Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Tianmushan łączy religijną tradycję ochrony przyrody z nowym planem dla rezerwatu
Tianmushan, Qingliangfeng to rezerwat biosfery UNESCO o powierzchni 54 700 hektarów.
Około 98 procent obszaru rezerwatu pokrywają drzewa, a zinwentaryzowano w nim 374 gatunki kręgowców.
Strefy ochrony ścisłej, buforowe i przejściowe mają łączyć ochronę przyrody z lokalnym rozwojem.
W zarządzaniu rezerwatem nadal widoczne są wpływy buddyzmu, taoizmu i konfucjanizmu.
Sponsorowane
Odkryj rewolucyjną metodę nauki języków
Sprawdź jak w 30 dni opanować podstawy dowolnego języka obcego bez wychodzenia z domu.
HANGZHOU, Chiny. Na zamglonych szczytach gór Tianmu w prowincji Zhejiang las i chmury tworzą krajobraz, który od stuleci był postrzegany nie tylko jako zasób przyrodniczy, lecz także jako przestrzeń o znaczeniu duchowym. Mnisi oraz wielu mieszkańców odnosili się z szacunkiem do drzew, strumieni i zwierząt. Dziś ochronę tego obszaru opierają przede wszystkim przepisy państwowe, plan zarządzania i współpraca z lokalnymi społecznościami, ale dawne przekonania nadal wpływają na sposób postrzegania gór.
Rozszerzenie obszaru ochrony
Tianmushan, Qingliangfeng, jeden z najważniejszych górskich obszarów chronionych we wschodnich Chinach, został niedawno rozszerzony do 54 700 hektarów. To około dwanaście razy więcej niż wcześniej. W 2016 roku, gdy rezerwat miał 4300 hektarów, ocena UNESCO wskazywała, że jego powierzchnia jest zbyt mała, aby skutecznie odpowiadać na presję naturalną i tę wynikającą z działalności człowieka. Rozszerzenie utworzyło światowy rezerwat biosfery UNESCO, opisywany jako pierwszy taki przypadek zwiększenia obszaru w Chinach.
Znaczenie tego miejsca wynika z wyjątkowej różnorodności biologicznej. Około 98 procent powierzchni rezerwatu pokrywają drzewa. Obszar jest znany jako królestwo wielkich drzew, ponieważ rosną tam liczne okazy miłorzębu dwuklapowego, Ginkgo biloba. Botanicy określają ten gatunek mianem żywej skamieniałości. Miłorząb przetrwał dwa z pięciu wielkich wymierań w dziejach planety. Rezerwat jest również siedliskiem między innymi łuskowca chińskiego, pangolina chińskiego i muntżaka czarnego.
Słownik artykułu
Pojęcia, które warto znać
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
W rezerwacie zinwentaryzowano 374 gatunki kręgowców i 2461 gatunków roślin wyższych.
Do głównych celów ochrony należą między innymi modrzew chiński, miłorząb dwuklapowy i żelazne drzewo Tianmu.
Badanie z 2024 roku sugeruje, że w obszarze może występować jeszcze 185 nieopisanych gatunków mszaków.
Góry mają znaczenie dla bioróżnorodności, zasobów wodnych i dobrostanu ludzi, mimo że zajmują około jednej czwartej powierzchni Ziemi.
Religijne korzenie ochrony przyrody
Przez ponad tysiąc lat na sposób zarządzania krajobrazem Tianmu wpływały buddyzm, taoizm i konfucjanizm. Góra, której nazwa oznacza oczy niebios, była otoczona siecią świątyń. W przeszłości obowiązywały tam zasady ograniczające wycinanie drzew i niszczenie lasu. Za naruszenia groziły kary w postaci zapłaty ryżem lub srebrem, a w niektórych przypadkach także wydalenie z klasztoru. Reguły dotyczyły również samych mnichów, którzy byli zobowiązani do przestrzegania zasad chroniących święty charakter lasu.
