Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Brazylia przedstawiła mapę drogową walki z wylesianiem do 2030 roku
Mapa drogowa jest dobrowolna i powstała poza formalnymi, negocjowanymi decyzjami COP30.
Poparcie dla inicjatywy zadeklarowały 93 państwa, w tym Unia Europejska i Koalicja na rzecz Narodów Lasów Deszczowych.
Dokument obejmuje działania krajowe, międzynarodową architekturę ochrony lasów oraz finansowanie.
Według mapy drogowej do 2030 roku potrzeba około 300 mld dolarów rocznie, a obecne finansowanie nie sięga jednej trzeciej tej kwoty.
Sponsorowane
Odkryj rewolucyjną metodę nauki języków
Sprawdź jak w 30 dni opanować podstawy dowolnego języka obcego bez wychodzenia z domu.
Brazylijska prezydencja rozmów klimatycznych COP30 opublikowała 3 listopada długo oczekiwaną mapę drogową dotyczącą zatrzymania i odwrócenia wylesiania. Dokument ma pomóc państwom przełożyć wcześniejsze deklaracje dotyczące lasów na skoordynowane działania do 2030 roku. Nie jest jednak nowym porozumieniem klimatycznym ani formalnym wynikiem negocjacji COP30. To dobrowolna inicjatywa, rozwijana poza oficjalną agendą szczytu, której znaczenie zależy od tego, czy państwa wykorzystają ją do przygotowania własnych planów, zapewnienia finansowania i poprawy monitorowania lasów.
Dobrowolna inicjatywa poza formalnym wynikiem COP30
Pomysł mapy drogowej wysunął prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva podczas szczytu przywódców w Belém, kilka dni przed rozpoczęciem COP30. Do końca konferencji poparcie dla opracowania takiego dokumentu zadeklarowały 93 państwa. Wśród nich znalazła się Unia Europejska, obejmująca 27 państw członkowskich, oraz Koalicja na rzecz Narodów Lasów Deszczowych, licząca 56 członków. Poparcie nie oznaczało jednak osiągnięcia konsensusu wymaganego do przyjęcia dokumentu jako oficjalnej decyzji COP. Do takiego wyniku potrzebne byłyby wszystkie 196 stron konwencji klimatycznej uczestniczących w procesie negocjacyjnym.
Mapa drogowa nie wprowadza nowych zobowiązań i nie ma zastępować wcześniej przyjętych decyzji.
Jej deklarowanym celem jest skoordynowanie działań prowadzonych przez poszczególne państwa, przy uwzględnieniu ich różnych warunków i priorytetów.
Słownik artykułu
Pojęcia, które warto znać
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Dokument dzieli działania na trzy obszary: politykę krajową, współpracę międzynarodową oraz mechanizmy finansowe.
W przygotowaniu dokumentu uczestniczyły państwa, bloki negocjacyjne, organizacje społeczne, przedstawiciele ludności rdzennej, naukowcy i sektor prywatny.
Mapa ma być rozwijana jako dokument otwarty, a nie jednorazowa deklaracja przyjęta w drodze negocjacji.
Kolejna próba przełożenia obietnic na działania
Mapa drogowa wpisuje się w serię wcześniejszych międzynarodowych deklaracji dotyczących lasów. W 2014 roku 39 państw poparło w ramach Deklaracji Nowojorskiej w sprawie Lasów cel zakończenia utraty naturalnych lasów do 2030 roku. W 2021 roku, podczas COP26, ponad 140 państw podpisało deklarację przywódców z Glasgow dotyczącą lasów i użytkowania gruntów. Jej sygnatariusze zobowiązali się do wspólnej pracy na rzecz zatrzymania i odwrócenia utraty lasów oraz degradacji gruntów do 2030 roku. Później pojawiły się spory o zakres tych ustaleń i o to, co dokładnie wynika z deklaracji. Cel zatrzymania i odwrócenia wylesiania został po raz pierwszy ujęty w uzgodnionym tekście negocjacyjnym podczas COP28 w Dubaju, w ramach globalnego przeglądu.
