Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 5041-5130
Indeks alfabetyczny
P
90 haseł
proces wydawania pozwoleń
Proces wydawania pozwoleń obejmuje decyzje administracyjne potrzebne do rozpoczęcia i prowadzenia inwestycji energetycznej.
proces wyzwalany zdarzeniem
Proces uruchamiany automatycznie po wystąpieniu określonego zdarzenia w systemie lub organizacji.
procesor
Główny układ wykonujący instrukcje programów i przeprowadzający operacje na danych. Jego parametry wpływają między innymi na szybkość działania urządzenia i zużycie energii.
producent
Osoba odpowiedzialna za organizację i koordynowanie produkcji, w tym harmonogram, zasoby oraz współpracę zespołu.
producent wykonawczy
Osoba nadzorująca najważniejsze aspekty produkcji, w tym organizację pracy, budżet, harmonogram i realizację projektu zgodnie z przyjętymi założeniami.
produkcja seryjna
Wytwarzanie wielu podobnych egzemplarzy według powtarzalnego procesu, zwykle z wykorzystaniem ustalonej organizacji pracy i wyspecjalizowanych stanowisk.
produkty naftowe
Substancje otrzymywane z ropy naftowej w procesie jej przerobu, między innymi paliwa, oleje i asfalty. Są przedmiotem obrotu na rynkach energetycznych.
produkty przetworzone
Żywność, która została poddana procesom zmieniającym jej pierwotną postać, takim jak gotowanie, konserwowanie, suszenie lub łączenie składników.
produkty rafinowane
Substancje otrzymywane w wyniku przetwarzania ropy naftowej w rafineriach, takie jak paliwa i inne wyroby naftowe.
produkty ropopochodne
Substancje otrzymywane w wyniku przetwarzania ropy naftowej, takie jak paliwa i oleje.
produktywność pracy
Ilość pracy wykonanej przez pracowników w określonym czasie. Wysokie temperatury mogą utrudniać pracę i zmniejszać jej wydajność.
proentropiczne
Określenie firm projektowanych tak, aby działały i rozwijały się w warunkach niepewności, zmian oraz rosnącego nieuporządkowania otoczenia.
proeuropejski kurs
Kierunek polityki zakładający zacieśnianie współpracy z państwami i instytucjami europejskimi oraz popieranie integracji europejskiej.
profil aerodynamiczny
Kształt przekroju łopaty lub skrzydła, który wpływa na powstawanie siły nośnej i oporu podczas przepływu powietrza.
profil poboru
Opis tego, ile energii i w jakich porach zużywa gospodarstwo domowe lub inny odbiorca.
profilowanie behawioralne
Analizowanie sposobu korzystania z urządzenia lub systemu w celu określenia cech aktywności użytkownika i oceny jej znaczenia.
profilowanie celu ataku
Analiza cech, znaczenia i podatności potencjalnego celu w celu ustalenia, dlaczego mógł zostać wybrany przez sprawców.
profilowanie toru
Nachylenie nawierzchni na zakręcie, które pomaga samochodom utrzymać tor jazdy przy dużej prędkości.
program Copernicus
Unijny program obserwacji Ziemi wykorzystujący dane z satelitów i innych źródeł do monitorowania środowiska, zmian na powierzchni planety oraz sytuacji kryzysowych.
program atomowy
Zorganizowany zespół działań państwa dotyczących rozwoju, badań, wykorzystania lub kontroli technologii jądrowych.
program nuklearny
Zorganizowany zakres prac, badań i infrastruktury związanych z technologiami jądrowymi. Może obejmować zastosowania cywilne, energetyczne lub wojskowe.
program pożyczkowy
Program pożyczkowy to mechanizm finansowania, w którym środki są udostępniane w formie pożyczek i podlegają zwrotowi na określonych warunkach. W artykule służy finansowaniu zamówień w sektorze zbrojeniowym.
program produkcyjny
Zorganizowany plan przygotowania i wytwarzania określonego modelu lub rodziny produktów, uwzględniający wymagania techniczne i ekonomiczne.
program ratalny
Rozwiązanie umożliwiające zakup produktu z odroczeniem pełnej płatności i spłatą ceny w regularnych ratach przez ustalony czas.