Badacze religii i ekologii opisują te tradycje jako połączenie wartości duchowych i moralnych z troską o środowisko. W interpretacji konfucjańskiej ludzie i przyroda są częścią jednej całości, a Ziemia i wszechświat mogą być postrzegane jako wielcy rodzice, którymi należy się opiekować. Taoizm akcentuje przepływ qi, czyli życiowej energii obecnej w organizmach i elementach przyrody. Buddyzm podkreśla natomiast współzależność wszystkich istot oraz zasadę niekrzywdzenia zwierząt i roślin. Nie oznacza to, że dawne praktyki zastępują współczesne prawo, ale pomagają wyjaśnić, dlaczego ochrona góry pozostaje dla części mieszkańców także kwestią dziedzictwa i powinności.
Religijne życie regionu zostało poważnie zakłócone podczas rewolucji kulturalnej, trwającej od 1966 do 1976 roku. Władze ograniczały wówczas działalność świątyń i tłumiły tradycyjne praktyki. W kolejnych dekadach aktywność religijna stopniowo odradzała się pod kontrolą państwa. W 1986 roku rząd powołał Narodowy Rezerwat Przyrody Gór Tianmu, którego zadaniem była ochrona i badanie ekosystemu. Obecnie formalne zarządzanie należy do administracji rezerwatu, jednak mnisi z klasztorów u podnóży gór nadal patrolują las, aby zniechęcać do nielegalnej wycinki. Część starszych mieszkańców wciąż uważa, że lekceważenie duchów lasu może przynieść nieszczęście.
Trzy strefy i udział mieszkańców
Rozszerzony rezerwat podzielono na trzy typy stref, zgodnie z modelem stosowanym w światowych rezerwatach biosfery. Najściślej chronione są obszary rdzeniowe, przeznaczone do ochrony, monitoringu i badań. W Tianmushan istnieją cztery takie strefy. Wstęp jest tam zasadniczo zakazany, a wyjątki obejmują zatwierdzone badania naukowe, monitoring ekologiczny i podobne działania. Dawne zasady egzekwowane przez wspólnoty religijne zastąpiły więc szczegółowe regulacje państwowe dotyczące rezerwatów przyrody.
Strefy buforowe otaczają obszary o najwyższym poziomie ochrony. Możliwe są w nich wizyty, wycieczki terenowe i ekoturystyka, a także wybrane działania związane z rozmnażaniem i hodowlą rzadkich lub zagrożonych gatunków dzikiej flory i fauny. Dopuszcza się również poszukiwanie sposobów zrównoważonego korzystania z zasobów naturalnych, ale tylko w zakresie zgodnym z ochroną bioróżnorodności. Największą część obszaru, około 72 procent, stanowi strefa przejściowa. Obejmuje ona 41 wsi administracyjnych w sześciu miejscowościach, zamieszkanych łącznie przez 47 340 osób.
Obszary rdzeniowe służą ścisłej ochronie, badaniom i monitoringowi, a dostęp do nich jest ograniczony.
W strefach buforowych możliwe są między innymi wizyty, ekoturystyka i wybrane działania ochronne.
Strefa przejściowa obejmuje większość rozszerzonego obszaru i jest miejscem życia lokalnych społeczności.
Wyznaczenie granic oraz funkcji stref uznano za jeden z najważniejszych warunków skutecznego rozszerzania rezerwatów biosfery.
Od konfliktów do wspólnego zarządzania
Rozszerzenie rezerwatu wymagało uzgodnień z mieszkańcami, ponieważ w przeszłości w regionie dochodziło do napięć dotyczących użytkowania ziemi, rozwoju gospodarczego i ochrony przyrody. Przed zgłoszeniem obszaru do UNESCO w 2024 roku prowadzono rozmowy z miastami i wsiami na temat wspólnego zarządzania, podejmowania decyzji oraz rozwoju społeczności. W 2024 roku badanie wykazało, że mieszkańcy na ogół popierają ochronę bioróżnorodności, ale ich wiedza i codzienne działania na rzecz przyrody były oceniane jako umiarkowane.
