prędkość niż drony napędzane śmigłami.
dropper
Składnik złośliwego oprogramowania, którego zadaniem jest dostarczenie, zapisanie lub uruchomienie kolejnych plików albo ładunków na zaatakowanym urządzeniu.
druga fermentacja
Etap produkcji szampana, podczas którego powstają charakterystyczne bąbelki.
druga tura
Druga tura to ponowne głosowanie między kandydatami, którzy uzyskali najlepsze wyniki w pierwszej turze, gdy żaden z nich nie zdobył wymaganej większości.
drugi próg podatkowy
Granica dochodu w skali podatkowej, po której przekroczeniu nadwyżka dochodu jest opodatkowana wyższą stawką PIT. Nie oznacza to objęcia całego dochodu wyższą stawką.
drugie życie baterii
Ponowne wykorzystanie używanych baterii, zwłaszcza po zakończeniu ich opłacalnej pracy w pojeździe, w innym zastosowaniu, takim jak magazynowanie energii.
druk 3D
Metoda wytwarzania przedmiotów przez nakładanie kolejnych warstw materiału zgodnie z cyfrowym projektem.
dryf konfiguracji
Stopniowe oddalanie się rzeczywistych ustawień środowiska od ustalonej, zalecanej konfiguracji bezpieczeństwa.
drzewko dialogowe
Struktura rozmowy złożona z wcześniej zaplanowanych ścieżek i odpowiedzi. System wybiera kolejną gałąź na podstawie rozpoznanego pytania lub sytuacji.
drzewko umiejętności
System rozwoju postaci lub wyposażenia, w którym kolejne zdolności odblokowuje się w określonej strukturze zależności.
drzewo perków
Hierarchiczny system rozwoju, w którym odblokowywanie kolejnych ulepszeń odbywa się według określonych zależności. Perki mogą zwiększać statystyki jednostek, skracać czasy działań albo dodawać nowe możliwości.
drzwi motylkowe
Drzwi otwierane ku górze i na zewnątrz, zwykle z zawiasem umieszczonym wysoko przy słupku lub dachu samochodu.
dublet
W sporcie dublet oznacza zdobycie przez zawodnika lub zespół dwóch zwycięstw albo tytułów w tej samej imprezie lub cyklu zawodów. W artykule chodzi o wygranie biegów na 1500 i 5000 metrów.
dublowanie
Sytuacja, w której kierowca wyprzedza rywala o całe okrążenie, ponieważ ten ma gorszy wynik w wyścigu.
due diligence
Szczegółowe badanie podmiotu lub transakcji przed jej zawarciem, obejmujące między innymi aspekty prawne, finansowe i podatkowe.
duże modele językowe
Modele sztucznej inteligencji trenowane na dużych zbiorach tekstu, które potrafią rozumieć i tworzyć wypowiedzi w języku naturalnym.
duże zaburzenie depresyjne
Rozpoznanie obejmujące utrzymujący się epizod depresji, którego objawy wpływają na codzienne funkcjonowanie. W badaniach skrót MDD oznacza angielską nazwę tego zaburzenia.
dwukierunkowe łącza komunikacyjne
Połączenia umożliwiające wymianę informacji w obu kierunkach między pojazdem lub systemem a personelem zewnętrznym. Regulacje mogą określać dla nich wymagany czas reakcji.
dwumecz
Zestaw dwóch meczów rozegranych przez te same drużyny w ramach jednego wydarzenia lub krótkiej serii.
dwustrefowy sterownik nawadniania
Urządzenie pozwalające niezależnie planować i uruchamiać podlewanie w dwóch wydzielonych strefach.
dwuwarstwa
Układ złożony z dwóch bardzo cienkich warstw materiału, ułożonych jedna na drugiej.
dyfrakcja rentgenowska
Metoda określania uporządkowania atomów w materiale na podstawie sposobu, w jaki oddziałuje on z promieniowaniem rentgenowskim.
dyfuzor
Dyfuzor to element dolnej części nadwozia, który pomaga kształtować przepływ powietrza pod samochodem.
dyktowanie głosowe
Wprowadzanie tekstu przez mówienie do urządzenia, które rozpoznaje wypowiadane słowa.
dynamiczna rozdzielczość
Ustawienie, które pozwala grze zmieniać rozdzielczość renderowania w zależności od obciążenia sprzętu.
dynamika molekularna
Obliczeniowe śledzenie ruchu atomów i cząsteczek w czasie na podstawie modeli fizycznych.
dyplomacja
Ogół działań i metod, za pomocą których państwa lub ich przedstawiciele prowadzą negocjacje, komunikują stanowiska i dążą do realizacji interesów bez użycia siły.
dyplomacja gospodarcza
Działania państwa wykorzystujące relacje zagraniczne do wspierania handlu, inwestycji i interesów krajowych przedsiębiorstw.
dyplomacja przywódców
Forma dyplomacji, w której bezpośrednio uczestniczą przywódcy państw. Służy podejmowaniu decyzji politycznych na najwyższym szczeblu i wyznaczaniu kierunku relacji międzynarodowych.
dyrektor ds. bezpieczeństwa informacji
CISO to osoba odpowiedzialna w organizacji za strategię, zarządzanie i nadzór nad bezpieczeństwem informacji oraz cyberbezpieczeństwem.
dyrektor ds. treści
Osoba odpowiedzialna za kierunek rozwoju treści w firmie medialnej, w tym ocenę projektów i kształtowanie oferty programowej.
dyrektor finansowy
Członek kierownictwa odpowiadający za finanse przedsiębiorstwa, w tym raportowanie i nadzór nad sytuacją finansową.
dyrektor kreatywny
Osoba odpowiedzialna za nadrzędny kierunek artystyczny i koncepcyjny projektu, w tym spójność jego wizji.
dyrektor lotu
Osoba odpowiedzialna za kierowanie zespołami kontroli misji podczas przygotowań i trwania lotu kosmicznego.
dyrektor operacyjny
Osoba odpowiedzialna za bieżące funkcjonowanie organizacji i realizację jej procesów operacyjnych.
dyrektor wykonawczy
Osoba odpowiedzialna za bieżące zarządzanie organizacją lub określonym obszarem jej działalności.