programowalne sterowniki logiczne (PLC)
Programowalne sterowniki logiczne, oznaczane skrótem PLC, to urządzenia sterujące maszynami i procesami przemysłowymi. Wykonują zaprogramowane instrukcje na podstawie danych otrzymywanych z urządzeń pomiarowych.
prohormon
Prohormon to nieaktywna lub mało aktywna cząsteczka prekursorowa, z której po enzymatycznym przecięciu mogą powstać krótsze peptydy, w tym hormony.
projekcja siły
Zdolność państwa do rozmieszczania i wykorzystywania sił wojskowych poza własnym terytorium w celu wywierania wpływu lub prowadzenia operacji.
projekcje demograficzne
Szacunki dotyczące przyszłej liczby i struktury ludności, opracowywane na podstawie danych oraz założeń dotyczących urodzeń, zgonów i migracji.
projekt wiodący
Projekt wiodący to propozycja legislacyjna, która stanowi podstawę dalszych prac nad danym aktem prawnym. Pozostałe projekty dotyczące tej samej kwestii mogą zostać na tym etapie pominięte.
projektor analogowy
Urządzenie wyświetlające obraz z fizycznej taśmy filmowej, a nie z cyfrowego pliku. Wymaga odpowiedniej aparatury i obsługi taśmy podczas projekcji.
projektor otworkowy
Proste urządzenie, które pokazuje pośredni obraz Słońca na powierzchni zamiast kierować wzrok na tarczę Słońca.
projektowanie edge-to-edge
Sposób projektowania interfejsu, w którym zawartość może rozciągać się do krawędzi ekranu, także w pobliżu pasków systemowych.
projektowanie eksperymentów
Metodyczne planowanie serii obliczeń lub testów w celu zbadania wpływu wielu zmiennych. W CEA v3 może obejmować dziesiątki tysięcy automatycznie uruchamianych przypadków.
projektowanie inkluzywne
Podejście do projektowania produktów, usług i przestrzeni, które uwzględnia różnorodne możliwości, potrzeby i ograniczenia użytkowników.
projektowanie molekularne
Planowanie i modyfikowanie struktury cząsteczek chemicznych w celu uzyskania określonych właściwości, takich jak zapach, trwałość lub sposób oddziaływania z receptorami.
projektowanie uniwersalne
Projektowanie uniwersalne polega na uwzględnianiu różnych potrzeb użytkowników już na etapie tworzenia infrastruktury, usług i procedur, zamiast dostosowywania ich dopiero po powstaniu.
projekty badawczo-rozwojowe
Przedsięwzięcia łączące badania i prace rozwojowe w celu opracowania nowych lub ulepszonych produktów, technologii albo metod.
prokuratura
Organ państwowy odpowiedzialny za prowadzenie lub nadzorowanie postępowań przygotowawczych oraz reprezentowanie interesu publicznego przed sądem.
promieniowanie gamma
Bardzo wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. W opisywanym układzie pochodzi ze źródeł kosmicznych i wywołuje krótkie błyski atmosferyczne.
promieniowanie kosmiczne
Strumień wysokoenergetycznych cząstek i fal docierających z przestrzeni kosmicznej, który może uszkadzać elektronikę oraz wpływać na organizmy.
promieniowanie podczerwone
Zakres promieniowania elektromagnetycznego niewidoczny dla ludzkiego oka. Część tego promieniowania jest pochłaniana przez atmosferę przy obserwacjach z ziemi.
promieniowanie rentgenowskie
Wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. W astronomii pozwala obserwować bardzo gorący gaz i gwałtowne procesy zachodzące wokół gwiazd oraz czarnych dziur.
promotor genu
Promotor genu to odcinek DNA związany z rozpoczęciem transkrypcji, czyli przepisywaniem informacji z genu na RNA. Stanowi miejsce, do którego mogą przyłączać się czynniki transkrypcyjne i inne białka regulacyjne.
prompt
Prompt to instrukcja, pytanie lub zestaw danych przekazywany modelowi AI w celu uzyskania odpowiedzi albo wykonania zadania. Jego treść wpływa na sposób działania modelu i wynik generowany przez system.
prompt injection
Technika ataku na model językowy, w której specjalnie przygotowana treść wejściowa próbuje skłonić go do zignorowania ustalonych zasad lub wykonania niepożądanych poleceń.
