Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 4951-5040
Indeks alfabetyczny
S
77 haseł
system parlamentarny
System rządów, w którym rząd podlega politycznej kontroli parlamentu i zazwyczaj potrzebuje jego poparcia do sprawowania władzy.
system patentowy
Zbiór przepisów i procedur regulujących uzyskiwanie, zakres, ochronę oraz egzekwowanie patentów, czyli praw wyłącznych do określonych wynalazków.
system pokładowy
System pokładowy to zintegrowane oprogramowanie i podzespoły samochodu, które obsługują funkcje informacyjne, komunikacyjne oraz wybrane ustawienia pojazdu.
system przeciwlotniczy
System przeciwlotniczy służy do wykrywania i zwalczania celów powietrznych za pomocą pocisków lub innych środków obrony.
system rakietowy
Zestaw powiązanych elementów służących do wykrywania celów, kierowania ogniem i użycia rakiet. Może obejmować między innymi wyrzutnie, radary, pociski oraz systemy dowodzenia.
system rezerwacyjny
System rezerwacyjny to system informatyczny służący do obsługi informacji o dostępności połączeń, rezerwacjach i powiązanych usługach. W lotnictwie umożliwia wymianę danych między przewoźnikami, agentami i pasażerami.
system sieciowy
System, w którym połączone urządzenia wymieniają dane i współdziałają w ramach wspólnej sieci.
system taryf gwarantowanych
Mechanizm wsparcia, w którym państwo ustala stałe ceny energii wytwarzanej z wybranych odnawialnych źródeł.
system uderzeniowy
Zorganizowany zestaw środków i rozwiązań służących do wykrywania, planowania oraz przeprowadzania ataków na wybrane cele.
system wspomagania kierowcy
Technologia wspierająca kierowcę w wybranych czynnościach, takich jak utrzymywanie toru jazdy lub kontrola prędkości. Nie musi oznaczać zdolności pojazdu do samodzielnego prowadzenia.
system wyborczy
Zbiór zasad określających sposób przeprowadzania wyborów i przeliczania głosów na mandaty lub inne wyniki.
system zaopatrzeniowy
System, z którego wypłacane są świadczenia związane ze służbą w formacjach mundurowych lub służbie wojskowej.
system zaszyfrowany
System zaszyfrowany chroni dane lub komunikację za pomocą szyfrowania, czyli przekształcenia informacji w formę możliwą do odczytania tylko przy użyciu odpowiedniego klucza.
system-on-chip (SoC)
Układ scalony, który łączy w jednym komponencie wiele funkcji komputera, na przykład procesor, kontrolery pamięci i inne moduły.
systemowe uprzywilejowanie
Trwałe faworyzowanie określonych osób lub podmiotów przez reguły, praktyki albo decyzje instytucji, a nie pojedyncze odstępstwo.
systemowy niedobór
Szeroki i utrzymujący się brak towaru lub surowca, który obejmuje znaczną część rynku i może zakłócać jego funkcjonowanie.
systemy IT
Systemy informatyczne, czyli współpracujące urządzenia, programy, sieci i procedury służące do przetwarzania oraz wymiany informacji.
systemy SCADA
Systemy SCADA to rozwiązania informatyczne służące do nadzorowania, wizualizacji i zbierania danych z procesów przemysłowych. Pozwalają operatorom obserwować stan instalacji i wydawać polecenia urządzeniom sterującym.
systemy agentowe
Systemy AI zdolne do wykonywania zadań, analizowania otoczenia i podejmowania kolejnych działań z ograniczonym udziałem człowieka. Ich działanie może obejmować planowanie i reagowanie na zmieniające się warunki.
systemy autonomiczne
Systemy autonomiczne to rozwiązania techniczne zdolne do wykonywania określonych zadań przy ograniczonym bezpośrednim sterowaniu przez człowieka, często z wykorzystaniem czujników i oprogramowania decyzyjnego.
systemy frontier AI
Określenie najbardziej zaawansowanych systemów sztucznej inteligencji, rozwijanych na granicy aktualnych możliwości technologicznych.
systemy przeciwdronowe
Zestawy urządzeń i oprogramowania służące do wykrywania, identyfikowania, śledzenia lub neutralizowania dronów.
