Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 5882
- Widoczny zakres
- 5491-5580
Indeks alfabetyczny
W
90 haseł
wskaźnik zdawalności
Miara pokazująca, jaka część osób przystępujących do egzaminu uzyskała wynik pozytywny w określonym okresie lub według określonych zasad.
wskaźnik zwrotów
Miara pokazująca, jaka część opakowań trafia z powrotem do wyznaczonego systemu zbiórki.
wskaźnik śmiertelności
Odsetek zgonów wśród osób, u których potwierdzono daną chorobę.
wskaźniki makroekonomiczne
Wskaźniki makroekonomiczne to mierniki opisujące stan i przewidywany rozwój całej gospodarki, wykorzystywane między innymi w planowaniu finansów publicznych.
wsparcie logistyczne
Planowanie i zapewnianie zasobów potrzebnych do przeprowadzenia określonych działań, w tym transportu, zakwaterowania, zaopatrzenia i organizacji pracy.
wsparcie wojskowe
Pomoc udzielana stronie konfliktu w celu zwiększenia jej zdolności do prowadzenia działań zbrojnych, obejmująca między innymi broń, amunicję, sprzęt, szkolenia lub informacje.
wspólna gałąź serwisowa
Wspólna baza kodu, aktualizacji bezpieczeństwa i poprawek jakości, z której korzysta kilka wersji Windows 11.
wspólne podejmowanie decyzji
Model opieki, w którym pacjent i lekarz wspólnie rozważają dostępne możliwości leczenia, ich skutki oraz zgodność z wartościami i preferencjami pacjenta.
współczesne niewolnictwo
Współczesne niewolnictwo to określenie praktyk, w których ludzi pozbawia się wolności lub zmusza do pracy i podporządkowania.
współczynnik dzietności
Wskaźnik określający przeciętną liczbę dzieci przypadającą na jedną kobietę, przy założeniu utrzymania określonych wzorców urodzeń.
współczynnik dżina
Proponowana miara różnicy między dosłownym poleceniem użytkownika, jego rozsądną intencją a faktycznym działaniem agenta AI.
współczynnik oporu aerodynamicznego
Liczba opisująca aerodynamiczną skuteczność kształtu pojazdu. Niższa wartość oznacza mniejszy opór przy porównywalnych warunkach.
współczynnik oporu powietrza
Bezwymiarowy parametr opisujący, jak skutecznie kształt nadwozia ogranicza opór stawiany przez powietrze podczas jazdy.
współczynnik ryzyka
Miara porównująca tempo występowania badanego zdarzenia w dwóch grupach podczas obserwacji.
współczynnik wykorzystania mocy
Relacja rzeczywistej produkcji energii do produkcji możliwej przy nieprzerwanej pracy instalacji z pełną mocą.
współdzielenie technologii
Udostępnianie innym podmiotom technologii, narzędzi, wiedzy lub infrastruktury w celu umożliwienia ich wspólnego wykorzystania albo dalszego rozwoju.
współfinansowanie
Finansowanie danego działania lub przedsięwzięcia przez co najmniej dwa podmioty, które wspólnie pokrywają jego koszty.
współpraca bilateralna
Współpraca bilateralna to współpraca prowadzona między dwoma państwami, instytucjami lub innymi podmiotami. Może dotyczyć między innymi gospodarki, energetyki, obronności albo dyplomacji.
współpraca energetyczna
Współpraca energetyczna to działania dotyczące między innymi dostaw surowców i energii, infrastruktury, handlu oraz bezpieczeństwa energetycznego. Może być prowadzona między państwami, przedsiębiorstwami lub instytucjami.
współpraca transatlantycka
Współdziałanie państw i instytucji Europy oraz Ameryki Północnej, zwłaszcza w dziedzinie bezpieczeństwa, polityki i gospodarki.
współpraca transgraniczna
Wspólne działania podmiotów z co najmniej dwóch państw sąsiadujących, obejmujące między innymi gospodarkę, badania, infrastrukturę lub usługi publiczne.
współspalanie biomasy
Jednoczesne spalanie biomasy i innego paliwa, na przykład węgla, w celu produkcji energii.
wstrzyknięcie kodu
Wykorzystanie danych wejściowych do wykonania nieautoryzowanych instrukcji w przetwarzanym programie lub szablonie.
