Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 3937
- Widoczny zakres
- 2701-2790
Indeks alfabetyczny
R
90 haseł
ransomware
Rodzaj złośliwego oprogramowania, które blokuje dostęp do danych lub systemów, często przez ich zaszyfrowanie, a następnie żąda zapłaty za przywrócenie dostępu.
raportowanie nadużyć
Systematyczne przekazywanie i publikowanie informacji o stwierdzonych lub zarzucanych naruszeniach.
rating inwestycyjny
Ocena wiarygodności kredytowej uznawana za wskazującą na relatywnie niskie lub umiarkowane ryzyko niewypłacalności emitenta długu.
ray tracing
Ray tracing to technika renderowania grafiki, która symuluje przebieg promieni światła oraz ich odbicia, załamania i cienie. Pozwala uzyskać bardziej realistyczny obraz, ale wymaga dużej mocy obliczeniowej.
reaktor ciężkowodny
Reaktor jądrowy wykorzystujący ciężką wodę, czyli wodę zawierającą zwiększony udział deuteru, jako moderator lub chłodziwo.
reaktor jądrowy
Urządzenie, w którym kontrolowana reakcja jądrowa uwalnia energię cieplną wykorzystywaną do wytwarzania energii elektrycznej.
reaktor ze złożem kulistym
Typ reaktora, w którym paliwo znajduje się w wielu kulistych elementach umieszczonych w rdzeniu. Przepływający przez złoże gaz chłodzi te elementy i odbiera ciepło.
realne dochody
Dochody uwzględniające zmiany poziomu cen, pokazujące, ile towarów i usług można za nie faktycznie kupić.
reboot
Ponowne przedstawienie serii, zwykle z nowym początkiem fabularnym lub zmienioną interpretacją wcześniejszych założeń.
rebranding lotnisk
Rebranding lotnisk to zaplanowana zmiana ich nazwy, oznaczeń lub identyfikacji używanej w komunikacji. Może obejmować także aktualizację systemów i materiałów informacyjnych.
recall
Formalna akcja polegająca na usunięciu, naprawie lub modyfikacji pojazdów albo ich oprogramowania z powodu wykrytego problemu, zwłaszcza związanego z bezpieczeństwem.
recenzja naukowa
Ocena pracy badawczej przez niezależnych ekspertów przed jej publikacją w czasopiśmie naukowym.
receptor kannabinoidowy typu 2
Receptor kannabinoidowy typu 2, oznaczany jako CB2R, to białko uczestniczące w regulacji migracji i aktywacji komórek odpornościowych. W badanym mechanizmie współpracuje z TRPV2.
receptor węchowy
Białko znajdujące się w komórkach zmysłowych nosa, które rozpoznaje określone cząsteczki zapachowe i uczestniczy w przekazywaniu informacji o zapachu do układu nerwowego.
recesja
Wyraźne i utrzymujące się osłabienie aktywności gospodarczej, często wiążące się ze spadkiem produkcji, zatrudnienia lub dochodów.
redaktor naczelny
Redaktor naczelny to osoba odpowiedzialna za kierowanie pracą redakcji oraz za dobór i nadzór nad publikowanymi treściami.
redemptions
Odkupienia akcji przez inwestorów SPAC przed finalizacją połączenia. Zmniejszają kwotę środków, która ostatecznie trafia do łączącej się z nim firmy.
redukcja zatrudnienia
Zmniejszenie liczby pracowników w organizacji, zwykle w wyniku zwolnień lub reorganizacji. Może wpływać na tempo i zakres prowadzonych projektów.
redukcje zatrudnienia
Działania prowadzące do zmniejszenia liczby osób zatrudnionych w organizacji. Mogą wynikać z oszczędności, restrukturyzacji lub zmiany zakresu działalności.
redystrybucja
Redystrybucja to ponowne rozdzielanie dochodów lub zasobów, zwykle za pomocą podatków, transferów i świadczeń publicznych, aby zmienić ich pierwotny podział.
redystrybucja wartości
Zmiana sposobu, w jaki korzyści ekonomiczne są dzielone między uczestników rynku.
referendum
Głosowanie, w którym uprawnieni obywatele bezpośrednio wyrażają stanowisko w określonej sprawie publicznej. Skutki referendum zależą od jego rodzaju i obowiązujących przepisów.
