Słownik redakcyjny
Definicje i pojęcia
Uporządkowany indeks terminów technicznych, prawnych, gospodarczych i naukowych występujących w naszych publikacjach.
- Liczba haseł
- 7068
- Widoczny zakres
- 6931-7020
Indeks alfabetyczny
Ć
3 haseł
ćmy dzienne
Ćmy dzienne to gatunki ciem, które są aktywne przede wszystkim w porze dziennej, a nie nocą.
ćwiczenia izometryczne
Ćwiczenia, w których mięśnie pozostają napięte, a staw i pozycja ciała zmieniają się niewiele. Przykładami są przysiad przy ścianie, deska i ściskanie dłoni.
ćwiczenia wolne
Konkurencja gimnastyczna wykonywana na specjalnej sprężystej planszy, obejmująca elementy akrobatyczne, skoki, obroty i układ choreograficzny.
Ł
31 haseł
Ładowanie solarne
Uzupełnianie energii z wykorzystaniem światła, realizowane za pomocą elementów fotowoltaicznych zintegrowanych z urządzeniem.
Ładowanie wysoką mocą
Ładowanie wysoką mocą pozwala szybciej uzupełniać energię w akumulatorze samochodu elektrycznego, jeśli auto i infrastruktura obsługują odpowiednie parametry.
Łagodne zaburzenia poznawcze
Mierzalne problemy z pamięcią lub myśleniem, większe niż typowe dla prawidłowego starzenia, ale nie zawsze poważnie utrudniające codzienne funkcjonowanie.
Łańcuch dostaw oprogramowania
Łańcuch dostaw oprogramowania obejmuje narzędzia, pakiety i procesy używane do tworzenia, przechowywania oraz wdrażania aplikacji.
Łuk okołohoryzontalny
Barwne zjawisko optyczne w atmosferze, powstające, gdy światło słoneczne załamuje się w poziomo ustawionych kryształach lodu w chmurze cirrus.
Łysienie plackowate
Choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje mieszki włosowe i powoduje utratę włosów, często w postaci wyraźnych placków.
Łączność LTE
Mobilna transmisja danych, która pozwala kompatybilnemu urządzeniu korzystać z sieci komórkowej bez połączenia ze smartfonem.
Łączność przekaźnikowa
System komunikacji, w którym satelita pośredniczy w przekazywaniu danych między statkiem kosmicznym a stacją naziemną.
ładowanie AC
Ładowanie prądem przemiennym, dostępne między innymi w hotelach, na kempingach i w zwykłych gniazdach.
ładowanie DC
Ładowanie prądem stałym, zwykle wykorzystywane przez szybkie ładowarki. Wysoka temperatura baterii może ograniczyć jego moc.
ładowanie przewodowe
Sposób uzupełniania energii w akumulatorze za pomocą przewodu połączonego ze źródłem zasilania, takim jak ładowarka lub port USB.
ładowanie prądem stałym
Sposób ładowania akumulatora samochodu elektrycznego, w którym prąd stały trafia do układu magazynowania energii z pominięciem pokładowej ładowarki prądu przemiennego.
ładowanie zwrotne
Funkcja pozwalająca wykorzystać smartfon jako źródło energii dla innych urządzeń, na przykład słuchawek, zegarka lub telefonu.
ładowarka AC poziomu 2
Domowa ładowarka samochodu elektrycznego wykorzystująca prąd przemienny i zaliczana do kategorii Level 2. Jest to określenie używane przede wszystkim na rynku amerykańskim.
ładowarka dwukierunkowa
Ładowarka, która nie tylko przesyła energię do samochodu elektrycznego, lecz także pozwala oddawać ją z powrotem do domu lub sieci.
ładowność
Maksymalna masa ładunku, jaką może bezpiecznie przewieźć pojazd, wagon, statek albo inny środek transportu.
łagodna hybryda
Układ, w którym niewielki silnik elektryczny wspiera jednostkę spalinową, ale zwykle nie napędza samochodu samodzielnie.
łapówka
Łapówka to nienależna korzyść majątkowa lub osobista oferowana albo przekazywana w zamian za określone działanie, decyzję lub zaniechanie.
ława przysięgłych
Zespół obywateli uczestniczących w postępowaniu sądowym, którego zadaniem jest ocena określonych kwestii faktycznych zgodnie z zasadami danego systemu prawnego.