wstrzymanie się od głosu
Oddanie głosu, które nie popiera ani nie odrzuca projektu. W procedurach Rady Bezpieczeństwa ONZ wstrzymanie się stałego członka nie jest równoznaczne z wetem.
wstrząs anafilaktyczny
Wstrząs anafilaktyczny to ciężka, nagła reakcja alergiczna, która może zagrażać życiu. Wymaga szybkiej pomocy medycznej.
wstępne dane
Informacje dostępne przed zakończeniem pełnego sprawdzania, zliczania lub oficjalnego zatwierdzenia wyników.
wstępne przygotowanie baterii
Proces przygotowania baterii samochodu elektrycznego do określonych warunków pracy, między innymi przed ładowaniem.
wstępne zabezpieczenie
Tymczasowy środek sądowy mający zapobiec dalszej szkodzie lub zabezpieczyć możliwe roszczenie przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy.
wstępne zatwierdzenie ugody
Decyzja sądu, która na początkowym etapie akceptuje ugodę jako możliwą do dalszego procedowania, ale nie oznacza jeszcze jej ostatecznego zatwierdzenia ani rozpoczęcia wypłat.
wstępny nakaz
Tymczasowe zarządzenie sądu wydawane w toku postępowania, które ma szybko ograniczyć określone działania do czasu pełniejszego rozpoznania sprawy.
wtrysk paliwa
Układ, który dostarcza paliwo do silnika za pomocą sterowanych elektronicznie wtryskiwaczy. Zastępuje gaźnik i pozwala precyzyjniej kontrolować skład mieszanki.
wybory parlamentarne
Wybory, w których obywatele wybierają przedstawicieli do parlamentu, czyli organu ustawodawczego państwa.
wybory powszechne
Głosowanie, w którym uprawnieni wyborcy wybierają osoby obejmujące urząd publiczny, a nie tylko kandydata wewnątrz partii.
wybory stanowe
Wybory, w których mieszkańcy danego stanu wybierają jego przedstawicieli lub rozstrzygają kwestie dotyczące władz i polityki stanowej.
wybory śródokresowe
Wybory odbywające się w połowie kadencji prezydenta USA. Obejmują między innymi wybór części członków Kongresu.
wycena
Oszacowanie wartości przedsiębiorstwa, zwykle na podstawie jego wyników, perspektyw rozwoju, aktywów i zainteresowania inwestorów.
wycena aktywów
Oszacowanie wartości ekonomicznej składników majątku, takich jak akcje, obligacje, waluty, nieruchomości lub surowce. Na wycenę wpływają między innymi oczekiwane zyski, ryzyko i sytuacja rynkowa.
wycena firm
Proces szacowania wartości przedsiębiorstwa na podstawie jego majątku, wyników finansowych, perspektyw rozwoju i warunków rynkowych. Wycena może wpływać na cenę sprzedaży udziałów lub całej firmy.
wycena pierwotna
Wartość spółki ustalona w pierwotnej transakcji finansowania, takiej jak runda inwestycyjna lub oferta nowych akcji. Służy jako punkt odniesienia do porównywania późniejszych wycen rynkowych.
wycena po rundzie
Wartość całej firmy ustalona po zakończeniu rundy finansowania, uwzględniająca pozyskany w niej kapitał.
wycena przedsiębiorstwa
Szacunkowa wartość przedsiębiorstwa ustalana na potrzeby inwestycji, finansowania lub transakcji. Nie musi być równa wartości księgowej ani ostatecznej cenie sprzedaży.
wycena rynkowa
Wartość spółki wynikająca z bieżącej ceny jej akcji oraz liczby wyemitowanych akcji. Zmienia się wraz z notowaniami na rynku.
wycena surowców
Wycena surowców to określanie ich wartości rynkowej na podstawie między innymi podaży, popytu, zapasów, kosztów wydobycia i oczekiwań inwestorów.
wycena w pełni rozwodniona
Wycena w pełni rozwodniona uwzględnia potencjalne akcje, które mogą powstać między innymi wskutek realizacji opcji lub konwersji innych instrumentów.
