Słownik redakcyjny

Definicje i pojęcia

Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.

Liczba haseł
7068
Widoczny zakres
5041-5130

Indeks alfabetyczny

P

90 haseł

  1. proces wydawania pozwoleń

    Proces wydawania pozwoleń obejmuje decyzje administracyjne potrzebne do rozpoczęcia i prowadzenia inwestycji energetycznej.

  2. proces wyzwalany zdarzeniem

    Proces uruchamiany automatycznie po wystąpieniu określonego zdarzenia w systemie lub organizacji.

  3. procesor

    Główny układ wykonujący instrukcje programów i przeprowadzający operacje na danych. Jego parametry wpływają między innymi na szybkość działania urządzenia i zużycie energii.

  4. producent

    Osoba odpowiedzialna za organizację i koordynowanie produkcji, w tym harmonogram, zasoby oraz współpracę zespołu.

  5. producent wykonawczy

    Osoba nadzorująca najważniejsze aspekty produkcji, w tym organizację pracy, budżet, harmonogram i realizację projektu zgodnie z przyjętymi założeniami.

  6. produkcja seryjna

    Wytwarzanie wielu podobnych egzemplarzy według powtarzalnego procesu, zwykle z wykorzystaniem ustalonej organizacji pracy i wyspecjalizowanych stanowisk.

  7. produkty naftowe

    Substancje otrzymywane z ropy naftowej w procesie jej przerobu, między innymi paliwa, oleje i asfalty. Są przedmiotem obrotu na rynkach energetycznych.

  8. produkty przetworzone

    Żywność, która została poddana procesom zmieniającym jej pierwotną postać, takim jak gotowanie, konserwowanie, suszenie lub łączenie składników.

  9. produkty rafinowane

    Substancje otrzymywane w wyniku przetwarzania ropy naftowej w rafineriach, takie jak paliwa i inne wyroby naftowe.

  10. produkty ropopochodne

    Substancje otrzymywane w wyniku przetwarzania ropy naftowej, takie jak paliwa i oleje.

  11. produktywność pracy

    Ilość pracy wykonanej przez pracowników w określonym czasie. Wysokie temperatury mogą utrudniać pracę i zmniejszać jej wydajność.

  12. proentropiczne

    Określenie firm projektowanych tak, aby działały i rozwijały się w warunkach niepewności, zmian oraz rosnącego nieuporządkowania otoczenia.

  13. proeuropejski kurs

    Kierunek polityki zakładający zacieśnianie współpracy z państwami i instytucjami europejskimi oraz popieranie integracji europejskiej.

  14. profil aerodynamiczny

    Kształt przekroju łopaty lub skrzydła, który wpływa na powstawanie siły nośnej i oporu podczas przepływu powietrza.

  15. profil poboru

    Opis tego, ile energii i w jakich porach zużywa gospodarstwo domowe lub inny odbiorca.

  16. profilowanie behawioralne

    Analizowanie sposobu korzystania z urządzenia lub systemu w celu określenia cech aktywności użytkownika i oceny jej znaczenia.

  17. profilowanie celu ataku

    Analiza cech, znaczenia i podatności potencjalnego celu w celu ustalenia, dlaczego mógł zostać wybrany przez sprawców.

  18. profilowanie toru

    Nachylenie nawierzchni na zakręcie, które pomaga samochodom utrzymać tor jazdy przy dużej prędkości.

  19. program Copernicus

    Unijny program obserwacji Ziemi wykorzystujący dane z satelitów i innych źródeł do monitorowania środowiska, zmian na powierzchni planety oraz sytuacji kryzysowych.

  20. program atomowy

    Zorganizowany zespół działań państwa dotyczących rozwoju, badań, wykorzystania lub kontroli technologii jądrowych.

  21. program nuklearny

    Zorganizowany zakres prac, badań i infrastruktury związanych z technologiami jądrowymi. Może obejmować zastosowania cywilne, energetyczne lub wojskowe.

  22. program pożyczkowy

    Program pożyczkowy to mechanizm finansowania, w którym środki są udostępniane w formie pożyczek i podlegają zwrotowi na określonych warunkach. W artykule służy finansowaniu zamówień w sektorze zbrojeniowym.

  23. program produkcyjny

    Zorganizowany plan przygotowania i wytwarzania określonego modelu lub rodziny produktów, uwzględniający wymagania techniczne i ekonomiczne.

  24. program ratalny

    Rozwiązanie umożliwiające zakup produktu z odroczeniem pełnej płatności i spłatą ceny w regularnych ratach przez ustalony czas.