łańcuch chłodniczy
Ciąg urządzeń i procesów zapewniających utrzymanie wymaganej temperatury produktów od przechowywania do sprzedaży.
łańcuch dostaw
Łańcuch dostaw to sieć podmiotów, procesów i środków transportu związanych z pozyskiwaniem surowców, produkcją, magazynowaniem i dostarczaniem towarów odbiorcom.
łańcuch wartości
Zestaw kolejnych działań i podmiotów, które przyczyniają się do powstania produktu lub usługi i zwiększają ich wartość.
łańcuch wykorzystania podatności
Sekwencja kilku podatności użytych w określonej kolejności, aby uzyskać coraz szerszy dostęp do urządzenia.
łopatka turbiny
Element wirnika turbiny, który pracuje w bardzo wysokiej temperaturze i przekazuje energię gazów na ruch obrotowy.
łowcy cieni
Potoczne określenie funkcjonariuszy lub zespołów zajmujących się ustalaniem miejsca pobytu osób ukrywających się przed organami ścigania.
łożysko przodujące
Stan, w którym łożysko znajduje się nisko w macicy i całkowicie lub częściowo zasłania szyjkę macicy, zwiększając ryzyko krwawienia.
łódź minowa
Mała jednostka pływająca przystosowana do rozmieszczania min morskich. Jej zadaniem jest przygotowanie i przeprowadzenie operacji minowania akwenu.
łączność komórkowa
Łączność komórkowa to bezprzewodowa komunikacja urządzeń z siecią operatora za pośrednictwem stacji bazowych i przydzielonych zasobów radiowych.
łączność protokołowa
Prawidłowe komunikowanie się aplikacji i usług za pośrednictwem określonych protokołów sieciowych. Zakłócenia na tym etapie mogą powodować błędy dostępu lub obsługi poczty.
łączność rzeczna
Stopień, w jakim organizmy wodne mogą swobodnie przemieszczać się wzdłuż rzeki i między jej odcinkami. Zapory i inne bariery zmniejszają tę łączność.
łączność siedlisk
Stopień, w jakim różne obszary odpowiednie dla organizmów są ze sobą połączone.
Ś
13 haseł
Ściana działowa
Lekka ściana wewnętrzna, która dzieli pomieszczenia lub lokale, ale nie pełni funkcji konstrukcyjnej budynku.
Ściana oka huraganu
Pierścień najgwałtowniejszych wiatrów i opadów otaczający spokojniejsze oko huraganu. Przejście ściany oka jest charakterystycznym etapem przemieszczania się burzy nad stacją.
Średnia bowlingowa
Wskaźnik pokazujący, ile runów zawodnik rzucający oddaje przeciętnie na jedną zdobytą bramkę. Niższa wartość oznacza skuteczniejszy występ.
Środek ciężkości
Punkt, w którym można umownie skupić masę pojazdu. Im wyżej się znajduje, tym łatwiej o duże przechyły nadwozia podczas skręcania.
Środowisko poliekstremalne
Środowisko poliekstremalne łączy kilka silnych czynników stresowych, między innymi dużą wysokość, bardzo suchy klimat, silne promieniowanie i wysokie zasolenie.
Światło zodiakalne
Delikatna poświata na nocnym niebie powstająca, gdy światło Słońca rozprasza się na pyle międzyplanetarnym.
Świerzb drążący
Zakaźna choroba skóry wywoływana przez mikroskopijne roztocza, które bytują w skórze psa. Może przenosić się między zwierzętami i mieć charakter odzwierzęcy.
ścinanie wiatru
Zmiana prędkości lub kierunku wiatru wraz z wysokością. Silne ścinanie może zaburzać strukturę cyklonu tropikalnego i ograniczać jego rozwój.
ścięgno Achillesa
Ścięgno Achillesa to mocne pasmo tkanki łączące mięśnie łydki z kością piętową. Przenosi siłę mięśni na stopę i umożliwia między innymi chodzenie, bieganie oraz skakanie.
ślad węglowy
Łączna ilość emisji gazów cieplarnianych związanych z działalnością, produktem, usługą lub osobą, zwykle wyrażana jako ekwiwalent dwutlenku węgla.
śledzenie kontaktów
Identyfikowanie osób, które mogły zetknąć się z zakażonym, a następnie obserwowanie ich pod kątem objawów.