systemy rekurencyjne
Systemy zaprojektowane tak, aby na podstawie własnego działania, danych lub informacji zwrotnej modyfikować i doskonalić wybrane elementy swojego funkcjonowania.
systemy sterowania przemysłowego
Systemy sterowania przemysłowego służą do nadzorowania i regulowania procesów technologicznych w zakładach, na przykład uzdatniania wody. Mogą obejmować urządzenia, oprogramowanie i sieci komunikacyjne.
systemy wspomagające kierowcę
Elektroniczne rozwiązania w pojeździe, które pomagają kierowcy obserwować otoczenie, utrzymywać tor jazdy, hamować lub wykonywać inne czynności związane z prowadzeniem.
systemy wspomagania kierowcy
Elektroniczne funkcje, które obserwują otoczenie lub parametry jazdy i mogą ostrzegać kierowcę albo wspierać go w wybranych sytuacjach.
sytuacja geopolityczna
Układ relacji, napięć i interesów między państwami, kształtowany także przez ich położenie geograficzne i potencjał polityczny.
szacowany czas przywrócenia usługi
Przewidywany termin zakończenia naprawy lub przywrócenia prawidłowego działania usługi.
szacunkowa cena
Przewidywany przedział wartości, za jaki dzieło może zostać sprzedane na aukcji. Nie jest to cena gwarantowana ani ostateczna cena transakcji.
szara strefa
Obszar, nad którym żadna ze stron konfliktu nie sprawuje trwałej i jednoznacznej kontroli.
szary rynek
Kanał sprzedaży oryginalnych produktów poza oficjalną siecią dystrybucji producenta lub autoryzowanych sprzedawców. Towary są legalne, lecz mogą być oferowane na innych warunkach cenowych lub za pośrednictwem innych podmiotów.
szczepionka MMR
Szczepionka skojarzona chroniąca przed odrą, świnką i różyczką.
szczyt
Oficjalne spotkanie wysokich rangą przedstawicieli państw, organizacji lub określonych środowisk, poświęcone najważniejszym kwestiom i współpracy.
szczyt zapotrzebowania
Okres, w którym zapotrzebowanie na energię elektryczną osiąga najwyższy poziom, zwykle wymagający uruchomienia dodatkowych źródeł wytwórczych.
szeroka premiera kinowa
Model wprowadzenia filmu do dużej liczby kin na wielu obszarach, zwykle w tym samym lub zbliżonym terminie.
szeroki rynek
Całość lub szeroki przekrój instrumentów notowanych na danym rynku, a nie tylko akcje należące do jednego indeksu.
szerokość tonalna
Zakres poziomów jasności, które urządzenie potrafi zarejestrować, od najciemniejszych cieni do najjaśniejszych świateł. Większa szerokość tonalna sprzyja zachowaniu szczegółów obrazu.
szklarnia
W terminologii projektowania samochodów określenie układu dachu, szyb i innych przeszklonych powierzchni tworzących górną część kabiny.
szkliwo zębów
Najbardziej zewnętrzna i najtwardsza warstwa zęba, chroniąca jego głębsze struktury przed uszkodzeniami mechanicznymi i chemicznymi.
szkoda całkowita
Szkoda całkowita oznacza uszkodzenie pojazdu, którego naprawa jest nieopłacalna albo niemożliwa w ramach przyjętych zasad likwidacji szkody.
szkoła immersyjna
Szkoła, w której język będący przedmiotem nauki jest szeroko używany także podczas zajęć i codziennych aktywności. Uczniowie poznają go przez bezpośredni kontakt i praktyczne użycie.
szkło szafirowe
Bardzo twardy materiał stosowany do ochrony ekranów i innych powierzchni przed zarysowaniami.
szlak chemosensoryczny
Zespół struktur i połączeń nerwowych uczestniczących w odbieraniu oraz przetwarzaniu bodźców chemicznych, między innymi związanych z zapachem i smakiem.
szok inflacyjny
Nagły i silny czynnik powodujący wzrost inflacji, na przykład gwałtowny wzrost cen surowców lub zakłócenie dostaw. Może wystąpić niezależnie od bieżącego popytu w gospodarce.
szok naftowy
Nagły i znaczący wzrost cen ropy lub zakłócenie jej dostaw, które podnosi koszty energii i może osłabiać aktywność gospodarczą.
