Burzyki północne mogą doświadczać zjawiska przypominającego jet lag, gdy bardzo szybko przemieszczają się na wschód przez Atlantyk. Ich wewnętrzny zegar nie nadąża wtedy za zmianą lokalnego czasu, a konsekwencją jest niewielkie odchylenie od najkrótszej trasy. Wskazuje na to analiza tras niemal 4000 wypraw żerowiskowych tych ptaków. Naukowcy podkreślają, że używają określenia jet lag ostrożnie. U ludzi kojarzy się ono przede wszystkim ze skutkami zdrowotnymi zmiany rytmu dobowego, tymczasem w tym badaniu chodzi bezpośrednio o rozbieżność między zegarem biologicznym a lokalnym czasem.
Badanie przeprowadzili naukowcy związani między innymi z University of Oxford. Burzyki północne rozmnażają się na wyspach wokół Wielkiej Brytanii i Irlandii. W okresie wychowywania piskląt dorosłe ptaki mogą lecieć ponad 1000 km na zachód, do bogatych w pokarm obszarów środkowego Atlantyku, a następnie wracać do kolonii. Do lotu wykorzystują szybowanie dynamiczne, czyli sposób poruszania się wykorzystujący różnice prędkości wiatru nad powierzchnią morza. W drodze powrotnej zwykle lecą niemal prostą trasą, omijając jedynie przeszkody takie jak Irlandia.
Słownik artykułu
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Burzyki prawdopodobnie korzystają z kompasu słonecznego. Oznacza to, że utrzymują kierunek, porównując położenie Słońca z informacją o aktualnej porze dnia. Przykładowo, o godzinie 6 rano ptak lecący na wschód powinien kierować się w stronę Słońca. W południe właściwy kierunek znajduje się względem niego pod kątem prostym, ponieważ Słońce jest wtedy na południu. Jeśli ptak szybko przesunie się o 15 stopni długości geograficznej na wschód, lokalny czas będzie późniejszy o godzinę, choć jego zegar biologiczny nadal będzie wskazywał południe. Słońce nie znajdzie się więc w położeniu, którego ptak oczekuje. W efekcie kurs zacznie stopniowo odchylać się od właściwego kierunku.
Zespół przeanalizował dane GPS zebrane przez innych badaczy podczas prawie 4000 wypraw żerowiskowych. Na szybkich lotach powrotnych, gdy ptaki znajdowały się poza zasięgiem widocznego lądu, odchylenia rzeczywiście miały przewidywany kierunek. Naukowcy sprawdzili także inne wyjaśnienia, w tym wpływ siły Coriolisa oraz wiatrów. Najlepiej obserwowane zmiany orientacji przewidywał model oparty na działaniu kompasu słonecznego.
Wynik nie oznacza, że burzyki cierpią z powodu jet lagu w takim samym sensie zdrowotnym jak ludzie. Badanie wskazuje przede wszystkim na przesunięcie zegara biologicznego względem lokalnego czasu oraz na jego mierzalny wpływ na zachowanie. Dla bardzo sprawnych lotników dodatkowe kilka kilometrów nie musi być poważnym problemem, co może wyjaśniać, dlaczego nie wykształciły mechanizmu zapobiegającego temu zjawisku.
Podobny mechanizm może występować u innych zwierząt pokonujących duże odległości, między innymi u części ptaków, owadów i nietoperzy, ale w przypadku tych grup potrzebne byłyby osobne badania. Większość migracji ptaków przebiega głównie z północy na południe, więc zmiana długości geograficznej jest wtedy mniejsza. Silniejszy wpływ może pojawiać się bliżej biegunów, gdzie niewielka odległość pozwala przekroczyć wiele stopni długości geograficznej. Ocena tego efektu jest jednak trudniejsza w warunkach dnia polarnego i nocy polarnej, gdy rytmy dobowe niektórych zwierząt mogą ulegać ogólnemu zaburzeniu. Wyniki opisano w czasopiśmie Science.
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