refinansowanie kredytów hipotecznych
Refinansowanie kredytu hipotecznego polega na zastąpieniu istniejącego kredytu nowym zobowiązaniem, często na korzystniejszych warunkach. Celem może być obniżenie kosztów, zmiana oprocentowania lub wydłużenie okresu spłaty.
regionalna pomoc inwestycyjna
Rodzaj pomocy publicznej przeznaczonej na inwestycje realizowane w określonych regionach i spełniające wymagane kryteria. Może obejmować między innymi zwolnienia podatkowe lub inne formy wsparcia inwestora.
regionalny dyrektor ochrony środowiska
Regionalny dyrektor ochrony środowiska to organ administracji rządowej zajmujący się między innymi ochroną przyrody oraz oceną wpływu przedsięwzięć na środowisko w danym województwie.
regulacje telekomunikacyjne
Regulacje telekomunikacyjne to przepisy określające zasady świadczenia usług łączności, korzystania z sieci oraz ochrony użytkowników na danym rynku.
regulator
Organ lub instytucja publiczna, która nadzoruje określony rynek albo sektor i może ustanawiać lub egzekwować dotyczące go zasady. Regulatorzy mogą wpływać na działalność firm i przebieg transakcji.
reguła 4 proc.
Metoda planowania wypłat emerytalnych, w której w pierwszym roku wypłaca się około 4 proc. wartości portfela, a późniejsze kwoty koryguje się o inflację. Reguła nie gwarantuje zachowania kapitału przez całe życie.
reguła wydatkowa
Ograniczenie prawne dotyczące wzrostu określonych wydatków publicznych. Ma pomagać w utrzymaniu stabilności finansów publicznych i kontroli tempa zadłużania państwa.
reguły fiskalne
Zasady ograniczające sposób prowadzenia polityki budżetowej państwa, w szczególności poziom deficytu, długu publicznego i wydatków.
reintrodukcja
Celowe przywracanie gatunku na obszar, na którym wcześniej wyginął, zwykle przez wypuszczenie tam osobników pochodzących z innej populacji.
rejestr PESEL
Państwowa ewidencja zawierająca podstawowe dane identyfikacyjne osób, którym nadano numer PESEL.
rejestr członków
Uporządkowany wykaz osób należących do określonej organizacji, zwykle zawierający dane identyfikacyjne oraz informacje o członkostwie.
rejestracja obrazu
Rejestracja obrazu to proces przechwytywania sceny przez kamerę i zapisywania jej w postaci materiału wideo.
rejestracja stowarzyszenia
Formalne zgłoszenie stowarzyszenia do właściwego rejestru, którego skutkiem może być uzyskanie osobowości prawnej i oficjalnego statusu organizacji.
rejon
Jednostka podziału administracyjnego, stosowana między innymi w Ukrainie. Zwykle obejmuje kilka gmin lub miejscowości i stanowi część większej jednostki terytorialnej.
reklama wprowadzająca w błąd
Przekaz reklamowy, który przez treść, pominięcia lub sposób prezentacji może skłonić odbiorcę do decyzji, której nie podjąłby po otrzymaniu rzetelnych informacji.
reklamy porównawcze
Reklamy zestawiające produkt lub usługę z ofertą konkurenta albo z określonymi cechami produktów konkurencyjnych.
reklasyfikacja
Formalna zmiana przypisania substancji lub produktu do innej kategorii w systemie prawnym albo regulacyjnym. Zwykle zmienia zakres obowiązujących ograniczeń, ale nie musi oznaczać legalizacji.
rekompensata
Świadczenie lub zwrot mający wyrównać poniesiony koszt, stratę albo wykonane działanie. Może mieć formę pieniężną lub rzeczową, zależnie od podstawy prawnej lub ustaleń stron.
rekonstrukcja rządu
Zmiana składu lub struktury rządu przeprowadzana w trakcie jego kadencji. Może obejmować wymianę ministrów, zmianę zakresu ich obowiązków albo utworzenie lub likwidację resortów.
rekonsyliacja polityczna
Rekonsyliacja polityczna to proces odbudowy współpracy i porozumienia między skonfliktowanymi politykami lub grupami. Nie musi oznaczać usunięcia wszystkich przyczyn sporu.
rekord MX
Wpis w systemie DNS wskazujący serwer lub serwery odpowiedzialne za odbieranie poczty elektronicznej dla danej domeny.