wychwyt dwutlenku węgla
Proces oddzielania dwutlenku węgla od strumienia gazów, na przykład powstających podczas procesów przemysłowych, aby ograniczyć jego emisję do atmosfery.
wyciek arkusza egzaminacyjnego
Nieuprawnione ujawnienie treści arkusza egzaminacyjnego przed rozpoczęciem lub w trakcie egzaminu.
wyciek danych
Nieuprawnione ujawnienie, udostępnienie lub opublikowanie informacji, które powinny pozostawać pod kontrolą ich właściciela albo administratora.
wyciąg bankowy
Zestawienie operacji wykonanych na rachunku lub karcie w określonym okresie, często wraz z datami i kwotami transakcji.
wydajność
Wydajność opisuje, jak sprawnie system wykonuje zadania przy określonym czasie, zużyciu zasobów i jakości działania.
wydajność na wat
Miara pokazująca, ile pracy urządzenie wykonuje przy określonym zużyciu energii. W urządzeniach przenośnych wpływa między innymi na czas pracy i temperaturę.
wydanie utrzymaniowe
Wydanie utrzymaniowe to aktualizacja skupiona przede wszystkim na poprawianiu błędów, stabilności i niezawodności istniejących funkcji, a nie na wprowadzaniu dużych nowości.
wydatki konsumenckie
Pieniądze wydawane przez osoby prywatne na towary i usługi; w aplikacjach mogą obejmować opłaty za dostęp do treści, zakupy i inne płatności użytkowników.
wydatki operacyjne
Koszty bieżącego funkcjonowania przedsiębiorstwa, niezwiązane bezpośrednio z wytworzeniem konkretnego produktu. Obejmują między innymi sprzedaż, administrację, badania i rozwój.
wydobycie kryptowalut
Wydobycie kryptowalut to proces wykonywania obliczeń lub innych czynności technicznych służących zatwierdzaniu transakcji i tworzeniu nowych jednostek kryptowaluty w systemach, które przewidują taki mechanizm.
wyjście obrazowe
Obraz lub inny materiał wizualny wygenerowany przez model na podstawie danych wejściowych lub polecenia użytkownika.
wykluczenie z partii
Formalne usunięcie osoby z grona członków partii politycznej, zwykle w następstwie postępowania przewidzianego w jej wewnętrznych zasadach.
wykonalność projektu
Wykonalność projektu oznacza możliwość jego przeprowadzenia przy uwzględnieniu warunków technicznych, finansowych, organizacyjnych i prawnych. Jej ocena pomaga ustalić, czy założenia projektu są realistyczne.
wykonalność wyroku
Wykonalność wyroku oznacza możliwość przymusowego zrealizowania obowiązków określonych przez sąd, na przykład zapłaty pieniędzy lub wydania rzeczy.
wykonanie kodu bez uwierzytelnienia
Możliwość uruchomienia instrukcji lub programu na zaatakowanym systemie bez wcześniejszego zalogowania się lub przedstawienia poświadczeń. Skutki zależą między innymi od uprawnień procesu, który wykonuje kod.
wykonywanie spekulatywne
Mechanizm wydajnościowy, w którym procesor przewiduje przyszłe instrukcje i wykonuje je przed potwierdzeniem, że należą do właściwej ścieżki programu.
wykroczenie
Czyn zabroniony przez ustawę, zagrożony karą przewidzianą w przepisach o wykroczeniach. Jest mniej poważny niż przestępstwo.
wykroczenie drogowe
Naruszenie przepisów ruchu drogowego zakwalifikowane przez ustawę jako wykroczenie, a nie przestępstwo.
wylesianie
Trwałe usuwanie lasów, zwykle w celu przeznaczenia zajmowanego przez nie terenu na rolnictwo, drogi, zabudowę lub inne formy użytkowania.
wylinka
Zrzucenie starego pancerza przez stawonoga, umożliwiające wzrost.
wymagania regulacyjne
Wiążące warunki ustanowione przez przepisy i organy nadzoru, które produkt, usługa lub działalność muszą spełnić, aby mogły być legalnie oferowane lub prowadzone.
wymazanie danych
Proces trwałego usunięcia danych z urządzenia, zwykle w celu uniemożliwienia ich odczytania przez osoby nieupoważnione.
wymiana wywiadowcza
Przekazywanie informacji i ocen dotyczących zagrożeń między służbami wywiadowczymi różnych państw.