  25. programowalne sterowniki logiczne (PLC)

    Programowalne sterowniki logiczne, oznaczane skrótem PLC, to urządzenia sterujące maszynami i procesami przemysłowymi. Wykonują zaprogramowane instrukcje na podstawie danych otrzymywanych z urządzeń pomiarowych.

  26. prohormon

    Prohormon to nieaktywna lub mało aktywna cząsteczka prekursorowa, z której po enzymatycznym przecięciu mogą powstać krótsze peptydy, w tym hormony.

  27. projekcja siły

    Zdolność państwa do rozmieszczania i wykorzystywania sił wojskowych poza własnym terytorium w celu wywierania wpływu lub prowadzenia operacji.

  28. projekcje demograficzne

    Szacunki dotyczące przyszłej liczby i struktury ludności, opracowywane na podstawie danych oraz założeń dotyczących urodzeń, zgonów i migracji.

  29. projekt wiodący

    Projekt wiodący to propozycja legislacyjna, która stanowi podstawę dalszych prac nad danym aktem prawnym. Pozostałe projekty dotyczące tej samej kwestii mogą zostać na tym etapie pominięte.

  30. projektor analogowy

    Urządzenie wyświetlające obraz z fizycznej taśmy filmowej, a nie z cyfrowego pliku. Wymaga odpowiedniej aparatury i obsługi taśmy podczas projekcji.

  31. projektor otworkowy

    Proste urządzenie, które pokazuje pośredni obraz Słońca na powierzchni zamiast kierować wzrok na tarczę Słońca.

  32. projektowanie edge-to-edge

    Sposób projektowania interfejsu, w którym zawartość może rozciągać się do krawędzi ekranu, także w pobliżu pasków systemowych.

  33. projektowanie eksperymentów

    Metodyczne planowanie serii obliczeń lub testów w celu zbadania wpływu wielu zmiennych. W CEA v3 może obejmować dziesiątki tysięcy automatycznie uruchamianych przypadków.

  34. projektowanie inkluzywne

    Podejście do projektowania produktów, usług i przestrzeni, które uwzględnia różnorodne możliwości, potrzeby i ograniczenia użytkowników.

  35. projektowanie molekularne

    Planowanie i modyfikowanie struktury cząsteczek chemicznych w celu uzyskania określonych właściwości, takich jak zapach, trwałość lub sposób oddziaływania z receptorami.

  36. projektowanie uniwersalne

    Projektowanie uniwersalne polega na uwzględnianiu różnych potrzeb użytkowników już na etapie tworzenia infrastruktury, usług i procedur, zamiast dostosowywania ich dopiero po powstaniu.

  37. projekty badawczo-rozwojowe

    Przedsięwzięcia łączące badania i prace rozwojowe w celu opracowania nowych lub ulepszonych produktów, technologii albo metod.

  38. prokuratura

    Organ państwowy odpowiedzialny za prowadzenie lub nadzorowanie postępowań przygotowawczych oraz reprezentowanie interesu publicznego przed sądem.

  39. promieniowanie gamma

    Bardzo wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. W opisywanym układzie pochodzi ze źródeł kosmicznych i wywołuje krótkie błyski atmosferyczne.

  40. promieniowanie kosmiczne

    Strumień wysokoenergetycznych cząstek i fal docierających z przestrzeni kosmicznej, który może uszkadzać elektronikę oraz wpływać na organizmy.

  41. promieniowanie podczerwone

    Zakres promieniowania elektromagnetycznego niewidoczny dla ludzkiego oka. Część tego promieniowania jest pochłaniana przez atmosferę przy obserwacjach z ziemi.

  42. promieniowanie rentgenowskie

    Wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. W astronomii pozwala obserwować bardzo gorący gaz i gwałtowne procesy zachodzące wokół gwiazd oraz czarnych dziur.

  43. promotor genu

    Promotor genu to odcinek DNA związany z rozpoczęciem transkrypcji, czyli przepisywaniem informacji z genu na RNA. Stanowi miejsce, do którego mogą przyłączać się czynniki transkrypcyjne i inne białka regulacyjne.

  44. prompt

    Prompt to instrukcja, pytanie lub zestaw danych przekazywany modelowi AI w celu uzyskania odpowiedzi albo wykonania zadania. Jego treść wpływa na sposób działania modelu i wynik generowany przez system.

  45. prompt injection

    Technika ataku na model językowy, w której specjalnie przygotowana treść wejściowa próbuje skłonić go do zignorowania ustalonych zasad lub wykonania niepożądanych poleceń.