rekord sezonu
Najlepszy rezultat osiągnięty przez zawodnika lub zawodniczkę w danej konkurencji w trwającym sezonie.
rekord temperatury
Najwyższa lub najniższa odnotowana temperatura na określonym obszarze i w określonym czasie, na przykład w danym miesiącu lub roku.
rekord średniego czasu
Najlepsza odnotowana średnia wyników w określonej konkurencji i według jej zasad pomiaru.
rekordy medyczne
Uporządkowane informacje dotyczące zdrowia pacjenta, w tym historii leczenia, badań, rozpoznań lub zaleceń.
relacje dwustronne
Relacje dwustronne to stosunki między dwoma państwami lub innymi podmiotami. Obejmują między innymi kontakty polityczne, współpracę, spory i wzajemne sygnały dyplomatyczne.
relacje dyplomatyczne
Relacje dyplomatyczne to oficjalne kontakty między państwami, prowadzone za pośrednictwem przedstawicielstw i władz odpowiedzialnych za politykę zagraniczną.
relacje międzynarodowe
Stosunki między państwami oraz innymi uczestnikami życia międzynarodowego. Obejmują między innymi współpracę polityczną, gospodarczą, wojskową i kulturalną.
relacje transatlantyckie
Stosunki polityczne, gospodarcze i bezpieczeństwa między państwami Europy a państwami Ameryki Północnej, zwłaszcza Stanami Zjednoczonymi.
relatywizowanie zbrodni
Przedstawianie zbrodni jako mniej istotnych, usprawiedliwionych lub porównywalnych z innymi zdarzeniami w sposób umniejszający ich ciężar i odpowiedzialność sprawców.
relokacja
Zorganizowane przeniesienie osób, jednostek wojskowych, sprzętu lub zasobów z jednego miejsca do innego.
relokacja produkcji
Przeniesienie wytwarzania określonego produktu lub części procesów produkcyjnych z jednego zakładu albo kraju do innego.
relokacja sił wojskowych
Relokacja sił wojskowych to przeniesienie żołnierzy, jednostek, sprzętu lub infrastruktury wojskowej z jednego miejsca do innego. Może służyć zmianie rozmieszczenia strategicznego albo dostosowaniu obecności wojskowej do nowych warunków.
remake
Nowa wersja istniejącej gry, filmu lub innego utworu, która wykorzystuje jego podstawowe elementy, ale może je dostosowywać do współczesnych standardów technicznych i artystycznych.
remaster
Odświeżona wersja istniejącej gry, zwykle z poprawioną oprawą, wydajnością lub obsługą nowszych platform.
renaturyzacja
Działania przywracające zdegradowanym ekosystemom ich naturalne warunki i funkcje. Mogą obejmować odtworzenie zbiorników wodnych, siedlisk, roślinności oraz naturalnych stosunków wodnych.
renderowanie
Proces przygotowania obrazu do wyświetlenia w aplikacji, obejmujący między innymi ustalenie jego wymiarów i sposobu prezentacji.
renegocjacja umowy
Ponowne prowadzenie rozmów przez strony umowy w celu zmiany uzgodnionych wcześniej warunków.
renta natychmiastowa
Renta finansowana jednorazową wpłatą, po której wypłaty rozpoczynają się zgodnie z warunkami umowy. Może służyć do zamiany części oszczędności na regularny dochód emerytalny.
rentowność
Zdolność przedsięwzięcia, produktu lub przedsiębiorstwa do osiągania przychodów przewyższających ponoszone koszty.
reorganizacja
Planowana zmiana sposobu działania organizacji, jej struktury, podziału zadań lub hierarchii. Może obejmować także zmiany kadrowe i łączenie jednostek.
reorganizacja wojsk
Reorganizacja wojsk to planowana zmiana struktury, rozmieszczenia, podporządkowania lub zadań sił zbrojnych. Może prowadzić do przeniesienia jednostek bez konieczności zmniejszenia ich całkowitej liczebności.
reperkusje
Następstwa określonego wydarzenia lub działania, często pośrednie, odroczone w czasie albo odczuwalne poza miejscem, w którym doszło do zdarzenia.
repertuar
Zestaw utworów, przedstawień lub innych pozycji artystycznych przygotowanych do wykonania przez artystę albo zespół.