prompt systemowy
Instrukcje przekazywane modelowi przed właściwą rozmową lub zadaniem. Określają między innymi rolę agenta, jego zasady działania i dostępny kontekst.
proof-of-work
Mechanizm wymagający wykonania obliczeń, aby potwierdzić utworzenie konta lub wykonanie określonej operacji.
propagacja termiczna
Zjawisko polegające na rozprzestrzenianiu się reakcji cieplnej w baterii. W opisywanym przypadku Volkswagen wskazuje, że może ono oznaczać pożar wewnątrz akumulatora.
propaganda
Zorganizowane przekazywanie treści mających kształtować poglądy i zachowania odbiorców zgodnie z interesem nadawcy. Propaganda często selekcjonuje informacje i przedstawia je w sposób perswazyjny.
propan-butan
Propan-butan to mieszanina gazów, głównie propanu i butanu, przechowywana w postaci skroplonej pod ciśnieniem i wykorzystywana jako paliwo.
proporcje obrazu
Stosunek szerokości obrazu do jego wysokości, określający jego kształt, na przykład poziomy, pionowy lub kwadratowy.
prospekt
Zawodnik będący na wcześniejszym etapie kariery, którego klub ocenia jako potencjalnie wartościowego gracza na przyszłość, często rozwijającego się w niższych ligach.
prospektywne badanie
Prospektywne badanie polega na zbieraniu i analizowaniu danych dotyczących zdarzeń obserwowanych od momentu rozpoczęcia badania. Pozwala ocenić działanie rozwiązania w rzeczywistych warunkach, zanim znany będzie końcowy wynik obserwacji.
prostatektomia robotyczna
Operacja polegająca na usunięciu gruczołu krokowego z wykorzystaniem systemu robotycznego sterowanego przez chirurga. Jest stosowana między innymi w leczeniu raka prostaty.
protagonista
Główna postać utworu, której działania, doświadczenia lub perspektywa organizują przedstawioną historię.
protagonistka
Główna bohaterka utworu, której działania i losy stanowią centralny element jego fabuły.
protekcjonizm
Polityka ochrony krajowych producentów przed zagraniczną konkurencją za pomocą barier handlowych lub innych preferencji.
protokoły sterowania
Zestawy reguł określających sposób wymiany danych i poleceń między urządzeniem sterującym a dronem.
protokół bezpieczeństwa
Ustalony zestaw zasad i procedur służących rozpoznawaniu zagrożeń, ograniczaniu ryzyka oraz reagowaniu na incydenty związane z działaniem systemu lub organizacji.
protokół danych produktowych
Zestaw uzgodnionych zasad określających, jak systemy zapisują, przekazują i interpretują informacje o produktach.
protokół międzynarodowy
Formalne, prawnie wiążące porozumienie uzupełniające lub rozwijające zasady współpracy państw w określonej sprawie.
protokół wstrząśnienia mózgu
Procedura medyczna stosowana po podejrzeniu wstrząśnienia mózgu. Zawodnik jest monitorowany i może wrócić do gry dopiero po spełnieniu określonych kryteriów.
protonowo sprzężony transfer elektronu
Reakcja, w której przenoszenie elektronu jest powiązane z przenoszeniem protonu. Ruch obu cząstek może omijać kosztowne energetycznie etapy pośrednie.
prototyp
Wczesna, testowa wersja produktu lub urządzenia, tworzona w celu sprawdzenia jego konstrukcji, działania i przydatności przed rozpoczęciem produkcji seryjnej.
prototypowanie
Proces tworzenia i testowania wstępnych wersji produktu lub jego elementu przed rozpoczęciem produkcji docelowej. Pozwala sprawdzić założenia konstrukcyjne i wykryć problemy.
prowadnik pilarki
Element pilarki w postaci szyny, po której porusza się łańcuch tnący.
proweniencja
Proweniencja to udokumentowana historia pochodzenia i własności dzieła lub innego obiektu, obejmująca kolejnych posiadaczy oraz okoliczności jego nabycia, utraty lub przekazania.
prowincjał
Prowincjał to przełożony prowincji zakonnej, czyli regionalnej jednostki zgromadzenia.
prowokacja polityczna
Działanie mające celowo wywołać określoną reakcję polityczną, społeczną lub emocjonalną, często eskalując napięcie.