Na tle tych wcześniejszych dokumentów brazylijska mapa drogowa ma przede wszystkim funkcję organizacyjną. Nie proponuje nowego celu, który zastąpiłby wcześniejsze porozumienia, i nie otwiera na nowo przyjętych decyzji. Jej zadaniem jest zebranie istniejących ustaleń oraz wskazanie sposobów ich wdrażania. W praktyce oznacza to próbę odpowiedzi na pytanie, jak państwa mogą budować własne ścieżki odejścia od wylesiania, jakie bariery muszą pokonać i jakiego wsparcia potrzebują. Brazylijska prezydencja uzasadniała ten sposób działania przekonaniem, że działania klimatyczne rozwijają się szybciej niż formalne negocjacje.
Trzy filary mapy drogowej
Dokument dzieli działania na trzy uzupełniające się części: wysiłki krajowe, międzynarodową architekturę działań na rzecz lasów oraz finansowanie. W każdym z tych obszarów opisano istniejące instrumenty i działania, warunki, które umożliwiają ich zastosowanie, a także propozycje brazylijskiej prezydencji dotyczące dalszych kroków. Taka konstrukcja ma połączyć decyzje podejmowane w poszczególnych państwach z międzynarodowymi zasadami, wymianą informacji i przepływami finansowymi. Nie przesądza jednak, jakie konkretne rozwiązania wybierze każde państwo, ponieważ mapa ma respektować różne warunki krajowe, priorytety i trudności wdrożeniowe.
W części poświęconej działaniom krajowym mapa wskazuje 18 polityk i podejść wdrożeniowych, które mogą być wykorzystywane do ograniczania utraty i degradacji lasów. Lista obejmuje między innymi tworzenie lub utrzymywanie obszarów chronionych, uznawanie praw terytorialnych ludności rdzennej, ograniczanie rozprzestrzeniania się szkodników i chorób roślin oraz ograniczanie pozwoleń na działalność związaną z przekształcaniem lasów. Dokument opisuje każde podejście, przedstawia informacje o jego skuteczności i podaje przykłady stosowania w różnych państwach. Jednocześnie zaznacza, że lista nie jest zamkniętą ani nakazową klasyfikacją.
Ta część mapy obejmuje pięć wymiarów działań dotyczących lasów, a następnie wskazuje warunki potrzebne do ich realizacji. Należą do nich między innymi poprawa zarządzania gruntami oraz rozwój edukacji środowiskowej. Państwom zaproponowano także pięcioetapowy proces planowania, któremu towarzyszą pytania pomocnicze. Mają one ułatwić określenie problemu, dobór polityk, ocenę potrzeb oraz zaplanowanie wdrażania. Dokument nie przedstawia jednego modelu dla wszystkich krajów, lecz raczej zestaw obszarów, które mogą zostać wykorzystane przy tworzeniu krajowych ścieżek działania.
Drugi filar dotyczy międzynarodowych zasad i narzędzi ochrony lasów. Mapa zauważa, że zmiana klimatu, utrata bioróżnorodności, degradacja gruntów, prawa ludności rdzennej i społeczności lokalnych, ochrona ekosystemów oraz ochrona gatunków są regulowane przez odrębne systemy międzynarodowe. Ich cele i sposoby wdrażania przecinają się jednak w odniesieniu do lasów. Dokument wskazuje również na inicjatywy służące globalnemu monitorowaniu lasów, zastrzegając, że możliwości korzystania z takich informacji są między państwami nierówne. Wśród proponowanych kierunków znalazły się zacieśnienie współpracy technicznej i zwiększanie zdolności do wykorzystywania danych.
W tej samej części omówiono dwa problemy transgraniczne, czyli przestępczość i handel. Wnioski obejmują wzmacnianie krajowych zdolności do badania przestępstw przeciw środowisku oraz promowanie polityk handlowych, które nagradzają zrównoważoną produkcję wolną od wylesiania. Autorzy mapy oceniają, że rozwiązania zachęcające do zgodności z wymaganiami są na ogół skuteczniejsze niż środki nakładające na eksporterów dodatkowe obciążenia gospodarcze i administracyjne. Jest to jeden z punktów, w których ochrona lasów łączy się z polityką handlową i funkcjonowaniem łańcuchów dostaw.
Trzeci filar dotyczy pieniędzy potrzebnych do realizacji działań. Według mapy drogowej państwa potrzebują do 2030 roku około 300 mld dolarów rocznie, aby zatrzymać i odwrócić wylesianie. Obecne finansowanie sięga mniej niż jednej trzeciej tej kwoty. Prawie 90 procent obecnych środków pochodzi z krajowego finansowania publicznego. Dokument podkreśla, że państwa posiadające lasy już przeznaczają znaczne środki z własnych budżetów na ich ochronę, co oznacza, że dalsze działania wymagają zarówno utrzymania krajowego wysiłku, jak i zwiększenia międzynarodowego wsparcia.