  46. prompt systemowy

    Instrukcje przekazywane modelowi przed właściwą rozmową lub zadaniem. Określają między innymi rolę agenta, jego zasady działania i dostępny kontekst.

  47. proof-of-work

    Mechanizm wymagający wykonania obliczeń, aby potwierdzić utworzenie konta lub wykonanie określonej operacji.

  48. propagacja termiczna

    Zjawisko polegające na rozprzestrzenianiu się reakcji cieplnej w baterii. W opisywanym przypadku Volkswagen wskazuje, że może ono oznaczać pożar wewnątrz akumulatora.

  49. propaganda

    Zorganizowane przekazywanie treści mających kształtować poglądy i zachowania odbiorców zgodnie z interesem nadawcy. Propaganda często selekcjonuje informacje i przedstawia je w sposób perswazyjny.

  50. propan-butan

    Propan-butan to mieszanina gazów, głównie propanu i butanu, przechowywana w postaci skroplonej pod ciśnieniem i wykorzystywana jako paliwo.

  51. proporcje obrazu

    Stosunek szerokości obrazu do jego wysokości, określający jego kształt, na przykład poziomy, pionowy lub kwadratowy.

  52. prospekt

    Zawodnik będący na wcześniejszym etapie kariery, którego klub ocenia jako potencjalnie wartościowego gracza na przyszłość, często rozwijającego się w niższych ligach.

  53. prospektywne badanie

    Prospektywne badanie polega na zbieraniu i analizowaniu danych dotyczących zdarzeń obserwowanych od momentu rozpoczęcia badania. Pozwala ocenić działanie rozwiązania w rzeczywistych warunkach, zanim znany będzie końcowy wynik obserwacji.

  54. prostatektomia robotyczna

    Operacja polegająca na usunięciu gruczołu krokowego z wykorzystaniem systemu robotycznego sterowanego przez chirurga. Jest stosowana między innymi w leczeniu raka prostaty.

  55. protagonista

    Główna postać utworu, której działania, doświadczenia lub perspektywa organizują przedstawioną historię.

  56. protagonistka

    Główna bohaterka utworu, której działania i losy stanowią centralny element jego fabuły.

  57. protekcjonizm

    Polityka ochrony krajowych producentów przed zagraniczną konkurencją za pomocą barier handlowych lub innych preferencji.

  58. protokoły sterowania

    Zestawy reguł określających sposób wymiany danych i poleceń między urządzeniem sterującym a dronem.

  59. protokół bezpieczeństwa

    Ustalony zestaw zasad i procedur służących rozpoznawaniu zagrożeń, ograniczaniu ryzyka oraz reagowaniu na incydenty związane z działaniem systemu lub organizacji.

  60. protokół danych produktowych

    Zestaw uzgodnionych zasad określających, jak systemy zapisują, przekazują i interpretują informacje o produktach.

  61. protokół międzynarodowy

    Formalne, prawnie wiążące porozumienie uzupełniające lub rozwijające zasady współpracy państw w określonej sprawie.

  62. protokół wstrząśnienia mózgu

    Procedura medyczna stosowana po podejrzeniu wstrząśnienia mózgu. Zawodnik jest monitorowany i może wrócić do gry dopiero po spełnieniu określonych kryteriów.

  63. protonowo sprzężony transfer elektronu

    Reakcja, w której przenoszenie elektronu jest powiązane z przenoszeniem protonu. Ruch obu cząstek może omijać kosztowne energetycznie etapy pośrednie.

  64. prototyp

    Wczesna, testowa wersja produktu lub urządzenia, tworzona w celu sprawdzenia jego konstrukcji, działania i przydatności przed rozpoczęciem produkcji seryjnej.

  65. prototypowanie

    Proces tworzenia i testowania wstępnych wersji produktu lub jego elementu przed rozpoczęciem produkcji docelowej. Pozwala sprawdzić założenia konstrukcyjne i wykryć problemy.

  66. prowadnik pilarki

    Element pilarki w postaci szyny, po której porusza się łańcuch tnący.

  67. proweniencja

    Proweniencja to udokumentowana historia pochodzenia i własności dzieła lub innego obiektu, obejmująca kolejnych posiadaczy oraz okoliczności jego nabycia, utraty lub przekazania.

  68. prowincjał

    Prowincjał to przełożony prowincji zakonnej, czyli regionalnej jednostki zgromadzenia.

  69. prowokacja polityczna

    Działanie mające celowo wywołać określoną reakcję polityczną, społeczną lub emocjonalną, często eskalując napięcie.