szok termiczny
Nagła reakcja organizmu na gwałtowną zmianę temperatury, na przykład przy wejściu do zimnej wody podczas upału.
szpiegostwo przemysłowe
Nielegalne pozyskiwanie poufnych informacji technicznych, handlowych lub organizacyjnych dotyczących działalności przedsiębiorstwa. Może obejmować między innymi zdobywanie oprogramowania, dokumentacji lub danych produkcyjnych.
sztuczna inteligencja
W grach komputerowych oznacza mechanizmy sterujące zachowaniem przeciwników lub innych elementów świata. Mogą one dobierać działania na podstawie sytuacji, przyjętych reguł i dostępnych danych.
sztuczna inteligencja agentowa
Sztuczna inteligencja agentowa oznacza systemy, które mogą samodzielnie planować i wykonywać zadania w imieniu użytkownika lub organizacji. Działają w określonych granicach uprawnień i mogą korzystać z danych oraz innych narzędzi.
sztuczna inteligencja na urządzeniu
Przetwarzanie funkcji sztucznej inteligencji bezpośrednio na smartfonie, zamiast opierania ich wyłącznie na zewnętrznych serwerach i centrach danych.
sztuczna inteligencja ogólna
Hipotetyczny system AI zdolny wykonywać szeroki zakres zadań intelektualnych, a nie tylko zadania określone dla jednej dziedziny. Pojęcie nie ma jednej powszechnie przyjętej definicji operacyjnej.
sztuka ledgerowa
Tradycja artystyczna ludów Równin, której twórcy pod koniec XIX wieku zastępowali skóry kartami ksiąg i tworzyli na nich narracyjne przedstawienia.
sztuka zaangażowana społecznie
Twórczość podejmująca problemy społeczne, polityczne lub związane z nierównościami, zamiast ograniczać się do celów estetycznych.
szturm
Gwałtowne, bezpośrednie wejście lub natarcie sił porządkowych na miejsce zajęte przez sprawcę, podejmowane w celu opanowania sytuacji.
szum powiadomień
Nadmiar lub natłok powiadomień, który rozprasza uwagę i utrudnia skupienie się na wykonywanym zadaniu.
szum żywieniowy
Określenie opisujące uporczywe i obciążające myśli dotyczące jedzenia, ograniczeń oraz własnych wyborów żywieniowych. Nie jest to formalna nazwa jednej, odrębnej jednostki chorobowej.
szybka intensyfikacja
Gwałtowne zwiększenie maksymalnej utrzymującej się prędkości wiatru cyklonu. W materiale oznacza wzrost o co najmniej 35 mil na godzinę w ciągu 24 godzin.
szybkie okrążenie
Okrążenie przejeżdżane z możliwie dużą prędkością w celu uzyskania konkurencyjnego czasu, zwłaszcza podczas kwalifikacji.
szybkość ładowania
Tempo uzupełniania energii w akumulatorze. Zależy między innymi od mocy ładowania, pojemności akumulatora i obsługiwanej technologii.
szyfrowanie
Przekształcanie danych do postaci nieczytelnej bez odpowiedniego klucza. Proces ten ma chronić informacje przed odczytem przez osoby nieuprawnione.
szyfrowanie danych
Proces przekształcania danych do postaci zabezpieczonej za pomocą algorytmu i klucza, tak aby bez odpowiedniego klucza były trudne do odczytania.
szyfrowanie postkwantowe
Szyfrowanie postkwantowe oznacza mechanizmy kryptograficzne projektowane z myślą o odporności na przyszłe ataki z użyciem komputerów kwantowych.
szyici
Wyznawcy szyizmu, jednego z głównych nurtów islamu. W artykule określenie odnosi się do dominującego profilu części irackich ugrupowań zbrojnych.
sąd apelacyjny
Sąd rozpoznający odwołania od orzeczeń wydanych przez sądy niższej instancji. Może utrzymać wcześniejsze rozstrzygnięcie, zmienić je albo uchylić.
sąd federalny
Sąd należący do federalnego systemu sądownictwa, rozpatrujący sprawy wynikające z prawa federalnego lub podlegające jego właściwości.