śledzenie ruchu głowy
Technologia wykorzystująca dane z czujników ruchu do określania zmian położenia i orientacji głowy. W tym projekcie dane te służą do sterowania kursorem.
śledzenie wzroku
Technologia rejestrująca kierunek i miejsce spojrzenia użytkownika, aby wykorzystać je do wyboru elementów lub sterowania urządzeniem.
Z
43 haseł
zmiany klimatu
Zmiany klimatu to długotrwałe przekształcenia warunków klimatycznych, takich jak temperatura, opady i częstotliwość zjawisk pogodowych.
zmienność
Miara skali i częstotliwości zmian ceny lub wartości aktywa w określonym czasie. Wyższa zmienność oznacza większe wahania, ale sama nie wskazuje, czy cena ostatecznie wzrośnie, czy spadnie.
zmienność rynkowa
Miara skali i częstotliwości zmian cen aktywów, takich jak waluty, akcje czy surowce. Większa zmienność oznacza mniej przewidywalne wahania wartości.
zmienność rytmu serca
Naturalne różnice w długości odstępów między kolejnymi uderzeniami serca.
zmęczenie materiału
Stopniowe osłabianie elementu pod wpływem wielokrotnie powtarzających się obciążeń.
znaczenie strategiczne
Znaczenie istotne z punktu widzenia długofalowych interesów, bezpieczeństwa lub zdolności państwa albo organizacji do realizacji ważnych celów.
znaczące interakcje społeczne
Nazwa zmiany sposobu oceniania treści na Facebooku, wprowadzonej w celu większego premiowania aktywności uznawanej za bardziej osobistą, w tym reakcji i udostępnień.
znaki Unicode
Znaki zapisane w standardzie Unicode, w tym takie, które mogą nie pojawiać się w widocznej treści wiadomości.
znamiona przestępstwa
Ustawowo określone cechy czynu, które muszą wystąpić, aby można go było uznać za konkretne przestępstwo. Obejmują między innymi sposób działania, skutek i stronę podmiotową czynu.
znieczulenie ogólne
Stan kontrolowanej nieświadomości wywołany lekami podczas operacji. Nie musi jednak oznaczać całkowitego zatrzymania przetwarzania bodźców przez układ nerwowy.
zniesławienie
Przekazanie nieprawdziwych informacji, które mogą naruszyć reputację osoby lub organizacji. W amerykańskim prawie ocena takiego naruszenia zależy między innymi od treści wypowiedzi i jej skutków.
zniszczenie mienia
Celowe doprowadzenie rzeczy lub innego prawnie chronionego składnika majątku do utraty, uszkodzenia albo ograniczenia jego użyteczności.
zobowiązania krótkoterminowe
Długi i inne obowiązki finansowe przedsiębiorstwa, które powinny zostać uregulowane w krótkim okresie, zwykle w ciągu 12 miesięcy. Ich wysokość wpływa na bieżące potrzeby gotówkowe firmy.
zobowiązania obronne
Uzgodnione obowiązki państw dotyczące wzajemnej ochrony, reagowania na zagrożenia lub udziału we wspólnych działaniach obronnych.
zobowiązanie wobec NATO
Deklarowana powinność państwa do uczestniczenia w działaniach i realizowania obowiązków wynikających z członkostwa w NATO. Może mieć wymiar polityczny, wojskowy i organizacyjny.
zobrazowania hiperspektralne
Obrazy rejestrujące promieniowanie odbite lub emitowane przez obiekty w wielu, często wąskich, pasmach widma elektromagnetycznego. Ułatwiają rozpoznawanie właściwości roślinności i innych materiałów.
zorganizowana część przedsiębiorstwa
Wyodrębniony organizacyjnie i finansowo zespół składników materialnych i niematerialnych, przeznaczony do realizacji określonych zadań gospodarczych i zdolny do samodzielnego działania.
zorza polarna
Zjawisko powstające, gdy naładowane cząstki oddziałują z atmosferą w obecności pola magnetycznego. Towarzyszą mu między innymi fale radiowe.
zrzeczenie się prawa do pozwu
Umowne zobowiązanie, w którym osoba rezygnuje z dochodzenia określonych roszczeń przed sądem, zwykle w zamian za świadczenie.
zunifikowana architektura pamięci
Organizacja systemu, w której różne układy obliczeniowe, takie jak procesor i układ graficzny, korzystają ze wspólnej pamięci zamiast z odrębnych pul danych.