  70. prywatność

    Prawo i możliwość decydowania o dostępie do własnych danych, informacji oraz sfery życia osobistego.

  71. prywatny inwestor

    Osoba lub podmiot niebędący organem publicznym, który lokuje kapitał w przedsiębiorstwie, projekcie lub aktywach w oczekiwaniu na korzyści ekonomiczne. Może nabywać udziały, akcje albo inne prawa majątkowe.

  72. przebalansowanie indeksów

    Okresowa zmiana składu lub wag spółek w indeksie zgodnie z ustalonymi zasadami. Może powodować zwiększone zakupy i sprzedaż akcji przez fundusze odwzorowujące indeks.

  73. przebudowa naczyń

    Proces zmian w strukturze i funkcjonowaniu naczyń krwionośnych, który może dostosowywać ich przepływ do potrzeb tkanek. W ciąży obejmuje także naczynia doprowadzające krew do łożyska.

  74. przecena

    Przecena to sprzedaż produktu po obniżonej cenie, często stosowana w celu pozbycia się niesprzedanego zapasu.

  75. przechwycenie

    Działanie polegające na zbliżeniu się własnego statku powietrznego do innej maszyny w celu jej identyfikacji, obserwacji lub podjęcia dalszych działań zgodnie z procedurami.

  76. przeciwciała anty-tTG IgA

    Przeciwciała oznaczane we krwi w ramach stosowanej obecnie diagnostyki celiakii, razem z całkowitym stężeniem IgA.

  77. przeciwne wiatry walutowe

    Negatywny wpływ zmian kursów wymiany na raportowane wyniki finansowe przedsiębiorstwa, zwłaszcza po przeliczeniu zagranicznych przychodów na walutę sprawozdawczą.

  78. przeciążenie g

    Miara przyspieszenia odczuwanego przez ciało w odniesieniu do przyspieszenia ziemskiego. W przypadku kolejek górskich opisuje między innymi nacisk działający na ciało podczas gwałtownego ruchu.

  79. przeciążenie jednostki

    Stan, w którym statek przewozi więcej osób lub ładunku, niż dopuszczają jego parametry, przepisy albo warunki bezpiecznej żeglugi.

  80. przeciążenie sieci

    Stan, w którym zapotrzebowanie na łączność przekracza dostępną przepustowość i możliwości obsługi sieci.

  81. przedawnienie

    Przedawnienie to upływ ustawowego terminu, po którym dochodzenie roszczenia może zostać ograniczone lub zablokowane w sądzie. Początek i długość terminu zależą od rodzaju sprawy i właściwych przepisów.

  82. przedkliniczne

    Określenie „przedkliniczne” odnosi się do badań prowadzonych przed rozpoczęciem testów z udziałem ludzi, zwykle w laboratorium oraz na modelach zwierzęcych.

  83. przednie podświetlenie

    System oświetlenia umieszczony przed powierzchnią ekranu, który pozwala korzystać z urządzenia przy słabym oświetleniu otoczenia.

  84. przedpłata

    Kwota przekazana przed dostarczeniem towaru lub wykonaniem usługi, zwykle jako część albo całość uzgodnionej ceny. Jej zapłata nie gwarantuje wykonania świadczenia, jeśli kontrahent nie wywiąże się z umowy.

  85. przedsiębiorstwo rodzinne

    Przedsiębiorstwo, którego własność, zarządzanie lub kluczowe decyzje pozostają w rękach członków jednej rodziny. Często zakłada przekazywanie firmy kolejnym pokoleniom.

  86. przedsprzedaż

    Sprzedaż produktu rozpoczęta przed jego oficjalnym udostępnieniem lub premierą.

  87. przedwstępna umowa sprzedaży

    Przedwstępna umowa sprzedaży zobowiązuje strony do zawarcia w przyszłości właściwej umowy sprzedaży. Określa najważniejsze warunki planowanej transakcji.

  88. przedział ufności

    Zakres wartości pokazujący niepewność oszacowania wyniku badania.

  89. przegląd systematyczny

    Analiza wcześniej przeprowadzonych badań według określonych kryteriów, mająca zebrać dostępne dowody dotyczące danego pytania badawczego.

  90. przegub ramienia robotycznego

    Przegub ramienia robotycznego to ruchome połączenie segmentów ramienia, które umożliwia zmianę jego położenia i kierunku działania. W urządzeniach kosmicznych pozwala na wykonywanie precyzyjnych operacji.

Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.