W 2023 roku powołano grupę kierowniczą złożoną z przedstawicieli rezerwatów państwowych, miejscowości i społeczności lokalnych. Grupa uczestniczyła w przygotowaniu planu zarządzania rezerwatem Tianmushan, Qingliangfeng na lata 2023 do 2032. Dokument zakłada stabilizację populacji rzadkich i zagrożonych zwierząt, a także stworzenie skoordynowanego modelu zrównoważonego rozwoju dla rezerwatu i okolic. Mieszkańcom przyznano udział w decyzjach dotyczących ekoturystyki oraz rozwoju wybranych branż. Eksperci zajmujący się planowaniem przestrzennym wskazywali przy tym na potrzebę szerszej edukacji przyrodniczej, skutecznych mechanizmów współzarządzania i podnoszenia jakości ekoturystyki.
Gospodarka lokalna nadal opiera się częściowo na produkcji i przetwarzaniu produktów rolnych oraz leśnych, takich jak orzechy włoskie, pędy bambusa i herbata. Część mieszkańców prowadzi także gospodarstwa gościnne albo pracuje w turystyce zamiast zajmować się rolnictwem. Administracja rezerwatu twierdzi, że również młodzi ludzie sprzedający lokalne produkty podczas transmisji internetowych rozumieją zależność między zdrowym środowiskiem a rozwojem ekoturystyki. Przedstawiciele lokalnych społeczności, do których zwrócono się o komentarz w sprawie zarządzania rezerwatem, nie odpowiedzieli przed publikacją materiału.
Co wiadomo o stanie przyrody
Dostępne dane wskazują na poprawę wybranych wskaźników, ale nie pozwalają sprowadzić całej oceny stanu rezerwatu do jednego wyniku. Badanie zmian produktywności roślinności w latach 1984 do 2014 wykazało jej wzrost, szczególnie w strefach objętych bardziej rygorystyczną ochroną. To wynik analizy trendu roślinności, a nie samodzielny dowód, że wszystkie elementy ekosystemu poprawiają się w takim samym tempie. Administracja rezerwatu podaje z kolei, że liczebność zwierząt i roślin nadal rośnie, przypisując ten efekt działaniom ochronnym oraz zaangażowaniu mieszkańców. Jest to deklaracja instytucji zarządzającej, którą należy odróżnić od wyników poszczególnych badań.
Ważnym wyzwaniem pozostaje ochrona gatunków, które są rzadkie, zagrożone albo nadal słabo poznane. Lista priorytetów obejmuje między innymi modrzew chiński, miłorząb i żelazne drzewo Tianmu. Badanie opublikowane w 2024 roku oszacowało, że w rezerwacie może występować 185 nieodkrytych jeszcze gatunków bryofitów, do których należą mchy i wątrobowce. Taki wynik jest wnioskiem badawczym, a nie potwierdzoną listą nowych gatunków. Pokazuje jednak, że nawet w obszarze o długiej historii ochrony wciąż istnieją luki w wiedzy o lokalnej przyrodzie.
Władze informują, że polowania, dawniej częstsze w regionie, wyraźnie ograniczyły zmiany kulturowe oraz przepisy. Według administracji przypadki polowania lub wykorzystywania zwierząt w medycynie nadal się zdarzają, ale są obecnie bardzo rzadkie. Za takie naruszenia grożą wysokie grzywny, a w niektórych przypadkach także kara pozbawienia wolności. Jednocześnie historia regionu obejmuje wcześniejsze spory o sposób korzystania z ziemi. W latach 80. XX wieku władze zorganizowały program przesiedleń, w ramach którego przeniesiono około 86 gospodarstw, czyli mniej więcej 300 osób. Ten fakt przypomina, że ochrona przyrody w górach była związana nie tylko z regulacjami, lecz także z decyzjami wpływającymi bezpośrednio na życie mieszkańców.