prywatność
Prawo i możliwość decydowania o dostępie do własnych danych, informacji oraz sfery życia osobistego.
prywatny inwestor
Osoba lub podmiot niebędący organem publicznym, który lokuje kapitał w przedsiębiorstwie, projekcie lub aktywach w oczekiwaniu na korzyści ekonomiczne. Może nabywać udziały, akcje albo inne prawa majątkowe.
przebalansowanie indeksów
Okresowa zmiana składu lub wag spółek w indeksie zgodnie z ustalonymi zasadami. Może powodować zwiększone zakupy i sprzedaż akcji przez fundusze odwzorowujące indeks.
przebudowa naczyń
Proces zmian w strukturze i funkcjonowaniu naczyń krwionośnych, który może dostosowywać ich przepływ do potrzeb tkanek. W ciąży obejmuje także naczynia doprowadzające krew do łożyska.
przecena
Przecena to sprzedaż produktu po obniżonej cenie, często stosowana w celu pozbycia się niesprzedanego zapasu.
przechwycenie
Działanie polegające na zbliżeniu się własnego statku powietrznego do innej maszyny w celu jej identyfikacji, obserwacji lub podjęcia dalszych działań zgodnie z procedurami.
przeciwciała anty-tTG IgA
Przeciwciała oznaczane we krwi w ramach stosowanej obecnie diagnostyki celiakii, razem z całkowitym stężeniem IgA.
przeciwne wiatry walutowe
Negatywny wpływ zmian kursów wymiany na raportowane wyniki finansowe przedsiębiorstwa, zwłaszcza po przeliczeniu zagranicznych przychodów na walutę sprawozdawczą.
przeciążenie g
Miara przyspieszenia odczuwanego przez ciało w odniesieniu do przyspieszenia ziemskiego. W przypadku kolejek górskich opisuje między innymi nacisk działający na ciało podczas gwałtownego ruchu.
przeciążenie jednostki
Stan, w którym statek przewozi więcej osób lub ładunku, niż dopuszczają jego parametry, przepisy albo warunki bezpiecznej żeglugi.
przeciążenie sieci
Stan, w którym zapotrzebowanie na łączność przekracza dostępną przepustowość i możliwości obsługi sieci.
przedawnienie
Przedawnienie to upływ ustawowego terminu, po którym dochodzenie roszczenia może zostać ograniczone lub zablokowane w sądzie. Początek i długość terminu zależą od rodzaju sprawy i właściwych przepisów.
przedkliniczne
Określenie „przedkliniczne” odnosi się do badań prowadzonych przed rozpoczęciem testów z udziałem ludzi, zwykle w laboratorium oraz na modelach zwierzęcych.
przednie podświetlenie
System oświetlenia umieszczony przed powierzchnią ekranu, który pozwala korzystać z urządzenia przy słabym oświetleniu otoczenia.
przedpłata
Kwota przekazana przed dostarczeniem towaru lub wykonaniem usługi, zwykle jako część albo całość uzgodnionej ceny. Jej zapłata nie gwarantuje wykonania świadczenia, jeśli kontrahent nie wywiąże się z umowy.
przedsiębiorstwo rodzinne
Przedsiębiorstwo, którego własność, zarządzanie lub kluczowe decyzje pozostają w rękach członków jednej rodziny. Często zakłada przekazywanie firmy kolejnym pokoleniom.
przedsprzedaż
Sprzedaż produktu rozpoczęta przed jego oficjalnym udostępnieniem lub premierą.
przedwstępna umowa sprzedaży
Przedwstępna umowa sprzedaży zobowiązuje strony do zawarcia w przyszłości właściwej umowy sprzedaży. Określa najważniejsze warunki planowanej transakcji.
przedział ufności
Zakres wartości pokazujący niepewność oszacowania wyniku badania.
przegląd systematyczny
Analiza wcześniej przeprowadzonych badań według określonych kryteriów, mająca zebrać dostępne dowody dotyczące danego pytania badawczego.
przegub ramienia robotycznego
Przegub ramienia robotycznego to ruchome połączenie segmentów ramienia, które umożliwia zmianę jego położenia i kierunku działania. W urządzeniach kosmicznych pozwala na wykonywanie precyzyjnych operacji.