Ta strona używa plików cookies, aby zapewnić najlepszą jakość korzystania z naszego serwisu oraz do celów analitycznych. Klikając "Akceptuję", wyrażasz zgodę na używanie wszystkich plików cookies. Możesz również odrzucić zgodę, co spowoduje zablokowanie plików cookies analitycznych. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.
Budżet Wielkiej Brytanii: ulgi dla rachunków, cięcia w termomodernizacji i zwrot ku czystej energii
Rząd Wielkiej Brytanii zapowiada nowy kurs energetyczny, w którym niższe rachunki mają być osiągane dzięki rozwojowi czystej energii.
Gospodarstwa domowe otrzymają między innymi rabat w podatku lokalnym i zmianę sposobu naliczania opłaty stałej za gaz.
Program Warm Homes zostanie ograniczony o 1 mld funtów, a finansowanie pomp ciepła spadnie o około 800 mln funtów względem wcześniejszych planów.
Budżet przewiduje także cięcia finansowania wodoru i CCS oraz dalsze zamrożenie podatku paliwowego.
Sponsorowane
Odkryj rewolucyjną metodę nauki języków
Sprawdź jak w 30 dni opanować podstawy dowolnego języka obcego bez wychodzenia z domu.
Brytyjski minister finansów John Healey ogłosił w budżecie na 2026 rok nowy kurs w energetyce. Jego głównym hasłem ma być obniżenie rachunków, ale rząd deklaruje przy tym dalsze wsparcie dla rozwoju czystej energii i podtrzymuje zobowiązanie do osiągnięcia net-zero do 2050 roku. Dokument łączy więc krótkoterminowe działania osłonowe dla gospodarstw domowych z zapowiedzią reformy rynku energii oraz zmianami w finansowaniu transformacji.
Niższe rachunki mają być osiągane przez ograniczenie zależności od gazu
Healey określił plan jako radykalną reformę energetyki i zapowiedział długofalowe działania mające przerwać wpływ gazu na wysokość rachunków. W wystąpieniu przekonywał, że priorytetem rządu jest obecnie przede wszystkim tańsza energia, a czysta energia ma być jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu. To ważne rozróżnienie w brytyjskiej debacie, ponieważ obecny wzrost kosztów wiązany jest z zaburzeniami na światowym rynku ropy i gazu po konflikcie na Bliskim Wschodzie.
Towarzysząca budżetowi analiza Office for Budget Responsibility wskazuje, że ceny paliw kopalnych wzrosły o 83 procent w roku do września 2026 roku. Jednocześnie prognozy przywołane w materiale sugerują, że rachunki gospodarstw domowych mogą w styczniu 2027 roku zwiększyć się o około jedną czwartą, czyli o mniej więcej 470 funtów, do około 2200 funtów rocznie. Są to prognozy, a nie ostateczna wartość przyszłych rachunków. Ich publikacja pokazuje jednak skalę presji, na którą odpowiada budżet.
Gospodarstwa domowe w Anglii z grup podatku lokalnego A-D otrzymają rabat w wysokości 100 funtów. Rządy zdecentralizowane mają otrzymać część środków na własne programy wsparcia.
Słownik artykułu
Pojęcia, które warto znać
Krótkie objaśnienia terminów występujących w tekście. Każde hasło prowadzi do szerszej definicji i przykładów użycia.
Usunięcie VAT z rachunków za energię elektryczną zostanie przedłużone o trzy miesiące, od kwietnia do lipca 2027 roku. Według budżetu rozwiązanie jest warte około 45 funtów rocznie dla gospodarstwa.
Opłata stała za gaz ma zostać przeniesiona do stawek za jednostkę zużycia. Zmiana ma objąć około 23 mln gospodarstw i według rządu przynieść 60 procentom odbiorców średnio około 45 funtów oszczędności rocznie.
Finansowanie programu Warm Homes zostanie zmniejszone o 1 mld funtów, a na projekty wodorowe oraz wychwytywanie i składowanie CO2 trafi o 700 mln funtów mniej.
Bezpośrednia pomoc dla gospodarstw domowych
Najbardziej konkretna i natychmiastowa nowa forma pomocy to rabat w podatku lokalnym o wartości 100 funtów dla gospodarstw w Anglii należących do grup A-D. Według zapowiedzi koszt tego rozwiązania wyniesie 2,6 mld funtów. Samorządy otrzymają także dodatkowe 100 mln funtów na pomoc kierowaną do gospodarstw szczególnie dotkniętych wzrostem rachunków. Rząd centralny ma przekazać część finansowania administracjom Szkocji, Walii i Irlandii Północnej, aby mogły przygotować własne formy wsparcia.