sąd magistracki
Sąd niższego szczebla, który rozpoznaje określone sprawy, zwykle w pierwszej fazie postępowania. Jego kompetencje zależą od prawa danego państwa.
sąd partyjny
Sąd partyjny to wewnętrzny organ partii rozpatrujący sprawy dotyczące naruszenia jej zasad przez członków. Nie jest sądem państwowym, a jego kompetencje wynikają ze statutu partii.
sąd pierwszej instancji
Sąd pierwszej instancji rozpoznaje sprawę po raz pierwszy i wydaje orzeczenie, które może zostać poddane kontroli sądu wyższej instancji.
sąd rodzinny
Wyspecjalizowany wydział sądu, który rozpoznaje między innymi sprawy dotyczące nieletnich, w tym czyny karalne i kwestie środków wychowawczych.
sąd wyższej instancji
Sąd o szerszych lub wyższych kompetencjach niż sąd niższego szczebla. Może rozpoznawać poważniejsze sprawy albo kontrolować orzeczenia innych sądów.
słabe więzi społeczne
To luźne, codzienne kontakty z osobami, których nie znamy blisko, na przykład krótkie rozmowy z sąsiadem, sprzedawcą lub współpracownikiem.
słuchalność
Poziom zainteresowania odbiorców określonym utworem, artystą lub treścią, oceniany na podstawie danych o odsłuchaniach albo liczbie słuchaczy w danym okresie.
służba wojskowa
Służba wojskowa to wykonywanie obowiązków w siłach zbrojnych w formie i na zasadach określonych przez prawo.
służby ochrony dziecka
Instytucje, do których trafiają zgłoszenia dotyczące możliwego zagrożenia bezpieczeństwa lub dobrostanu dziecka.
służby ratunkowe
Jednostki organizujące lub prowadzące działania mające ratować życie, zdrowie albo mienie w sytuacjach zagrożenia.
służby specjalne
Państwowe instytucje odpowiedzialne za pozyskiwanie i ochronę informacji istotnych dla bezpieczeństwa państwa.
służby wywiadowcze
Instytucje państwowe zajmujące się pozyskiwaniem, analizowaniem i ochroną informacji istotnych dla bezpieczeństwa oraz polityki państwa.
T
13 haseł
tableau vivant
Inscenizowana scena z udziałem żywych modeli, rekwizytów i przygotowanej scenografii, utrwalona na fotografii.
tablica wyników
Tablica wyników to uporządkowany widok prezentujący rezultaty zawodów lub spotkań sportowych. Może zawierać także statystyki, terminarz i informacje o trwających meczach.
tachykardia
Znaczne przyspieszenie czynności serca. W materiale wymieniono je jako jeden z objawów odstawienia medetomidyny.
tajemnica handlowa
Niepubliczna informacja o wartości gospodarczej, której przedsiębiorstwo stara się chronić przed ujawnieniem lub wykorzystaniem przez konkurentów.
tajemnica państwowa
Informacja dotycząca spraw państwa, której ujawnienie osobom nieuprawnionym może zagrozić jego bezpieczeństwu lub interesom.
takedown
Takedown to operacyjne wyłączenie, usunięcie lub odcięcie infrastruktury wykorzystywanej do prowadzenia szkodliwej działalności w sieci.
tankowiec
Statek przystosowany do przewozu ładunków płynnych, takich jak ropa naftowa lub produkty naftowe, w specjalnych zbiornikach.
tantiemy
Wynagrodzenia wypłacane uprawnionym osobom za korzystanie z utworów lub innych chronionych treści, zgodnie z zasadami określonymi w umowie lub przepisach.
tapeta animowana
Tapeta animowana to tło, które delikatnie zmienia się lub porusza podczas korzystania z aplikacji.
tarcza antyrakietowa
System obronny przeznaczony do wykrywania i przechwytywania nadlatujących pocisków.
targnięcie się na życie
Określenie próby odebrania sobie życia lub podjęcia działań bezpośrednio do tego zmierzających.
taryfa socjalna
Preferencyjne zasady rozliczania energii przeznaczone dla gospodarstw o niższych dochodach lub szczególnych potrzebach.
taryfikacja
Taryfikacja to ustalanie wysokości opłat, stawek lub wynagrodzeń za określone usługi albo czynności.