zunifikowana pamięć
Architektura pamięci, w której różne jednostki układu, takie jak procesor i GPU, korzystają ze wspólnego obszaru pamięci.
zużycie pamięci
Ilość pamięci operacyjnej lub innego rodzaju pamięci systemowej zajmowana przez działającą grę i jej procesy.
zwały
Zwały to zapasy wydobytego węgla zgromadzone na składowiskach, lecz jeszcze niesprzedane lub niewykorzystane. Ich poziom pokazuje relację między wydobyciem a sprzedażą.
zwerbować
Pozyskać osobę do współpracy przy określonym działaniu, zwykle w sposób planowy i często niejawny.
związek przyczynowo-skutkowy
Relacja, w której jedno zjawisko bezpośrednio prowadzi do wystąpienia innego. Samo częstsze współwystępowanie dwóch zjawisk nie wystarcza, aby ją potwierdzić.
związek zawodowy
Związek zawodowy to dobrowolna organizacja pracowników, która reprezentuje ich interesy wobec pracodawcy i uczestniczy w negocjowaniu warunków zatrudnienia.
związki bioaktywne
Substancje obecne między innymi w kawie, które mogą wpływać na procesy zachodzące w organizmie.
związki organiczne
Związki organiczne to substancje chemiczne zawierające węgiel, istotne między innymi w chemii życia.
zwolnienie taryfowe
Całkowite lub częściowe wyłączenie określonych towarów z obowiązku zapłaty cła zgodnie z ustalonymi warunkami.
zwrot VAT
Mechanizm podatkowy pozwalający eksporterowi odzyskać podatek zapłacony przy zakupie towarów i komponentów wykorzystywanych w produkcji.
zwrot z inwestycji
Miara pokazująca, ile zysku lub straty przyniosło przedsięwzięcie w relacji do poniesionych nakładów.
zwrotny kredyt podatkowy
Mechanizm wsparcia, w którym część kwalifikowanych kosztów produkcji może zostać zwrócona producentowi w formie kredytu podatkowego. W opisywanym programie stanu Nowy Jork podstawowa stawka wynosi 30 procent.
zwykła większość głosów
Sposób podejmowania decyzji, w którym za daną propozycją opowiada się więcej głosujących niż przeciw niej, zgodnie z zasadami określonego głosowania.
zwężenie zastawki aortalnej
Choroba polegająca na ograniczeniu otwierania zastawki aortalnej. Utrudnia ona przepływ krwi z lewej komory serca do aorty i może zwiększać obciążenie serca.
zysk na akcję
Wskaźnik pokazujący, jaka część zysku netto przypada na jedną akcję spółki. Służy do oceny rentowności oraz porównywania wyników z prognozami analityków.
zysk netto
Część przychodów pozostająca przedsiębiorstwu po odliczeniu poniesionych kosztów oraz należnych obciążeń, takich jak podatki i odsetki.
zysk netto przypisany akcjonariuszom jednostki dominującej
Część skonsolidowanego zysku netto grupy, która przypada właścicielom jednostki dominującej po wyłączeniu udziałów należących do akcjonariuszy mniejszościowych.
zysk operacyjny
Wynik uzyskany z podstawowej działalności przedsiębiorstwa przed uwzględnieniem wyniku finansowego i podatku dochodowego. Pokazuje efektywność działalności operacyjnej.
złośliwe oprogramowanie
Program lub kod zaprojektowany do szkodliwego działania, na przykład kradzieży danych, uzyskania dostępu do systemu albo zakłócenia jego pracy.
złośliwy klient
Aplikacja lub jej wersja, która została zaprojektowana albo zmodyfikowana tak, by wykonywać niepożądane lub nieuprawnione działania. Może wyglądać jak legalny program, lecz działać na szkodę użytkownika.
złośliwy klon
Złośliwy klon to nieautoryzowana kopia aplikacji lub usługi, która naśladuje oryginał, aby wprowadzać użytkowników w błąd lub wyrządzić im szkodę.
złożoność projektu
Stopień skomplikowania konstrukcji, technologii i procesu opracowania danego urządzenia.
złącze USB-C
USB-C to odwracalny typ złącza używany do przesyłania danych oraz, zależnie od urządzenia i zastosowanego standardu, zasilania lub obrazu. Jego kształt pozwala podłączyć wtyczkę w dowolnej orientacji.