Finansowanie, handel i sprzeciw części państw
Mapa drogowa przedstawia 10 propozycji dotyczących finansowania lasów. Obejmują one dostosowanie krajowych przepływów finansowych do celów ochrony lasów, wprowadzenie skutecznych mechanizmów podziału korzyści oraz wzmocnienie miejsca lasów na rynkach węglowych. Dokument nie rozstrzyga jednak, skąd dokładnie mają pochodzić wszystkie potrzebne środki ani jak państwa powinny podzielić koszty. Wskazuje przede wszystkim obszary, które wymagają dalszej pracy i dialogu. W zakończeniu wzywa państwa do podtrzymania wspólnej rozmowy co najmniej do zakończenia drugiego globalnego przeglądu w 2028 roku.
Nie wszystkie państwa chciały poprzeć sam pomysł dobrowolnej mapy poza oficjalną agendą COP. Indie wcześniej sprzeciwiały się odgórnym zobowiązaniom dotyczącym łagodzenia zmiany klimatu i użytkowania gruntów. Podczas COP26 nie podpisały deklaracji z Glasgow, wskazując między innymi na związek między handlem, lasami i działaniami klimatycznymi. W Belém, jako część grupy Like Minded Developing Countries, Indie sprzeciwiały się uwzględnieniu dobrowolnych map drogowych w formalnym wyniku COP30. Po zakończeniu rozmów minister środowiska, lasów i klimatu Bhupender Yadav powiedział jednak, że jego kraj popiera mapę dotyczącą lasów, a także brazylijski fundusz Tropical Forest Forever Facility.
Rosja zgłaszała zastrzeżenia do mapy już wcześniej. Jej stanowisko zakładało poparcie dla deklaracji z Glasgow i pierwszego globalnego przeglądu, ale sprzeciw wobec tworzenia uniwersalnej mapy, która nie została przewidziana w uzgodnionej architekturze klimatycznej i wykracza poza przyjęte decyzje konwencji klimatycznej oraz porozumienia paryskiego. Rosja wskazywała także na brak powszechnie uzgodnionej, prawnie wiążącej definicji degradacji lasów. Jednocześnie w swoim stanowisku uznała pożary za ważny czynnik tej degradacji. Podobnie jak Indie, sprzeciwiała się również łączeniu mapy z kwestiami handlowymi.
Co może wydarzyć się dalej
Brazylijska prezydencja nie traktuje mapy jako nowego testu poparcia dla samego celu zatrzymania wylesiania. Koordynator procesu Marco Túlio Scarpelli Cabral argumentował, że państwa przyjęły już ten cel w ramach globalnego przeglądu oraz Globalnych Ram Różnorodności Biologicznej Kunming-Montreal. Z tej perspektywy kolejne podpisy pod dobrowolnym dokumentem nie są najważniejszym kryterium powodzenia. Ważniejsze będzie to, czy państwa przygotują konkretne ścieżki krajowe, poprawią zarządzanie gruntami, zwiększą zdolność monitorowania, ograniczą przestępczość środowiskową i zapewnią środki potrzebne do wdrażania.
Mapa drogowa pozostaje więc przede wszystkim narzędziem koordynacji, a nie mechanizmem egzekwowania zobowiązań. Jej dobrowolny charakter może ułatwiać udział państw o różnych interesach, ale jednocześnie oznacza, że dokument sam w sobie nie gwarantuje ograniczenia wylesiania. Ostateczny rezultat będzie zależał od krajowych decyzji, dostępności finansowania, jakości danych oraz współpracy między instytucjami zajmującymi się klimatem, bioróżnorodnością, prawami ludności rdzennej i handlem. Sieć organizacji społeczeństwa obywatelskiego Climate Land Ambition and Rights Alliance oceniła, że zarówno ustalenia pierwszego globalnego przeglądu, jak i sam proces tworzenia mapy są ważnymi krokami, ale ich wartość będzie można ocenić dopiero wtedy, gdy przełożą się na pilne działania w terenie i ochronę bezpieczeństwa żywnościowego.