wymiar sprawiedliwości
Działalność sądów polegająca na rozstrzyganiu spraw i stosowaniu prawa, w tym na orzekaniu o odpowiedzialności za przestępstwa.
wymiar strategiczny
Znaczenie sprawy dla długofalowych celów, bezpieczeństwa i pozycji państwa, a nie tylko dla bieżących decyzji.
wymogi kapitałowe
Wymogi kapitałowe to regulacyjne zasady określające minimalny poziom kapitału, który bank musi utrzymywać względem skali i ryzyka swojej działalności. Mają zwiększać odporność banku na straty.
wymuszenie okupu
Próba uzyskania pieniędzy w zamian za nieujawnianie lub zwrot wykradzionych danych.
wymuszony restart
Procedura ponownego uruchomienia iPada, używana wtedy, gdy tablet nie reaguje prawidłowo. Nie usuwa danych.
wynagrodzenie
Zapłata należna za wykonywanie pracy lub świadczenie usług, ustalana zwykle w umowie i wypłacana w określonych odstępach czasu.
wynagrodzenie podstawowe
Stała część wynagrodzenia wypłacana za pracę, niezależna od premii, dodatków i innych świadczeń. W ofertach rekrutacyjnych podaje się ją zwykle jako kwotę roczną lub miesięczną.
wynagrodzenie zmienne
Część wynagrodzenia zależna od wyników firmy, realizacji celów lub innych określonych kryteriów, często wypłacana w formie premii.
wynik kasowy
Suma wpływów uzyskanych przez przedstawienie ze sprzedaży biletów w określonym czasie lub w całym okresie eksploatacji.
wynik white-glove
Określenie aukcji, na której wszystkie wystawione obiekty znajdują nabywców.
wyniki finansowe
Miary opisujące sytuację ekonomiczną przedsiębiorstwa w określonym czasie, między innymi przychody, koszty, zysk lub stratę.
wyniki kwartalne
Okresowe sprawozdanie przedstawiające sytuację finansową i działalność spółki w jednym kwartale. Obejmuje między innymi przychody, koszty, zysk lub stratę oraz wybrane dane operacyjne.
wyobcowanie
Stan poczucia oddalenia od innych ludzi, wspólnoty, instytucji lub uznawanych norm, któremu może towarzyszyć brak przynależności i zaufania.
wypalanie kontrolowane
Planowane użycie ognia w określonych warunkach, aby ograniczyć ilość roślinności mogącej później stać się paliwem dla niekontrolowanego pożaru.
wypalenie
Stan długotrwałego wyczerpania psychicznego i emocjonalnego, któremu może towarzyszyć spadek motywacji, dystans wobec wykonywanych zadań oraz poczucie przeciążenia.
wypalenie zawodowe
Wypalenie zawodowe to stan silnego wyczerpania fizycznego, psychicznego i emocjonalnego wywołanego długotrwałym, niezarządzanym stresem związanym z pracą.
wypowiedzenie umowy
Jednostronne oświadczenie strony umowy prowadzące do jej zakończenia po upływie określonego terminu, jeśli przepisy lub umowa przewidują taki tryb.
wyproszenie
Poród u lochy, czyli urodzenie przez nią prosiąt. Pierwsze wyproszenie oznacza pierwszy poród samicy w jej cyklu rozrodczym.
wyraźna zgoda
Jednoznaczne zezwolenie osoby na określone działanie, udzielone w sposób pozwalający zrozumieć jego zakres i cel.
wyrok w zawieszeniu
Orzeczona przez sąd kara, której wykonanie zostaje czasowo zawieszone pod warunkiem przestrzegania określonych obowiązków i niewystąpienia przesłanek do jej zarządzenia.
wyrzutnia
Urządzenie lub platforma służąca do przygotowania i wystrzelenia pocisków lub innych środków bojowych.
wysoki drążek
Przyrząd gimnastyczny złożony z poziomego drążka umieszczonego na dużej wysokości, na którym zawodnik wykonuje wymachy, obroty i elementy akrobatyczne.
wysokie technologie
Technologie oparte na zaawansowanej wiedzy naukowej i technicznej, zwykle wymagające intensywnych badań i rozwoju.