Przedłużone zostanie również czasowe usunięcie VAT z rachunków za prąd. Nie jest to całkowita reforma systemu opodatkowania energii, lecz przedłużenie istniejącego rozwiązania o trzy miesiące, do lipca 2027 roku. Budżet zawiera także deklarację, że do czasu ustanowienia kompleksowych zasad kontroli kosztów rząd nie będzie dodawał nowych kosztów polityki publicznej do rachunków za energię. Taki mechanizm ma zostać przedstawiony podczas przeglądu wydatków w 2027 roku.
Istotną zmianą będzie sposób naliczania opłaty stałej za gaz. Obecnie gospodarstwo płaci ją niezależnie od tego, ile gazu zużywa. Rząd zamierza poprosić regulatora Ofgem, aby w 2027 roku, lub tak szybko, jak będzie to możliwe, koszt ten został przeniesiony do stawki za jednostkę zużycia. Analiza think tanku Nesta wskazuje, że rozwiązanie może szczególnie pomóc najuboższym gospodarstwom, które zużywają mniej gazu. Jednocześnie podobna reforma opłat stałych za energię elektryczną wymaga ostrożności. Eksperci UKERC ostrzegają, że samo przeniesienie opłat do stawek jednostkowych może osłabiać zachęty do elektryfikacji.
Od przyszłego roku ma działać także mechanizm określany jako energy debt circuit breaker. Jego zadaniem jest ograniczenie kosztów zadłużenia energetycznego przenoszonych na wszystkich odbiorców. Według budżetu rozwiązanie ma zaoszczędzić płatnikom rachunków 30 funtów do 2030 roku. Analiza przedstawiona w materiale wskazuje, że zadłużenie energetyczne już teraz zwiększa typowy rachunek o około 60 funtów rocznie. Organizacja Energy UK ostrzegała natomiast, że całkowite zadłużenie klientów może do końca 2026 roku sięgnąć 7 mld funtów.
Przemysł otrzyma tańszy prąd, a rząd zapowiada zmianę rynku
Budżet rozszerza także wsparcie dla energochłonnych przedsiębiorstw. British Industrial Competitiveness Scheme ma od kwietnia 2027 roku zapewnić rabat na energię elektryczną w wysokości 20 do 25 procent dla 10 tys. firm produkcyjnych. Program ma obejmować także wypłaty za okres 2026-2027. Rząd przedstawia to jako element ochrony konkurencyjności brytyjskiego przemysłu w czasie wysokich cen energii.
Długoterminowym celem ma być ograniczenie sytuacji, w której ceny gazu wpływają na ceny energii elektrycznej. Budżet zapowiada konsultacje w sprawie wholesale contracts for difference, czyli hurtowych kontraktów różnicowych dla wybranych producentów energii odnawialnej. Umowy po ustalonej cenie mają stabilizować przychody producentów i ograniczać zależność od bieżących wahań rynku. Według danych przywołanych w materiale gaz ustalał hurtową cenę prądu przez około 60 procent czasu w 2025 roku, wobec około 90 procent na początku lat 20. XXI wieku.
Rząd ma wprowadzić w 2027 roku kompleksowe ramy kontroli kosztów energii. Mają one ustalać budżety dla poszczególnych elementów rachunków, w tym kosztów wynikających z polityki publicznej, i obowiązywać przez kolejne 10 lat. W ramach tego podejścia nowe projekty czystej energii mają być zamawiane tylko wtedy, gdy obniżają rachunki i mogą łatwo zostać podłączone do sieci. Budżet wskazuje, że ósma aukcja kontraktów różnicowych powinna jednocześnie obniżyć koszty, poprawić bezpieczeństwo energetyczne i wspierać cele klimatyczne.
Jedną ze zmian finansowych będzie przeniesienie planowanej opłaty nakładanej na rachunki za gaz do ogólnego systemu podatkowego. Mechanizm miał finansować rozwój niskoemisyjnego wodoru i był określany jako gas shipper obligation. Po zmianie koszty projektów wodorowych ma finansować państwo, a nie bezpośrednio odbiorcy gazu. W budżecie zapisano również, że rząd nadal popiera rozwój czystej energii, ale równocześnie minister finansów powitał decyzję o zatwierdzeniu pola gazowego Jackdaw jako rozwiązanie pragmatyczne i wzmacniające bezpieczeństwo energetyczne. Decyzja w sprawie pola naftowego Rosebank nie została jeszcze podjęta, choć prognozy OBR zakładają jego zatwierdzenie.
