Melatonina może zmniejszać przewlekły ból mięśniowo-szkieletowy z efektem zbliżonym do działania niektórych dostępnych bez recepty leków przeciwbólowych, wynika z badania opublikowanego 30 czerwca w czasopiśmie PAIN. Rezultaty dotyczące bólu pooperacyjnego były jednak mniej jednoznaczne. Naukowcy podkreślają też, że melatonina nie jest zamiennikiem standardowego leczenia, a optymalna dawka i bezpieczeństwo długotrwałego stosowania nadal nie są jasne.
Co wykazało badanie
Punktem wyjścia dla analizy był związek między snem a bólem. Dolegliwości mogą utrudniać zasypianie i utrzymanie snu, a niedobór snu może sprawiać, że ból jest odczuwany intensywniej. Wcześniejsze badania wiązały niewystarczającą ilość snu z nasileniem stanu zapalnego oraz osłabieniem naturalnych mechanizmów kontrolowania bólu. To skłoniło badaczy do sprawdzenia, czy hormon regulujący cykl snu i czuwania może mieć także znaczenie w leczeniu bólu.
W badaniu uwzględniono zarówno ból przewlekły, definiowany jako trwający co najmniej trzy miesiące, jak i ból ostry po operacjach. Analizowane przypadki obejmowały między innymi wymiany stawów kolanowych i biodrowych, zabiegi dotyczące kręgosłupa oraz leczenie złamań. W przypadku przewlekłego bólu mięśniowo-szkieletowego zmniejszenie dolegliwości było na tyle wyraźne, że efekt uznano za porównywalny z działaniem popularnych leków przeciwbólowych, takich jak ibuprofen i aspiryna. W odniesieniu do bólu pooperacyjnego wyniki nie dawały równie wyraźnego wniosku.
Możliwe mechanizmy działania
- Melatonina może mieć bezpośrednie właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne.
- Poprawa snu może pośrednio zmniejszać odczuwanie bólu i ułatwiać codzienną aktywność.
- Przewlekły ból często wiąże się z zaburzeniami snu, stanem zapalnym i zwiększoną wrażliwością układu nerwowego.
- Ból pooperacyjny jest bardziej ostry, co może częściowo wyjaśniać słabszy i mniej jednoznaczny efekt melatoniny.
Kangchao Wu, główny autor badania z Uniwersytetu w Sydney, wskazał dwa możliwe sposoby, w jakie melatonina może wpływać na ból. Pierwszy wiąże się z właściwościami samego hormonu, między innymi z możliwym działaniem przeciwutleniającym i przeciwzapalnym. Drugi jest pośredni. Lepszy sen może poprawiać samopoczucie, ułatwiać poruszanie się, ograniczać lęk i obniżony nastrój związane z bólem oraz pomagać w utrzymaniu aktywności w ciągu dnia. Autorzy traktują melatoninę jako potencjalne uzupełnienie istniejącego leczenia, szczególnie u osób z przewlekłym bólem i współistniejącymi problemami ze snem.
Bezpieczeństwo i ograniczenia stosowania
W analizowanych próbach krótkotrwałe stosowanie oznaczało okres krótszy niż trzy miesiące, a niską dawkę określono jako mniejszą niż 5 mg. Większość badań obejmowała dawkę 3 mg. Nie jest to jednak uniwersalny schemat stosowania dla każdej osoby, ponieważ badacze nadal nie wskazali optymalnej dawki melatoniny w leczeniu bólu. Próby trwały od czterech tygodni do trzech miesięcy, dlatego nie odpowiadają na pytanie o skutki dłuższego przyjmowania.
Melatonina jest na ogół uznawana za bezpieczną przy krótkotrwałym stosowaniu, ale może powodować między innymi ból głowy, nudności i senność w ciągu dnia. W analizie częstość tych działań niepożądanych była podobna jak w grupie otrzymującej placebo. Osoby, które rozważają melatoninę z powodu bólu, powinny omówić ten pomysł z lekarzem, zwłaszcza jeśli nie mają problemów ze snem albo przyjmują inne leki lub suplementy. Melatonina może wchodzić z nimi w interakcje. Według amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia nie powinny jej stosować kobiety w ciąży ani karmiące piersią. Osoby z niektórymi chorobami, między innymi reumatoidalnym zapaleniem stawów oraz schorzeniami nerek lub wątroby, powinny wcześniej skonsultować jej stosowanie z pracownikiem ochrony zdrowia.
W Stanach Zjednoczonych suplementy z melatoniną są regulowane jako żywność, a nie jako leki. Oznacza to, że amerykańska Agencja Żywności i Leków nie zatwierdza ich ani nie testuje ich bezpieczeństwa i skuteczności przed wprowadzeniem na półki sklepowe w taki sposób, jak robi to w przypadku leków. Organizacja branżowa Council for Responsible Nutrition przypomina, że suplementy diety nie są przeznaczone do leczenia, wyleczenia ani zapobiegania chorobom. Informacje o bezpieczeństwie długoterminowego stosowania melatoniny pozostają ograniczone. W jednym z nowszych badań obserwacyjnych, przedstawionym podczas sesji naukowych American Heart Association w 2025 roku, stosowanie melatoniny przez ponad rok wiązało się z częstszymi rozpoznaniami niewydolności serca i hospitalizacjami wśród osób z bezsennością. Był to związek statystyczny, a badacze nie uznali go za dowód przyczynowości.