reportaż
Gatunek dziennikarski przedstawiający rzeczywiste wydarzenia, osoby lub zjawiska w oparciu o obserwację, rozmowy i zebrane informacje.
repozytorium
Zarządzane miejsce przechowywania kodu źródłowego, pakietów lub innych plików projektu, często wyposażone w historię zmian i mechanizmy kontroli dostępu.
repozytorium kodu
Miejsce przechowywania kodu źródłowego projektu oraz często powiązanej dokumentacji i historii zmian.
represje prawne
Wykorzystywanie działań i procedur prawnych do wywierania presji na określone osoby lub grupy, ich kontrolowania albo karania.
reprezentatywna grupa
Grupa uczestników badania dobrana tak, aby możliwie odzwierciedlała najważniejsze cechy badanej populacji w zakresie objętym badaniem.
research preview
Wstępna, ograniczona wersja narzędzia udostępniana do testów przed pełnym wdrożeniem. Pozwala ocenić działanie rozwiązania i zebrać informacje o jego ograniczeniach.
reset relacji
Umowne określenie próby ponownego nawiązania lub poprawy stosunków między państwami po okresie napięć.
residential proxy
Usługa proxy wykorzystująca adres IP przypisany do domowego łącza internetowego jako pośrednika w komunikacji z siecią. Może sprawiać, że ruch klienta wygląda jak pochodzący od właściciela tego łącza.
reskilling
Proces zdobywania przez pracownika nowych kwalifikacji, zwykle po to, aby mógł wykonywać pracę w innym zawodzie lub obszarze.
resort obrony
Obszar administracji rządowej odpowiedzialny za sprawy obronności państwa. W polskim użyciu określenie może odnosić się także do Ministerstwa Obrony Narodowej jako organu kierującego tym obszarem.
respondent
Osoba uczestnicząca w badaniu, która udziela odpowiedzi na pytania ankiety lub wywiadu.
responsible disclosure
Model ujawniania luk, w którym badacz najpierw przekazuje informacje producentowi, aby umożliwić naprawę przed publikacją.
restrukturyzacja
Restrukturyzacja to zaplanowany proces zmian w organizacji, finansach lub działalności przedsiębiorstwa. Może obejmować między innymi redukcję zatrudnienia, zmianę struktury i ograniczenie kosztów.
restrukturyzacja sektora
Restrukturyzacja sektora to długotrwały proces zmian organizacyjnych, ekonomicznych lub technologicznych mających dostosować daną branżę do nowych warunków.
resuscytacja krążeniowo-oddechowa
Zespół czynności ratunkowych podejmowanych przy zatrzymaniu krążenia i oddechu, aby przywrócić lub podtrzymać podstawowe funkcje życiowe do czasu udzielenia dalszej pomocy medycznej.
retencja
Retencja to odsetek użytkowników, którzy pozostają aktywni lub nadal korzystają z produktu po określonym czasie od rozpoczęcia korzystania.
retencja danych
Czas, przez który dane lub nagrania są przechowywane, zanim zostaną usunięte, zanonimizowane albo poddane innemu określonemu sposobowi dalszego przetwarzania.
retencja użytkowników
Zdolność serwisu lub aplikacji do utrzymywania użytkowników i skłaniania ich do regularnych powrotów.
retoryka
Sposób formułowania wypowiedzi publicznych, który wpływa na interpretację wydarzeń i postawy odbiorców.
retoryka polityczna
Sposób konstruowania i wygłaszania wypowiedzi służących przedstawianiu spraw publicznych oraz przekonywaniu odbiorców. Obejmuje dobór argumentów, ocen, emocji i środków językowych.
retroaktywność przepisów
Stosowanie nowych przepisów do zdarzeń, umów lub sytuacji, które powstały przed ich wejściem w życie.
reużywalność
Reużywalność pojazdu kosmicznego oznacza możliwość wykorzystania go w kolejnych misjach po zakończeniu wcześniejszego lotu, zwykle po odzyskaniu, kontroli i odpowiednim przygotowaniu.
rewanżyzm
Dążenie do odwetu lub ukarania przeciwników po zmianie układu politycznego, często kosztem stabilności instytucji.
reward hacking
Zachowanie systemu AI polegające na uzyskiwaniu wysokiej nagrody lub wyniku przez wykorzystanie luk w sposobie oceniania, zamiast rzetelnej realizacji zamierzonego celu.