Największe cięcia dotyczą programu Warm Homes
Najbardziej widocznym napięciem między deklarowanym rozwojem czystej energii a decyzjami budżetowymi jest ograniczenie programu Warm Homes. Program miał zapewnić do 5 mln gospodarstw domowych łącznie 15 mld funtów w formie dotacji i pożyczek na pompy ciepła, instalacje fotowoltaiczne oraz ocieplanie budynków. W budżecie zapisano cięcie o 1 mld funtów, związane z potrzebą sfinansowania wydatków obronnych.
Rząd deklaruje, że pozostanie zaangażowany w rozwój pomp ciepła i utrzyma finansowanie Boiler Upgrade Scheme na poziomie 400 mln funtów w roku 2027-2028. Później finansowanie ma rosnąć mniej więcej zgodnie z inflacją. W porównaniu z wcześniej ogłoszonymi poziomami oznacza to jednak zmniejszenie środków na pompy ciepła o około 800 mln funtów. Analitycy cytowani przez Carbon Brief oceniają, że w ciągu trzech lat może to oznaczać instalację około 100 tys. pomp ciepła mniej niż zakładano wcześniej. Jest to ocena analityczna, a nie liczba zapisana w budżecie jako formalny cel.
Niepewność dotyczy także dodatkowych środków programu. Budżet przewiduje 4,7 mld funtów na program Your First Home, finansowany przez przesunięcie transakcji finansowych wcześniej przypisanych resortom energii i środowiska. Ponieważ szczegóły tej operacji nie zostały przedstawione, analitycy wskazują, że rzeczywista pula dla Warm Homes może spaść z deklarowanych wcześniej 15 mld funtów nawet do około 9 mld funtów. Nie jest to jednak ostatecznie potwierdzona wartość, lecz wniosek wynikający z niepełnych informacji o przesunięciach finansowych.
Dzień przed publikacją budżetu rząd uruchomił program Warm Homes Loan. Gospodarstwa domowe mogą w jego ramach otrzymać pożyczki bez odsetek lub nisko oprocentowane, od 7500 do 35 tys. funtów, na instalację między innymi paneli słonecznych, magazynów energii i pomp ciepła. Według szacunków rządu dom, który połączy pompę ciepła, magazyn energii i panele słoneczne, może obniżyć rachunki o 550 funtów rocznie, a przy taryfie zależnej od pory zużycia oszczędność może wzrosnąć do 800 funtów. Są to wyliczenia przedstawiane przez rząd dla określonego zestawu technologii, a nie gwarantowany wynik dla każdego gospodarstwa.
Zamrożenie podatku paliwowego i regulacje dla centrów danych
Budżet ponownie zamraża podatek paliwowy, już szesnasty rok z rzędu. John Healey potwierdził także przedłużenie obniżki o 5 pensów za litr, wprowadzonej w 2022 roku w odpowiedzi na kryzys energetyczny po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Według OBR łączny koszt zamrożenia podatku od 2010-2011 roku wyniósł już 139 mld funtów. Dla kierowców jest to forma ograniczenia presji kosztowej, ale z punktu widzenia polityki klimatycznej utrzymywanie niższego opodatkowania paliw nie wzmacnia zachęt do ograniczania ich zużycia.
W budżecie znalazły się również zapowiedzi dotyczące nowych centrów danych. Rząd chce, aby spełniały one rygorystyczne wymogi środowiskowe. Jednocześnie dokument pozostawia możliwość wykorzystywania na miejscu instalacji zasilanych paliwami kopalnymi. W przedstawionym materiale nie podano szczegółów tych regulacji, dlatego nie można ocenić jeszcze, jak wpłyną one na zużycie energii, emisje ani rozwój infrastruktury cyfrowej.
Budżet podtrzymuje cele klimatyczne, ale zmienia priorytety finansowe
Brytyjski rząd nie ogłosił wycofania celu net-zero do 2050 roku ani planu osiągnięcia czystej energii do 2030 roku. W deklaracjach pozostaje więc przy dotychczasowej ścieżce klimatycznej. Jednocześnie ograniczenie programu Warm Homes, niższe finansowanie pomp ciepła oraz cięcia dla wodoru i CCS pokazują, że wydatki na transformację będą konkurować z innymi priorytetami, przede wszystkim z obronnością. Budżet łączy zatem działania mające szybko ograniczyć koszty ponoszone przez odbiorców z selektywnym wsparciem dla czystej energii i większą kontrolą opłacalności nowych projektów.
